تطور الوعي الجمالي في الأغاني والموسيقى الكوردية ﻗﺮاءة ﻣﻨﮭﺠﯿﺔ ﻓﻠﺴﻔﯿﺔ ﻓﻲ ﺳﯿﺎق اﻹﻧﺘﺎج اﻟﻔﻨﻲ

Surwd Fwad Mohammed Sarraj; Amanj Ghaze Shaker Agha

doi:10.21271/zjhs.30.1.2

توێژەران

Surwd Fwad Mohammed Sarraj Department of Music, College of Fine Arts, Salahaddin University – Erbil, Kurdistan Region, Iraq
Amanj Ghaze Shaker Agha Department of Music, College of Fine Arts, Salahaddin University – Erbil, Kurdistan Region, Iraq

##semicolon##

https://doi.org/10.21271/zjhs.30.1.2

##semicolon##

development, aesthetic awareness dimensions, Kurdish songs, Kurdish music.

پوختە

موزیکی نەریتی کوردی بە دەربڕینی بەهێز و ڕەهەندی جوانیی و میراتی قووڵی لیریکی تایبەتمەندە، موزیکی کۆنباوی کوردی سیمای تایبەتی خۆی هەیە، هاوشێوەی موزیکی گەلانی دیکە، جۆرێکە لە موزیک کە لە ناوچە کوردنشینەکاندا پێشکەش دەکرێت و پەرەی پێدەدرێت. ئەم موزیکە لە ڕووی مێژووییەوە کۆمەڵێک ئامێری نوزیکی نەریتی لەخۆدەگرێت، ژەنیارانی کورد لە سەردەمە یەک لە دوای یەکەکاندا ڕۆڵی سەرەکییان لە ژیانی هونەریدا هەبووە و خۆیان بە پارێزەری ئەم میراتە دەزانن و زۆر کاردەکەن بۆ پاراستنی ئەم موزیکە و پەرەی پێبدەن، بە دووبارە داڕشتنەوە و نوێکردنەوەی و پاشان بەکارهێنانی لە موزیکی کوردی هاوچەرخدا، ئەمەش ڕوخساری ڕەنگدانەوەی هونەر و کولتوور و ناسنامەی کوردییە. لە موزیکی کوردیدا، تایبەتمەندییەکانی کەسایەتیی کورد، ڕەهەند و هەستی جوانیناسیی کوردی دیارە و ڕەهەندی کۆمەڵایەتیی گەلەکەی ئاشکرا دەکات، و لەناو خۆیدا بارودۆخی هەبوونی خۆیان ئاشکرا دەکات. چونکە موزیک گەوهەرێکی ڕەسەنی هەیە و لە کاتدا گونجاودا خۆی دەردەخات، پاشان هیچ بوارێک بۆ هیچ شتێکی تر ناهێڵێتەوە و ڕەهەندە بنەڕەتییەکە دەگرێتە ئەستۆ، لە ساتەوەختی دەرکەوتنی ئەزموونی جوانییەوە دەگوازرێتەوە بۆ پرۆسەی دۆزینەوەی لایەنەکانی ئەو ئەزموونە گوتارئاسای جوانیناسیی موزیکیی ئەبستراکت کەلە چۆنیەتی کۆدکردنی خەیاڵ و ڕێکخستنی خەیاڵی هونەرمەند بە پێی ئاستی هۆشیاری و کولتووری مەعریفی و بیستن بەرجەستە دەبێت، بۆ ئەوەی دواجار لەگەڵ دیدگای وەرگردا بگونجێت و لێرەدا ڕۆڵی ئەزموونی ئەزموونی لە نێوان پێداویستییەکانی عەقڵ و پێشنیارەکانی خەیاڵ و سۆز دەردەکەون. چونکە هەر ئەزموونێکی نمایشی یان کارێکی هونەری تەنها پەیوەست نییە بەوەی کە وەک نمایشێک چیی دەگەیەنێ، بەڵکو بەندە بە کاردانەوەی گوێگرانەوە، بەتایبەتی لە حاڵەتی میراتی زارەکیدا، بەو پێیەی پەیوەستە بە بیستن لە پرۆسەی گواستنەوە و پەیوەندیکردن لەگەڵ کەسانی دیکەدا.

زانیاریی کەسیی نوسەر

Surwd Fwad Mohammed Sarraj, Department of Music, College of Fine Arts, Salahaddin University – Erbil, Kurdistan Region, Iraq

Amanj Ghaze Shaker Agha, Department of Music, College of Fine Arts, Salahaddin University – Erbil, Kurdistan Region, Iraq

سەرچاوەکان

- المراجع باللغة العربیة

- إحسان عرسان الرباعي، الثقافة الجمالية، كلية الآداب والفنون، جامعة فيلادلفيا، ٢٠٠٥، ص٢٣

- ارون كوبلاند، كيف تتذوق الموسيقى، ترجمة محمد رشاد بدران، مراجعة محمود، مؤسسة فرانكلين للطباعة والنشر، ١٩٦١ ص 34.

