Terjemet Eḍ-Ḍarīr Ve-Taqdimet Eẓ-Ẓahīr The First Book on the Biography of the Prophet in Turkish

Authors

  • Tareq Mohammed Awrahim Department of History, College of Arts, Salahaddin University-Erbil, Kurdistan Region, Iraq

DOI:

https://doi.org/10.21271/zjhs.30.2.9

Keywords:

Mustafa DARIR, Prophet's Biography, Translation of the Prophet's Biography, Miniatures, Mawlid (Prophet's Birthday)

Abstract

The book Terjemet eḍ-Ḍarīr ve-taqdimet eẓ-Ẓahīr of Muṣṭafā Ibn-Yūsuf Ibn-ʿUmar aḍ-Ḍarīr ar-Rūmī al-Maulawī (d.?), is the first written work in Turkish to address the biography of the Prophet Muhammad (sira). This book was translated from Arabic in the year 790 AH / 1388 CE, upon the request of Sultan al-Zahir Abu Said Barquq (d. 801 AH / 1399 CE) in Cairo. Mustafa DARIR spent five years completing the translation, drawing on sources such as the biographies of Abu al-Hasan al-Bakri, al-Waqidi, and Ibn Hisham. Although the book was written in prose, it also includes poetic excerpts. The author employed simple and clear language, which contributed to the book's continued readability for several centuries among the Turks. Its copies spread widely, and it became an inspiration for miniature painters, as well as a model and reference for later works on the Prophet's biography in Turkish. This research, the first of its kind in Arabic, aims to provide a comprehensive introduction and analysis of this pioneering work by reviewing its contents and features, with an emphasis on its impact on society in general, and particularly on the ruling elite, intellectuals, writers, and Turkish artists. This work is the result of the researcher’s ongoing efforts in investigation and inquiry through various libraries in Turkey.

References

باللغة العربية:

- ابن إسحاق، (1978) محمد بن إسحاق المطلبي (ت 151 هـ/ 768م)، ، سيرة ابن إسحاق (كتاب السِيَر والمغازي)، تحقيق سهيل زكار، بيروت، دار الفكر.

- البكري، (1411هـ)، احمد بن عبد الله‌،(ت.487هـ/1094م)، الأنوار في مولد النبيّ صلى الله عليه و آله‌ وسلم، دار الشريف الرضي، قم.

- خليفة، حاجي ، مصطفى عبد الله القسطنطيني المعروف بكاتب جلبي (ت.1068هـ/1657م)، 1445 كشف الظنون عن أسامي الكتب والفنون،

- لندن، مؤسسة الفرقان للتراث الإسلامي.

- الذهبي، (1963)، شمس الدين محمد بن أحمد بن عثمان بن قايماز، (ت.748هـ/1348م)، ميزان الاعتدال في نقد الرجال، بيروت، دار المعرفة.

- روزنتال، ف، (1998) ، موجز دائرة المعارف الاسلامية، تم تأليفه من قبل مجموعة من المستشرقين، ثم تم ترجمته مجموعة من المترجمين، الجزء السادس.

- الطباطبائي، عبدالعزيز ،(1411هـ)، (ت.1996) أهل البيت في المكتبة العربية ، مجلة تراثنا، بيروت، مؤسسة آل البيت لاحياء التراث.

- القلقشندي، ،(1987) أحمد بن علي، (ت.821هـ/1418م)، صبح الأعشى في صناعة الإنشا، بيروت، دار الكتب العلمبة.

- العسقلاني، ابن حجر ، (1971)، أحمد بن علي ، (ت.852هـ/1448م)، لسان الميزان، بيروت، مؤسسة الأعلمي للمطبوعات.

- الميلي، (2003) ، ابراهيم بن شريف،، أجوبة العلماء الأجلاء عن حكم كتب أحمد بن عبد الله البكري، بيروت، دار ابن حزم

- الهيثمي، (2020)، ابن حجر أحمد بن محمد ، (ت.974هـ/1567م)، الفتاوى الحديثية، تحقيق محمد فاضل جيلاني، اسطنبول، مركز جيلاني للبحوث.

باللغة الفارسية

- بصيري، عباس، (1397هـ.ش)، بررسي ونقد سيره نگاری در ناسخ التواریخ، مجلة مطالعات تاریخ اسلام، العدد 36، ایران.

- همدانى، رفيع الدين اسحاق بن محمد، (1373هـ.ش)، سيرت رسول الله، تحقيق: جعفر مدرس صادقى، نشر مرکز، تهران.

باللغة التركية

- ALTUN, Nesrin, (1996), ERZURUMLU DARÎR’ FÜTUŞAM TERCÜMESİ, Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, Istanbul.

- Carol, Garrett Fisher, A Reconstruction of the Pictorial Cycle of the "Siyar-i Nabī" of Murād III. Ars Orientalist. Vol. 14 (1984), (20 pages). Published By: The Smithsonian Institution.

- DARÎR,MUSTAFA, Sîretü’n-nebî yazması, Topkapı Sarayı Müzesi Kütüphanesi, No: 1001, Istanbul.

- DEVELLİOĞLU, F. (1996). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat. Ankara: Aydın Kitabevi.

- DİA, (2012), Ebü'l-Hasen Ahmed b. Abdulah b. Muhammed el-Bekri, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi , İstanbul: TDV Yayınları, cilit 5.

- DİKMEN, Melek, (2009), TOPKAPI SARAYI MÜZES KÜTÜPHANES H. 1221 NO LU S YER-NEBÎ DE METiN MiNYATÜR İLİŞKİSİ, Doktora tezi, ANKARA Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstütüsü

- EGÜZ, Esra, (2013), ERZURUMLU’İN SÎRETÜ’N NEBÎ’SİNDEki Türkçe Manzumler Inceleme Metin, Doktora Tezi, Istanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstütüsü.

