مراحل نظرية رحلة البطل لجوزيف كامبل في الخرافة الكردية

المؤلفون

  • Mozhda Salah Mohammed Department of Kurdish Language, College of Basic Education, Salahaddin University-Erbil, Kurdistan Region, Iraq
  • Mohammed Ahmed Hasan Department of Kurdish Language, College of Education/Shaqlawa, Salahaddin University-Erbil, Kurdistan Region, Iraq

DOI:

https://doi.org/10.21271/zjhs.30.SpB.2

الملخص

الخرافة (اللیجندة) هي تلك الحكايات القديمة التي تنتمي إلى مرحلة ما بعد الأسطورة، التي انتشرت بين جميع شعوب العالم قبل ظهور أساليب السرد الحديثة. تساعدنا قراءة الخرافات على فهم جوانب كثيرة من الحياة الاجتماعية والثقافية للشعوب. والشعب الكردي، بوصفه من أعرق الأمم في المنطقة، يمتلك تراثاً ثرياً من الخرافات لا نظير له. في هذه الدراسة، اعتمدنا على نظرية "رحلة البطل" للباحث جوزيف كامبل في دراسة الخرافة الكردية، ساعين للوصول إلى فهم أعمق وأدق مما هو سائد حالياً بين كثير من الباحثين الكرد. وقد حرصنا في هذا البحث على استخدام مصطلح "الخرافة" بمعناها الحقيقي الذي يشمل الحكايات المنتمية لما بعد العصر التاريخي، مع توضيح الفروق بينها وبين "الأسطورة". فرغم كون الأساطير منبع الخرافات، فإنهما ليسا مترادفين اطلاقا، وهذا واضح من اختلاف المعاني والدلالات التي يحملها كل منهما. من خلال تطبيق مراحل رحلة البطل على نموذجين من الخرافات، تبيَّن أن هذا النموذج العالمي يتوافق بدرجة ملحوظة مع الخرافة الكردية أيضاً.

المراجع

قورئانی پیرۆز، وەرگێڕانی هەژار

- کوردی:

- کوردۆیێڤ، پرۆفیسۆر قەناتی کوردۆ (١٩٧٦)، کۆمەڵە تێکستێکی فۆلکلۆری کوردی "لە زاری کوردەکانی سۆڤێتەوە تۆمار کراوە"، چاپخانەی کۆڕی زانیاری کورد، بەغدا.

- جەوانشیر، بێهناز، شاناز و حوسێن (٢٠٢٢)، خولیاکانی کەوشەنی با، بەرگی یەکەم، چاپی یەکەم، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی.

- جەوانشیر، بێهناز، شاناز و حوسێن (٢٠٢٢)، خولیاکانی کەوشەنی با، بەرگی سێیەم، چاپی یەکەم، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی.

- حەسەن، مەولوود ئیبراهیم (٢٠٢٠)، گەڕان بەدوای نەمریدا: کتێبی دووەم، چاپی یەکەم، ماڵی سوهرەوەردی، سلێمانی.

- ڕۆحانی، ماجد مەردۆخ (١٣٩٨)، فەرهەنگی زانستگای کوردستان، بەرگی یەکەم، پەخشانگای زانستگای کوردستان، سنە.

- سیوەیلی، ڕێبوار (٢٠٢٥)، خەونەکەی لالە سەرحەد (بەیەک گەیشتنی مرۆڤ و خودا لە دەرەوەی کوفر و ئیمان) خوێندنەوەیەکی فرەمیتۆدی بۆ ڕەهەندە جیاوازەکانی خەونەکەی لالە سەرحەد، لە توێژینەوەکانی دیداری ئەدەبناسیی زارەکی و فۆلکلۆری کوردی، ئـ . شاخەوان سدیق، چاپی یەکەم، چاپخانەی پاندا، سلێمانی.

- سەجادی، بەختیار (٢٠٢٢)، فەرهەنگی زاراوەی ڕەخنەیی (ئینگلیزی_کوردی_فارسی)، چاپی سێیەم، ماڵی وەفایی_هەولێر.

- سەجادی، بەختیار و مەحموودی، محەمەد (٢٠٠٤)، فەرهەنگی شیکارانەی زاراوەی ئەدەبی؛ ئەدەب، ڕەخنەی ئەدەبی، تیۆری ئەدەبی؛ کوردی-ئینگلیزی: بەرگی یەکەم، چاپی یەکەم، بڵاوکراوەی ئاراس، هەولێر.

