ڕۆڵی تیۆری سێتا لە زمانی کوردیدا

توێژەران

  • Rzgar Othman Omer Department of Kurdish Languages, College of Basic Education, Salahaddin University-Erbil, Kurdistan Region, Iraq
  • Nareman Abdula Kareem Department of Kurdish Languages, College of Basic Education, Salahaddin University-Erbil, Kurdistan Region, Iraq

##semicolon##

https://doi.org/10.21271/zjhs.29.SpC.25

##semicolon##

Theta Theory، Roles، Argument، Agent، Patient

پوختە

ڕۆڵی تیۆری سێتا لە زمانی کوردیدا

ئەم توێژینەوەیە ڕۆڵی تیۆری سێتا (Theta Theory)،كە شیکردنەوەی پەیوەندیی ڕستەسازی و واتاسازی لە زمانی کوردیدا تاوتوێ دەکات. لە ئاستی ڕستەسازیی تایبەتە بە بواری واتا، واتە سێتا تێكەڵە لە نێوان ڕستەسازی و واتاسازیدا دیوی ڕستەسازی كەرەستەكانی ڕستەیە دیوی واتاسازی پەیوەستە بە فۆرم و واتاوە .تیۆری سێتا، کە بەشێکی گرنگی ڕێزمانی گشتیی چۆمسکییە، چوارچێوەیەکی ڕێکخراوە بۆ لێکۆڵینەوەی پەیوەندی نێوان کار و ئارگیۆمێنتەكانی دابین دەکات. لە زمانی کوردییدا، تیۆری سێتا دەتوانێت ڕۆڵێکی بەرچاو لە شیکردنەوەی رۆڵەكانی (كارا ، كارتێكراو ، ئامێر وئامانج و سەرچاوە ........هتد)و تایبەتمەندییەکانی شێوازی ڕستەسازی SOV)) و حاڵەتی ناوەکان ببینێت. لێکۆڵینەوەکە پیشانی دەدات، کە سێتا-ڕۆڵەکان لە زمانی کوردیی بە شێوەیەکی تایبەت دەردەکەون، بەتایبەتی لە پەیوەندی نێوان كار وئارگۆمێنتەكاندا. ئەم توێژینەوەیە ئەو ئاستەنگانەش دەخاتە ڕوو، کە تیۆری سێتای لە شیکردنەوەی هەندێک ڕستەدا ڕووبەڕووی دەبێتەوە ، دەرەنجامەکان دەریدەخەن، کە پێویستە تیۆری سێتا بۆ زمانی کوردیی تایبەتمەندتر بکرێت بۆ ئەوەی توانای شیکردنەوەی تایبەتمەندییە ڕێزمانی-مۆرفۆلۆژییەکانی هەبێت. ئەم توێژینەوەیە دەرگا لەسەر بوارێکی گرنگی لێکۆڵینەوەی زمانەوانی کوردی دەکاتەوە و بەشداری دەکات لە دەوڵەمەندکردنی تیۆری زمانەوانیی کوردی لە هەردوو لایەنی تیۆری و پراکتیکیدا.

 

سەرچاوەکان

بە زمانی كوردی

-پەرتووك

- قادر، سباح رشید (2009)، هەندێک لايەنی ڕێزمانی دەسەڵات و بەستنەوەGB)) له زمانی کوریدا. له بلاوکراوەکانی ئەکادیمیای کوردی. چاپخانە‌ی ھاشم. هەو‌لێر.

- فەرهادی، ساجیدە عەبدوڵڵا (2008) ، ڕستە و پاش ڕستە ، چاپی یەكەم ، هەولێر .

- فەرهادی، ساجیدە عبداللە (2013)، هەندێ لایەنی رستەسازی زمانی كوردی ، چاپخانەی حاجی هاشم ، هەولێر.

- محەمەد، حاتەم ولیا (2009)، پەیوەندی ڕۆنانییەكانی نواندنە سینتاكسییەكان، دەزگای توێژینەوە و بڵاوكردنەوەی موكریانی ، چاپخانەی خانە، دهۆك .

