آثار الحرب وفق نقد النسوية البيئية في رواية (لعنة نوبهاران) للمؤلف بختيار علي

المؤلفون

  • Yasin Braim Qadir Department of Kurdish Language, Faculty of Arts, Soran University
  • Pakhshan Sabir Hamad Department of Kurdish Language, Faculty of Arts, Soran University

DOI:

https://doi.org/10.21271/zjhs.30.SpB.18

الكلمات المفتاحية:

الطبيعة، الحرب، النقد البيئي، البيئية النسوية، لعنة نوبهاران.

الملخص

هذه الدراسة الموسومة بـ(آثار الحرب وفق نقد النسوية البيئية في رواية (لعنة نوبهاران) للمؤلف بختيار علي). بعد مرحلة الحداثة، خصوصاً في سبعينيات قرن العشرين، تطور النقد الأدبي على الصعيد العالمي وتولّدت توجهات ونظريات ومناهج عدّة. والنقد البيئي ومن بينها النسوية البيئية (ئيكوفيمينيزم) نشأ وترعرع في أحضان آراء نقاد البيئة والنسويين. عملنا في هذه الدراسة يدور حول علم البيئة والحرب وآثاره السلبية والدمار الذي يلحق بالبيئة والطبيعة والإنسان وخصوصاً الأنثى. محللين مفهوم مصطلحات الحرب والبيئة والنقد البيئي والبيئية النسوية والآراء المختلفة الواردة في هذا الصدد. والأهمّ بالنسبة لنا، هو التعرف إلى كيفية إدراك الروائيين الكورد لخطورة الحرب على البيئة ولا سيّما البيئة النسوية، وكيف انعكس هذا الإدراك في نصوصهم. من خلال هذه الدراسة يمكن نشر التوعية بالبيئة وتوجيه المجتمع باتجاه معرفي وتحمل للمسؤولية تجاه البيئة، بحيث يمنع تدمير الطبيعة وبيئة الحيوانات والأعشاب في مختلف البيئات؛ لأنّ بقاء الإنسان إنّما في سلامة البيئة والأرض والماء والهواء. فباحترام هذه العناصر وحمايتها المستدامة تصبح البيئة أكثر جمالاً ونظافةً وتتقلل المخاطر عليها.

المراجع

بە زمانی كوردی:

- حسن، شه‌وكه‌ت مه‌لا اسماعیل (2012) فه‌رهه‌نگی مامۆستا، هاوواتای كوردی-ئینگلیزی. چاپی دووه‌م، نوسینگه‌ی ته‌فسیر، هه‌ولێر.

- روحانی، ماجد مردوخ (1388) فرهنگ فارس-كردی. چاپ اول، سندج.

- عه‌بدوڵڵا، حه‌یده‌ر (2013) فه‌رهه‌نگی نما عه‌ره‌بی_كوردی. چاپی یه‌كه‌م، ناوه‌ندی ئاوێر بۆ چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌، هه‌ولێر.

- مایی، طه مظهر (2019) فه‌رهه‌نگی مایی، كوردی-عه‌ره‌بی. چاپخانا حه‌جی هاشم، چاپا ئێكی، ده‌زگای سپیریز، هه‌ولێر.

- موكریانی، گیوی (1999) كوردستان. چاپی یه‌كه‌م، ده‌زگای چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ی ئاراس، هه‌ولێر.

- موكریانی، گیوی (2012) فه‌رهه‌نگی مهاباد كوردی و ئاره‌وه‌ییه‌. چاپی دووه‌م، هه‌ولێر.

- ناهید، محه‌مه‌د (2011) فه‌رهه‌نگی ناهید كوردی كوردی_فارسی. چاپخانه‌ی حاجی هاشم، بڵاوكردنه‌وه‌ی ئه‌كادیمیای كوردی، هه‌ولێر.

- نظام الدين, فاضل (2007) فه‌رهه‌نگی شیرین عه‌ره‌بی_كوردی. ده‌زگای سه‌رده‌م، چاپی چواره‌م، سلێمانی.