- الجزيري، على الأدب الشفاهي الكوردي، بحوث رابطة كاوه للثقافة الكوردية، أربيل كوردستان العراق، طبعت في بيروت لبنان سنة ٢٠٠٠، ص١٦٥.

- زكريا إبراهيم، مشكله الفن، مكتبه مصر، دار النصر للطباعة،١٩٦٧ ص ١٥٠- ١٦٠

- طارق حسون فريد: الأصوات الموسيقية والأصوات غير موسيقية في البيئة والحياة، مجلة المأثورات الشعبية السنة الأول، العدد الثاني، ١٩٨٦، ص ١٠٢.

- عادل الهاشمي، أصوات و ألحان كردية، دراسة في الطبيعة السوسيولوجية و الموسيقية لأصوات غنائية و ألحان كردية، راجعه و قدم له أحمد الجزراوي، دار سبيريز للطباعة و النشر، مطبعة حجي هاشم ( ط1 )،٢٠٠٦ ص ٨١.

- عزالدين مصطفى رسول، الواقعية في الادب الكردي، دار اراس، ط٢، أربيل ،٢٠١٠ ص١٣١

- فؤاد المرعي، الجمال والجلال، دراسة في المقولات الجمالية، دار طلاس، دمشق- ١٩٩١، ص٧٤ .

- كونا قادر محمد، البناء الشكلي للأغنية الكوردية، مجلة كلية التربية الأساسية، العدد الستون، بغداد، ٢٠٠٩.

- محمد عبد الرحمن الجبوري، عادل كريم سالم, عصام عبد الأحد, مستويات توظيف الموروث الشعبي في العمل الفني، مجلة كلية التربية الأساسية، العدد التاسع والخمسون، ٢٠٠٩ ص ٦٧٣-٦٧٤

- محمد محي الدين عبد الحميد ومحمد عبد اللطيف السبكي، المختار من صحاح اللغـة، مطبعـة الاستقامة، القاهرة،١٩٣٤، ص ٨٣.

- محمود القطاط، راهن الموسيقى العربية وتحديات العصر، مجلة الحياة الموسيقية الفصلية، دمشق، سوريا العدد (٣٣) سنة ٢٠٠٤، ص ٢٣.

- مصطفى عماد، علم الجمال في الموسيقى، مجلة الحياة الموسيقية الفصلية، دمشق ١٩٩٤ العدد ( ٥ ) ص ١١.

- موضوعات من الكوردولوجيا السوفيتية ، مجموعة من المستشرقين الروس ، ترجمة ، إسماعيل حصاف ، مؤسسة موكرياني للبحوث و النشر ، الطبعة الاولى ، ٢٠٠٧ ، مطبعة خاني ( دهوك ) ، ( توليفة من الباحث )

- هربرت ريد، معنى الفن، تر، سامي خشبة، دار الشؤون الثقافية العامة، بغداد، ١٩٨٦، ص ١٣٢

المراجع باللغة الکوردیة

- حەمە باقی، محمد، موزيك و گۆرانی کوردی، چاپخانەی هێڤی هەولێر ٢٠١١، لا ١٣٥-١٧٣.

- حەمە باقی، محمد، مێژووی موزيكى كوردى ، دەزگای موزيك و کەلەپووری كورد، چاپی سێیەم ، چاپخانەی هێڤی، كوردستان، هەولێر ٢٠٠٩ لـ ١٣٥-١٣٦

- ڕزگار عومەر فەتاح و یادگار ڕەسووڵ باڵەکی، جوانیی ئافرەت وەک سەرچاوەی چێژ و خۆشی لە شیعرەکانی قوبادی جەلیزادەدا توێژینەوەیەکی وەسفیی شیکارییە، گۆڤاری زانکۆ بۆ زانستە مرۆڤایەتییەکان، بەرگی ٢٦ ژمارە٢ ٢٠٢٢. لـ ١٤٧-١٦٠.

- سەراج، سرمند فؤاد محمد، خاسیەتەکانی هۆمۆفۆنی لە موزیکی کوردیدا، ماستەرنامەی بڵاونەکراوە، زانکۆی صلاح الدین- هەولێر، ٢٠٢٣، لـ١٠١.

- شارباژێڕی، عوسمان، گەنجینەی گۆرانی کوردی، دەزگای ڕۆشنبیری وبڵاوکردنەوەی کوردی، زنجیرەی ژمارە (٢٠)، بەغداد، ١٩٨٥ لـ ٢٤-٢٥

المراجع باللغة الانجلیزیة

- Eduardo Hanslic. Music., Representation and Meaning from the Beautiful Music, in Morris Weitz, problems in Aesthetics CN.Y.: Macmillan Publishing. Co. Inc., 1970), p.491

المواقع الإلكترونية:

- https://m.youtube.com/watch?v=9Ril4vI8_eI

- https://m.youtube.com/watch?v=uT0kf9n3tPY

- https://www.asjp.cerist.dz/en/article/

- https://www.omandaily.om/ampArticle