- EGÜZ, Esra, (2022), ERZURUMLU MUSTAFA DARÎR’İN SÎRETÜ’N NEBÎ’SİNDE SOSYAL TENKİT, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, say.29.

- ELHAN, Buşra Nur, (2023), Siyer-i Nebî İslâm Tasvir Sanatında Hz. Muhammed’in Hayatı” Adlı Eser Üzerine Bir İnceleme, Siyer ARAŞTIRMALARI Dergisi, Sayı 14 , Ocak 2023.

- ERKAN, Mustafa, (1986), Siretü-n nebi (Tercümtuz-zarir) Inceleme Metin, Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi, Sosyal Bilimler ENSTİTÜSÜ, Ankara.

- ERKAN, Mustafa, (2014), ERZURUMLU MUSTAFA DARÎR’İN EDEBİYAT VE KÜLTÜRÜMÜZE TESİRLERİ, Selçuk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi Dergisi, Sayı 32.

- İNANIR, Ahmet, 2012, Ekmlüddin El- babertinin En-nüketü’z-zarîfetü fi tercihi Mezhebi Ebi hanife” adlı Risalesi Bağlamında türklerin Hanefiliği Tercih Gerekçeleri, İslâmî İlimler Dergisi, Yıl 7, Cilt 7, Sayı 2, Güz.

- KARAHAN, Layla, (1994), ERZURUMLU DARIR KISSAI YOSUF (yusuf u zuLeyha) Inceleme- Metin- Dizin, Ankara.

- KARAHAN, Layla, (1995), ERZRUMLU DARİR, Istanbul.

- KARAHAN, L. (2000). Erzurumlu Darîr’in Hayatı, Eserleri ve Türk Dili Tarihindeki Yeri. Erzurum Kalkınma Vakfı (Er-Vak) Anma Toplantıları,

- KAPLAN, Yıldray, (2006), Erzurumlu Kadı Mustafa Darîr’in Kitab-ı Siyer-i Nebi’si, Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi, Ankara.

- KOCATÜRK, V. M. (2016). Büyük Türk Edebiyatı Tarihi, Başlangıçtan Bugüne Kadar Türk Edebiyatının Tarihi, Tahlili ve Tenkidi. İstanbul: İKÜ Yayınevi.

- KÖKTEKİN, Kazım, (2015), Erzrumluun yüzleri kadı Darir, ATATÜRK ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI.

- MAHIR, F.Banu, Minyatür, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (TDV Yayınları, cilt 30, İstanbul.-

- OLTULU , FIRAT , (2022), Mustafa Darir (Ö.?) ve Ahmet Cevdet Paşa'nın (Ö. 1895) Siyer-i Nebi'ye dair eserlerinin siyer yazıcılığı bağlamında mukayesesi, Yüksek Lisans, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi,Sosyal Bilimler Enstitüsü,

- ÖZÇELiK,Merve, (2018), ERZURUMLU MUSTAFA DARÎR’iN SiRETÜ’N-NEBÎ ısimli Eserenin III. Cildi, Inceleme Metin -Dizin , YÜKSEK Lisans Tezi , Selçük Üniversitesi, Sosyal Bilimler ENSTiTÜSÜ.

- Özfirat,Bayram (2014), Türk Edebiyatının Manzum İlk Siyeri: Velî’nin Sîretü’n-Nebî’si, Divan Edebiyatı Araştırmaları Dergisi 12, İstanbul ,Say. 9.

- ÖZFIRAT, Bayram, (2016), 15. YÜZYIL Şayırlerınden Muhammedin Siretun nebisi, Doktora tezi, Marmara Üniversitesi, Istanbul.

- ÖZTOPRAK, N.(1993), Klasik Türk Edebiyatı’nda Manzum Yüz Hadisler. Yayımlanmamış Doktora Tezi, Marmara Üniversitesi, ıstanbul.

- PEKOLCAY, A. N ECLA, Mevlid, DİA, cilt 29.

- Tanındı, Zeren, (1984), Siyer-i Nebî İslâm Tasvir Sanatında Hz. Muhammed’in Hayatı (Hürriyet Vakfı Yayınları).

- Temekoğlu, Ezgi, İstanbul’da Bulunan Siyer-i Nebi Yazmalarına Ait Minyatürlerdeki Uçar Vaziyetteki Melek Tasvirleri, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Konya, 19, (2021 Güz)

- YILMAZ, Necdet, (2007), ERZURUMLU DARiR MUSTAFA HAYATI, ESERLERI VE TASAWUF ANLAYIŞI, Atatürk Üniversitesi ilahiyat Fakültesi TÜRK-ISLAM DÜŞÜNCE TARiHiNDE ERZURUM Sempozyumu, 26-28 HAZiRAN 2006.

باللغة الانكليزية

- DİKMEN,Melek ve YAMAN, Bahattin, (2013), Salman Farsi in the Text and Illustrations Of Siyar-i Nabi Manuscript Dated 1595 , Journal of Social Sciences, Nisan 2013, Sayı:28.

Published

2026-04-15

How to Cite

Tareq Mohammed Awrahim. (2026). Terjemet Eḍ-Ḍarīr Ve-Taqdimet Eẓ-Ẓahīr The First Book on the Biography of the Prophet in Turkish. Zanco Journal of Human Sciences, 30(2), 152–167. https://doi.org/10.21271/zjhs.30.2.9

Issue

Section

Original Articles