- هه‌رشه‌میی، شاسوار (2022) فه‌رهه‌نگی ئیتمیۆلۆژی كوردی. تاران، به‌رگی یەکەم، چاپی یه‌كه‌م، دانشگاه‌ كردستان.

- هه‌ژار (1388) هه‌مبانه‌ بۆرینه، كردی-فارسی. چاپ ششم، چاپخانه‌ سروش، تهران.

گۆڤار:

بە زمانی كوردی:

- ابراهیم، ابراهیم محمد، پیروت، بارزان عه‌لی (2024) ئیكۆفێمنیزم له‌ ده‌قه‌ شیعرییه‌كانی "قوبادی جه‌لیزاده‌"دا. گۆڤاری زانكۆ بۆ زانسته‌ مرۆڤایه‌تییه‌كان، به‌رگ 28، ژ5، (15_41).

- ابراهیم، ابراهیم محمد (2024) خوێندنه‌وه‌ی ده‌قی شیعری (شار)ی سواره‌ی ئیلخانیزاده‌ له‌ ڕوانگه‌ی میتۆدی ڕه‌خنه‌ی ئیكۆلۆژییه‌وه‌. گۆڤاری زانكۆ بۆ زانسته‌ مرۆڤایه‌تییه‌كان، به‌رگی 28، ژ1، (32-55).

- حمد، كارزان قادر، شوانی، دانا لطیف جلال (2022) ده‌روازه‌یه‌كی زانستیانه‌ بۆ چاره‌سه‌ركردنی پرسه‌ ژینگه‌ییه‌كان. گۆڤاری قه‌ڵای زانست، به‌رگی 7، ژماره‌ 2، ل (399_419).

- سۆهرابی، مه‌نسوور (2720) ئیكۆفێمینیزم. گۆڤاری تیشك، ژماره‌ 57، ساڵی 22، (92_95).

- شاماران (2724) شه‌ڕ و لێكه‌وته‌كانی ده‌روونی و توندوتیژییه‌كانی دژی ژنان و منداڵان. گ، ژنان، ژ 69.

- شوانی، هێمن ئه‌مین جه‌لال (2023) ڕۆڵی ڕاگه‌یاندنی ژینگه‌یی له‌ په‌ره‌پێدانی هۆشیاری و ڕه‌فتاری تاك و به‌رانبه‌ر به‌ ژینگه‌. هه‌ولێر، گۆڤاری زانكۆی جیهان، به‌رگی 7، ژماره‌ 2، ل (73_82).

- شوجاعی، مه‌نسووره‌ (2011) پێناسه‌ و مێژوو و سه‌ره‌تایێك بۆ ئیكۆفێمینیزم. و: یونس ڕه‌زایی، گۆڤاری ڕامان، ژ (172)، 5/9/2011.

- كوردستانی، ڕابوون (2070) فێمێنیزمی سروشت بڕوا و سروشتی ژنانه‌ له‌ ئوستووره‌وه‌ بۆ ژیانی مۆدێڕن. گۆڤاری تیشك، ساڵی22، (108_121).

- محه‌مه‌د، پ.ی. د. فوئاد ڕه‌شید (2018) شیعری (وه‌سێتنامه‌ی زه‌وی) (كه‌ژاڵ ئه‌حمه‌د) له‌به‌ر ڕۆشنایی (ڕه‌خنه‌ی ئیكۆلۆژی)دا. گۆڤاری زانكۆی ڕاپه‌ڕین، ساڵی پێنجه‌م، ژماره ‌(15)، (431_444).

به‌ زمانی عه‌ره‌بی:

- الراوی، جنان شاكر، امال، نرمین، عبیر (2019) الاثار الاجتماعية و الاقتصادية و البيئية الناتجة عن الحروب على العراق اللفترة من (1980-2015). مجلة العلوم البيئية, جامعة عين شمس, المجلد الخامس و الاربعون, الجزء الثانى, ص (367-390).

بە زمانی فارسی:

- احمدی، سیروس (1395) رویكردهای جامعه‌ شناختی در تیبین وقوع خیل. فصلنامه‌ مطالحات تاريخى قبل, سال, شماره دوم, صص19_32.