- مارف، ئەوڕەحمانی حاجی ( 2000) ، ڕێزمانی كوردی ،بەرگی یەكەم (وشەسازی) بەشی پێنجەم (كردار) ، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم ، سلێمانی.

- دزەیی، عبدوالواحید مشیر (2013) رستەسازی رۆنانكاری و گواستنەوە، ناوەندی ئاوێر، هەولێر.

- حسەین، ئازاد ئەحمەد (2008)، سینتاكسی كرداری لێكدراو لە شێوەزاری هەورامیدا، چاپخانەی یاد، سلێمانی.

- سەعید، یوسف شەریف (2009)، دۆخەكانی ژێرەوە لای فیلمۆر و هەندێك ڕستەسازیی كوردی ، چاپی یەكەم ، هەولێر.

- ئەمین، وريا عومەر(2004)،چەند ئاسۆیەکی تری زمانەوانی، بەرگی يەکەم، چاپی یەکەم، بلاوکراوەی ئاراس، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە. هه‌ولێر.

- خۆشناو، نەریمان عەبدوڵڵا ( 2014) ڕستەسازی چاپی دووەم زیادكراو چاپخانەی ڕۆژهەڵات ، هەولێر.

- مەعروف، عەبدولجەبار مستەفا ) 2010)، دروسته‌ی فرێز له زمانی کورییدا. لە بلاوکراوەکانی مەڵبەندی کوردۆڵۆجی، سلێمانی.

-نامە ئەكادیمیەكان

- عبداللە، عزیز خالد (2023)، هەژموونی كردار لە زمانی كوردیدا لە ڕوانگەی تیۆری دەسەڵات و بەستنەوە،نامەی ماستەر ،كولێژی زمان ، زانكۆی سلێمانی .

- احمد، سیروان سمین (2023)، لێكسیكۆ سینتاكسی دروستەی ئاڕگۆمێنت لە زمانی كوردیدا ، دكتۆرا نامە ، كۆلێژی زمان ، زانكۆی سلێمانی.

- فەرهادی، ساجیدە عەبدوڵڵا (1995)، ڕێزمانی بەندێتی، نامەی ماستەر ، كۆلیجی ئاداب ، زانكۆی سەلاحەدین.

- عبدالمناف، بەژدار سلێمان (2022)، ڕۆڵی سینتاكسی و سیمانتیكی ئامرازەكانی بەستنەوە بەپێی تێۆری دەسەڵات و بەستنەوە لە زمانی كوردیدا،ماستەرنامە ، فاكەڵتی پەروەدە ، زانكۆی كۆیە.

- عەبدولڕحمان، عومەر ئەحمەد( 2009)، فرێزی بەند لە زمانی كوردیدا، نامەی ماستەر ، زانكۆی سەلاحەدین ، كۆلێژی پەروەردە .

- محمد، ئەمیر مستۆ (2009 ، جێناوی لە كرمانجی ژووروودا ، نامەی ماستەر، كۆلێژی زمان، زانكۆی سەلاحەددین .

- مەجید، ئارام رشید (2016)،دروسته‌ی کرداری فەرھەنگيی له فرێزی کردارییدا، ماستەر نامە، سکولی زمان، زانکۆی سلێمانی.

- قادر، تارا محسین (2011)، زمانی كوردیی و مینیماڵ پرۆگرام، دكتۆرا نامە ، زانكۆی سلێمان

- والی، هەژار حسەین (2015)، بەبەرهەمی و هێزی كردار لە زمانی كوردیدا ، نامەی ماستەر، زانكۆی سلێمانی.

- عومەر، نەوزاد ئەنوەر (2008)، كۆزەتیڤ لە زمانی كوردیدا، نامەی ماستەر، كۆلیجی زمان ، زانكۆی كۆیە.