- محمد، شیلان یوسف (٢٠٢٤)، گەشتا قارەمانێ "مەندێ ترسنۆک" ل دویڤ مۆدێلا تاک ئەفسانەیا (جۆزێف کامبل)ی، پشکا زمانێ کوردی، کۆلێژا زانستێن مرۆڤایەتی، زانکۆیا زاخو، گۆڤاری ئەکادیمیای کوردی، ژمارە ٦١.

- یۆنگ، کارڵ گۆستاڤ (٢٠٠٥)، مرۆڤ و هێماکانی، و. ئاوات محەمەد، چاپی یەکەم، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، سلێمانی.

- عەرەبی:

- آرون، پول؛ سان-جاک، دینیس و ڤیالا، آلان (٢٠١٢)، معجم المصطلحات الأدبیة، ترجمة دکتور محمد حمود، طبعة الأولی، موسسة مجد، بیروت.

- ابن فارس، أبی الحسین أحمد بن زکریا (؟)، معجم مقاییس اللغة ج٣، دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.

- عبود، حنا (٢٠٠٢)، من تاریخ الروایة، منشورات اتحاد الکتاب العرب، دمشق.

- علوش، سعید (٢٠١٩)، معجم مصطلحات النقد الأدبی المعاصر (فرنسی_عربی)، دار الکتاب الجدیدة المتحدة، بنغازی، لیبیا.

- مسعود، میخائیل (١٩٩٤)، الأساطیر والمعتقدات العربیة قبل الاسلام، میخائیل مسعود، الطبعة الأولی، دار العلم للملاین، بیروت، لبنان.

- فارسی:

- بختیاری، علیقلی محمودی (١٣٥٨) زمینەی فرهنگ و تمدن ایران؛ نگاهی بە عصر اساطیر، چاپ سوم، چاپ شرکت افست (سهامی عام)، تهران.

- بهار، مهرداد (١٣٧٦) از اسطورە تا تاریخ، چاپ اول، نشر چشمە، تهران.

- خانی، نرگس و کوکبی، مرتضی: بالاخرە افسانە چیست، مطالعات کتابداری و علم اطلاعات، سال ششم، شمارە ٢، پائیز و زمستان ١٣٩٣

- داد، سیما (١٣٨٥) فرهنگ اسطلاحات ادبی، چاپ سوم، انتشارات مروارید، تهران.

- رستگار فسایی، منصور (١٣٨٣)، پیکرگردانی در اساطیر، چاپ اول، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران.

- صدیقی، بهار: از "استارە"ی فارسی تا "اسطورە"ی عربی؛ واکاوی ریشەشناسی و نشانگری "اسطورە"، فصلنامە علمی زبان و ادبیات عربی، شمارە ٢، پیاپی ٢٥، تابستان ١٤٠٠

- ضمیران، محمد (١٣٧٩) گذار از جهان اسطورە بە فلسفە، چاپ اول، انتشارات هرمس، تهران.

- کمبل، جوزف (١٣٧٧) قدرت اسطورە، ترجمە: عباس مخبر، چاپ اول، نشر مرکز، تهران.

- کمپبل، جوزف (١٣٨٥) قهرمان هزار چهرە، برگردان: شادی خسروپناه، چاپ یکم، نشر گل آفتاب، مشهد.

- معرک‌نژاد، سید رسول (١٣٩٣) اسطورە و هنر، چاپ اول، انتشارات میر دشتی، تهران.

- هینلز، جان (١٣٦٨) شناخت اساطیر ایران، ترجمە ژالە آموزگار&احمد تفضلی، چاپ اول، کتابسرای بابل، نشر چشمە، تهران.

- English:

- Abrams, M.H. & Harpham, G.G., 2013. A Glossary of Literary Terms. 11th ed. Boston: Cengage Learning.

- Eliade, M., 1963. Myth and Reality. Translated from the French by Willard R. Trask. New York: Harper & Row

- G. & C. Merriam Co., 1916. Webster’s Collegiate Dictionary: Third Edition of the Merriam Series. Springfield, Mass.: G. & C. Merriam Co.

- Simpson, J. & Roud, S., 2000. A Dictionary of English Folklore. Oxford: Oxford University Press.

منشور

2026-04-15

كيفية الاقتباس

Mozhda Salah Mohammed, & Mohammed Ahmed Hasan. (2026). مراحل نظرية رحلة البطل لجوزيف كامبل في الخرافة الكردية. مجلة زانكۆ للعلوم الإنسانية, 30(SpB), 22–38. https://doi.org/10.21271/zjhs.30.SpB.2

إصدار

القسم

مستل من أطروحة دكتوراه/رسالة ماجستير