- افشردی، محمد حسین، توحید قازی پور، داود گلكاریان (1398) تشابهات و تفاوت های اصول جنگ و رهنامه. فصلنامه‌ مطالعات دفاعی استراتژیك، سال هفدهم، ژماره‌ 75، صفحه‌ 5_35.

- پارساپۆر، زه‌هرا (1400) خوانش اكو فمینیستی داستان (ژنان بدون مردان). نشریه‌ علمی جستارهای نوین ادبی، شماره‌ 215، صص (27_44).

- جواری، محمد حسین (1397) نقد معیط زبستی در حوزة ادبیات با رویكرد تطبیقی. فصلنامه‌ علمی-پژوهش های ادبیات تطبیقی، دوره‌ 6، شماره‌ 2، صص (138_143).

- عكار، سید میلاد زار (1401) ادبیات جنگ به‌ مثابه‌ خود جنگ. ضميمه‌ كتاب و داستان، روزنامه‌ جام جم، شماره‌ 164.

نامەی‌ ئه‌كادیمی:

بە زمانی كوردی:

- ابابكر، خدر رسول (2022) جه‌نگ و كاریگه‌رییه‌كانی له‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه. توێژینه‌وه‌یه‌كی شیكاری ناوه‌ڕۆكه‌، بۆ ڕۆمانه‌كانی "كه‌وتنی ئاسمانه‌كان" و "سه‌رده‌می گریانی به‌ڵقیس"ی جه‌بار جه‌مال غه‌ریب‌، نامه‌ی ماسته‌ر، زانكۆی سه‌لاحه‌دین، ئاداب-كۆمه‌ڵناسی.

- شوكری، شه‌نگ سامی شاه كه‌ره‌م (2022) پراكتیزه‌كرنا بنه‌مایین ڕه‌خنا ئه‌ده‌بی یا ژینگه‌هی د ڕۆمانێن (ئاترا دووماهی ئاده‌مێ ل سه‌ر ئه‌ردی) و (مرۆڤێ به‌له‌چه‌ك)دا. نامه‌ی ماسته‌ر، زانكۆیا دهوك، كولیژا زمانان_پشكا زمانێ كوردی.

- عه‌بدوڵڵا، سۆران مامند (2022) ڕه‌خنه‌ی ئیكۆلۆژی له‌ شیعری هاوچه‌رخی كوردیدا به‌ نموونه‌ی شیعره‌كانی (شێركۆ بێكه‌س و سه‌باح ڕه‌نجده‌ر). نامه‌ی دكتۆرا، زانكۆی سه‌لاحه‌دین، هه‌ولێر.

- محمود، مهدی احمد (2022) ڕخنه‌ی ژینگه‌یی له‌ شیعری هاوچه‌رخی كوردستان. نامه‌ی ماسته‌ر، زانكۆی ڕاپه‌رین، به‌شی كوردی-كۆلێژی په‌روه‌رده‌، قه‌ڵادزێ.

بە زمانی فارسی:

- فخر، فاطمه‌ بهروز (1397) بررسی تاثیر تجربه‌ فردی در داستان های جنگ (با تكیه‌ بر 10 رمان جنگ ایران و عراق). پایان نامه‌ كارشناسی ارشد، دانشكده‌ ادبیات و علوم انسانی-گروه‌ زبان و ادبیات فارسی، تهران.

ماڵپه‌ر:

- ڕزگار، محه‌مه‌د (2021) جیاوازی نێوان شه‌ڕو جه‌نگ، ماڵپه‌ری زانیاری (.www.zaniary.com)، ڕۆژی سه‌ردانیكردنم له‌ ماڵپه‌ڕ، 28/5/2025.

منشور

2026-04-15

كيفية الاقتباس

Yasin Braim Qadir, & Pakhshan Sabir Hamad. (2026). آثار الحرب وفق نقد النسوية البيئية في رواية (لعنة نوبهاران) للمؤلف بختيار علي. مجلة زانكۆ للعلوم الإنسانية, 30(SpB), 366–391. https://doi.org/10.21271/zjhs.30.SpB.18

إصدار

القسم

مستل من أطروحة دكتوراه/رسالة ماجستير