- محەمەد، فریدون عبدول (1998)، چەند لایەنێكی ڕستەسازی زاری هەورامی، نامەی دكتۆرا ، كۆلێژی ئاداب، زانكۆی سەلاحەدین.

- كەریم، عمر محمود (2004)، كاری تێپەر و تێنەپەڕ لە زمانی كوردیدا (كرمانجی خواروو) نامەی ماستەر، كۆلیژی پەروەردەی ئیبن روشد – زانكۆی بەغدا.

‎-‏ قادر، تارا محسین (2004)، جێناو لێکدانەوەیەکی نوێ له زمانی کوردیدا، نامه‌ی ماستەر، کۆلێژی زمان، زانکۆی سلێمانی.

-گۆڤارەكان

- حسەین، ئازاد ئەحمەد - عبداللە ،عزیز خالد (2024)، ڕۆڵی كردار لە ئاستی قوڵی رستەدا ، گۆڤاری زانكۆی راپەرین.

- ئەمین، وریا عومەر)2015)، دۆخ و ئەركی بەشەكانی ڕستە (34)گۆڤاری ئەكادیمیای كوردی .

- ئەمین، وریا عومەر (1985)، تێنەپەڕ فرمانێكی بكەر نادیارە ، گۆڤاری ڕۆشنبیری نوێ ، ژ - 107 ، بەغداد .

- بە زمانی عەرەبی

- كتێب

- الفهری ،عبدالقادر الفاسی (1990)، اللغة و التفاضل الاجتماعی ، الدار البیضاء المغریب.

- بە زمانی فارسی

- كتێب

- عمادی ،علی میر (1376(، نحو زبان فارسی (بر پایە نظریە حاكمیت و مرجع گزینی، انتشارات سازمان مطالعة و تدوین كتب علوم إنسانی دانشگاها .

- بە زمانی ئینگلیزی

Books

-Andreas kathol ,2003, Linear syntax,Cambridge Universty press.

- Chomsky ,Noam ,(1981) , Lectures on Government and Binding

- Chomsky,(1986) Barriers Gerdts .cambridge, Mass:MIT,press.

- Cowper, Elizabeth A. (1992), A Concise Introduction to Syntactic Theory . The university of Chicago .

- Crystal, David ,(1993) , a Linguistics and Phonetics reprinted, ed edition , black well , Oxford .

-Fillmore , Charles ,G. (1968) , the case for case : In universal in Linguistic theory , edited by Emmons Bach and Robert Harms , New York .

- Liliane Haegeman,(1994), Introduction to Government and Binding Theory,Blackwell Publishing, second edition..

- Todd, L. (1987). An Introduction To Linguistics. England. Longman York Press.

- Yule, G(2006). The Study of Language. 3rd Edition. Cambridge University

- Jackendoff,R(1983), Semantics and cognition. London. England.

- Cruse,D. Alan (2000) , meaning in language : An Introduction to Semantics and Pragmatics, Oxford university press

-Goldberg,A(1995), Construction: A construction Grammar Approach to Argument structure.

-Dowty, David. (1991). Thematic Proto-roles and Argument Selection,

-Grimshaw, J. (1979). "Complement Selection and the Lexicon". Linguistic Inquiry

-Jackendoff, R. (1972). Semantic Interpretation in Generative

-Jackendoff,R(2009), Semantic structure, MIT press, Cambirdge,

-Butt،M.& Hoiioway king T (1996) structural Topic and Focus without Movement ، CSLI publishers.

- Horrocks, Geoffrey (2014) . Generative Grammar, Routledge Taylor francis Group London and NewYork.

-Crystal ، (2008) ، A Dictionary of Linguistics and phonetics oxford: Blackwell

-Brown& Miller,(2013),Syntax :A Linguistic Iintroduction to Sentence Structure.

-Cook& Newson,Mark(1998) Chomskys Universal Grammar,An

##submission.downloads##

بڵاو کرایەوە

2025-12-15

ژمارە

بەش

وەرگیراوە لە تێزی دکتۆرا/لە نامەی ماستەر