The liberty committee of Fulfilling 11 March Agreement 1970 – 1971Historical Study

Authors

  • Rojin Chalabee Muneer College of Humanities, Department of History, university of Zakho

DOI:

https://doi.org/10.21271/zjhs.30.3.6

Keywords:

Barzani, Revolution, Kurdistan, Iraq , agreement.

Abstract

One key objective of the revolution and wars in the state is obtaining the liberty and rights of conquered people in a society. Hence this liberty which this study is going to explore conducted after happening many war between Iraqi government and the Kurdish liberation movement created a committee which is known as a Liberty Committee and its significance duties among the Kurds in Iraq from )March 1970 to 1971(, within showing its leaders and members attempts in fulfilling the agreement of )11 March 1970( and resolving obstacles and problems that were happened in the Kurdish areas and obstacles of fulfilling the)  11 March( agreement articles.

This research attempts to answer some critical questions relating to this committee such as had this committee fulfilled its duties properly? To what extent this committee fulfilled the agreement of 11 March agreement articles? Did this committee resolve some problems and obstacles? Had this committee connected to the Kurdistan Democratic Party Mullah Mustafa Barzani? Had this committee taken Barzani’s thoughts into consideration for resolving the issues or not? Answer of these questions and some others have been answering in this study.

References

ڕۆژنامه‌:

ڕۆژنامه‌یێن كوردی

-خه‌بات ( ژماره‌ 549، كانونی دووه‌می 1984)

ڕۆژنامه‌یێن عه‌ره‌بی

-جریدة الجمهوریة (ع 710، 18 آذار 1970؛ ع 717، 27 آذار 1970 ؛ ع 751، 5 ایار 1970؛ ع 752، 6 ایار 1970؛ ع 773، 30 ایار 1970؛ ع 790، 19 حزیران 1970؛ ع 797، 27 حزیران 1970؛ ع 800، 1 تموز 1970؛ع 926، 23 تشرین الاول 1970؛ ع 1014، 11 آذار 1971؛ ع 1190، 1 تشرین الاول 1971).

-جریدة الثورة (473، 18آذار 1970؛ ع 474، 20 آذار 1970؛ ع 478، 25 آذار 1970؛ ع 479، 26 آذار 1970 ؛ ع 480، 27 آذار 1970؛ ع 504، 23 نیسان 1970؛ ع 505، 24 نیسان 1970؛ ع 512، 3 ایار 1970؛ ع 513، 4 أیار 1970؛ ع 514، 5 ایار 1970؛ ع 584، 27 تموز 1970؛ ع 555، 24 حزیران 1970؛ ع 610، 26 تموز 1970؛ ع 595، 9 اب 1970؛ ع 597، 11 اب 1970؛ ع 609، 25 آب 1970؛ ع 687، 22 تشرین الثانی 1970؛ الثورة، ع 689، 24 تشرین الثانی 1970؛ع 733، 17 كانون الثانی 1971؛ ع 745، 31 كانون الثانی 1971؛ ع 774، 11 آذار 1971؛ ع 775، 12 آذار 1971؛ ع 777، 15 آذار 1971؛ ع 876، 11 تموز 1971؛ ع 944، 27 ایلول 1971)

یادداشتنامه‌یێن كه‌سوكی

- دزه‌یی، محسن، 2002. احداث عاصرتها 1961 – 1975 ،ج2، اربیل.

- شریف، عزیز، 2010. مذكرات عزیز شریف، د.م.

نامه‌یێن ئه‌كادیمی

- سالم، حیدر سمیر، 2019. الأوضاع السیاسیة لكرد العراق فی عهد الرئیس أحمد حسن البكر (1968 – 1979) دراسة تاریخیة، رسالة ماجستیر غیر منشورة، كلیة الآداب، جامعة البصرة.

- منیر، روژین چلبی، 2024. شۆڕه‌شا ئه‌یلوولێ د ڕۆژنامه‌گه‌رییا عیراقیدا 1961 – 1970 ڤه‌كۆلینه‌كا مێژوویی، تیزا دكتورایێیه‌ و نه‌ به‌لاڤكرییه‌، كولیژا زانستێن مرۆڤایه‌تی، زانكۆیا اخۆ.

په‌رتووك

په‌رتووكێن ب زمانێ كوردی

- بارزانی، مسعود ، 2004. بارزانی و بزوتنه‌وه‌ی رزگاریخوازی كورد شۆڕه‌شی ئه‌یلوول 1961- 1975، به‌رگی سێیه‌م، به‌شی دووه‌م، هه‌ولێر.

- حه‌یده‌ری، مومتاز و سنجاوی، هێرش و قاسم، كاروان ، 2014. قامووسی ناوه‌ نه‌مره‌كان، به‌رگی یه‌كه‌م، هه‌ولێر.

- خۆشناو، موقه‌ده‌م روكن سه‌نگه‌ر ئیبراهیم، 2022. ڕۆۆداوه‌ سه‌ربازییه‌كانی شۆڕشی ئه‌یلوول 1970 – 1975 هه‌ولێر.

- ره‌حمان،قاره‌مان حه‌یده‌ر ، 2024. ڕۆلی مسته‌فا بارزانی له‌ پێشه‌وایه‌تیكردنی بزاڤی رزگاریخوازی كردیدا (1943 – 1979)، هه‌ولێر

- عه‌بدوڵڵا، فه‌ره‌یدوون عه‌بدولڕه‌حیم، 2008. بارودۆخی سیاسی كوردستان – عێراق 11 ی مارتی 1970 – 11 ی مارتی 1974 (توێژینه‌وه‌یه‌كی مێژوویی – سیاسییه‌)، هه‌ولێر.

- فاتح، محه‌مه‌د، 2014. په‌ره‌سه‌ندنی ژیانی حزبایه‌تی له‌ كوردستانی باشوردا، هه‌ولێر.

- گۆمه‌تاڵی، بورهان حاته‌م، 2022. مسته‌فا بارزانی له‌ به‌ڵگه‌نامه‌ نهێنییه‌كانی حكومه‌تی عێراقدا (1947 – 1970)، هه‌ولێر.

- مه‌لا قادر، محه‌مه‌د، 2014. سه‌ربورده‌ی نه‌مران، هه‌ولێر.

- نه‌جاڕ،هۆشه‌نگ ساڵح، 2022. شۆڕشی ئه‌یلوول له‌ ڕؤژنامه‌ و بڵاوكراوه‌ عێراقییه‌كان 1961 – 1975 لێكۆلینه‌وه‌یه‌كی مێژووییه‌، هه‌ولێر.

- یوسف، محمد یوسف، 2020، پارتی گه‌لی دیموكراتی كوردستان (1981 – 1992)، هه‌ولێر.

په‌رتووكێن ب زمانێ عه‌ره‌بی

- بطاطو، حنا، 2006. العراق الشیوعیون و البعثیون والضباط الأحرار، الكتاب الثالث، ت: عفیف الرزاز، تهران.

- بینغیو، أوفرا، 2014. كرد بناء دولة داخل دولة، ترجمة: عبدالرزاق عبدالله بوتانی، بیروت.

- الخرسان، صلاح، 2001. التیارات السیاسیة فی كردستان العراق قراءة ملفات الحركات والاحزاب الكردیة فی العراق 1946 – 2001، بیروت.

- الزبیدی، حسن لطیف كاظم، 2007. موسوعة الاحزاب العراقیة، بیروت.

- سباهی، عزیز، 2006. عقود من تاریخ الحزب الشیوعی العراقی، بغداد، ج 3.

- عبدالقادر، شامل، 2018.الفخ الرئاسی للرفاق حضریات جدیدة فی ذاكرة مجزرة قاعة الخلد التی جرت احداثها فی تموز 1979، لبنان.

- عقراوی، شكیب، 2007. سنوات المحنة فی كردستان اهم الحوادث السیاسیة و العسكریة فی كردستان والعراق من 1958 الی 1980، ط2، اربیل.

- قادر و جامباز، جبار و طارق، 2013. قرارات مجلس قیادة الثوری المنحل الخاصة بالكورد وكوردستان، اربیل.

- القیسی، سیف عدنان، 2014. الحزب الشیوعی العراقی فی عهد البكر 1968 - 1979، تقدیم: أسامة عبدالرحمن الدوری، لندن.

- محوی، شاكر خدو، 2008. المسألة الكردیة فی العراق المعاصر، ت: عبدی حاجی، دهوك.

- مكدول، دیڤید، 2004. تاریخ الأكراد الحدیث، ترجمة: راج آل محمد، بیروت.

گۆڤار و به‌لاڤوك

ب زمانێ كوردی

- گوران، سه‌دیق ، 31 ی ئادار 2000."ریكه‌وتتنامه‌ی 11ی ئاداری سالی 1970 خالێكی وه‌رچه‌رخان بوو له‌ میژوو بزاڤی ئازادیخوازی نه‌ته‌وه‌ی كورد"، گوڤاری ده‌نگی پێشمه‌رگه‌، ژماره‌ 27، هه‌ولێر.

- هه‌روتی ومحمد، سه‌عدی عوسمان و شاهو رشید، 2024. "په‌یوه‌ندییه‌كانی كورد و حكومه‌تی عیراق (11/ ئادار/ 1970 – 10/ ئادار/ 1974 ز) له‌ ڕۆژنامه‌ فه‌رمییه‌كانی ئێراندا) لێكۆلینه‌وه‌یه‌كی مێژووییه‌"، گۆڤاری زانكۆی سه‌لاحه‌دین بۆ زانسته‌ مرۆڤایه‌تییه‌كانی، په‌ربه‌ند 28 SpB.

ب زمانێ عه‌ره‌بی

- اوبلانس، اوغارا ، د.ت. النضال التحرری لكوردستان العراق( سلسلة الكتب المعادیة)، ترجمة: مدیریة الاستخبارات العسكریة العامة المعاونیة الاولێ، د.م.

- الحكیم، علاء الدین محمد تقی، 2019."التوجهات السیاسیة لأكراد العراق 1970 – 1975 دراسة فی تقاریر وزارة الخارجیة الامریكیة"، مجلة الكلیة الاسلامیة الجامعة، ع 53، مج 2، 2019.

- حیدری، ممتاز و موكریانی، كوردستان و شاویس، دلیر أسماعیل حقی ، 2003. مؤتمر الذكری المئویة لمیلاد البارزانی الخالد، ج 2، هه‌ولیر.

- یوسف و محمد، عماد عبدالعزیز و أمین غانم، 2021. "سیاسة العراق تجاه القضیة الكردیة (1968 – 1979) دراسة تاریخیة فی العلاقات والمواقف"، من الكتاب: جنوب كردستان وبغداد التجربة الكردیة فی مئویة دولة العراق 1921 – 2021، مجموعة الباحثین، زاخۆ.

ب زمانێ ئینگلیزى:

- Nehme, M. G., & Meho, L. I. (1995). Pawns in a Deadly Game: Iraqi Kurds and the United States, 1972-1975. International Studies, 32(1).

- Little, D. (2010). The United States and the Kurds: A Cold War Story. Journal of Cold War Studies, 12(4).

ژێدەرێن ئەلیکترۆنى:

- Kurdistan TV ، 52 یه‌مین ساڵڕۆژی ژیانئاوایی سه‌ركرده‌ و خه‌باتگێڕ نافیز جه‌لال حه‌وێزی به‌رزڕاده‌گیرێت، ڕۆژاا هاتیە بەڵاڤکرن (10/7/2024): بەر دەستە لسەر : https://kurdistantv.net/ku/news/217974 (ڕۆژا سەرەدانێ 2024/11/21).‌

129-143

Published

2026-06-15

How to Cite

Rojin Chalabee Muneer. (2026). The liberty committee of Fulfilling 11 March Agreement 1970 – 1971Historical Study. Zanco Journal of Human Sciences, 30(3), 129–143. https://doi.org/10.21271/zjhs.30.3.6

Issue

Section

Original Articles