داستانی (لەیلە و مەجنوون) له شیعری شاعیرانی كلاسیكی كوردیدا، (داستانی جەبار ئاغای كانی) بە نموونە

توێژەران

  • Huseein Omer Hamadameen Department of Kurdish Language, College of Basic Education, Salahaddin University – Erbil Kurdistan Region, Iraq
  • Bakir Shakir Abdullah Department of Kurdish Language, College of Basic Education, Salahaddin University – Erbil Kurdistan Region, Iraq

##semicolon##

https://doi.org/10.21271/zjhs.29.SpC.3

##semicolon##

Story, History of Literature, Layla and Majnun, Kani

پوختە

داستان وەك ژانرێکی ئەدەبی. بریتییە لە شیعرێکی درێژو کێشدارو خاوەن مۆسیقای تایبەت، کە مێژووی ڕووداوەکان بەسەرهاتی پاڵەوانان و ئازایەتی گەل و نەتەوەکان بە شێوەیەکی ئەدەبی و جیاواز لە قسەی ئاسایی دەگێڕدێتەوە، داستانی کوردی بەشێکی گرنگ و ڕەسەنی ئەدەبی کوردییە کە ڕەگی قووڵی لە مێژووی کولتووری کوردیدا هەیە. لە کۆنەوە شاعیرانی کورد داستانیان وەک میراتێکی کولتووری بەکارهێناوە بۆ گێڕانەوەی چیرۆکی قارەمانیەتی، عەشق، ململانێی نێوان هۆز و عەشیرەتەکان. لە دیالێکتەكانی (گۆران، لوری، كرمانجی سەروو، كرمانجی خواروو) بەشێكی سەرەكی ئەدەبەكە پێكدێنێت و بە شێوەی مەسنەوی نوسراوەتەوە. داستانەکانی وەک : (مەم وزین)ی خانی و (خەج وسیامەند) و (قەڵای دمدم) لە بەناوبانگترین نموونەکانن.

سەرچاوەکان

یه‌كه‌م : بە زمانی کوردی

أ- کتێب :

- بۆرەكەیی، صدیق (2008) مێژووی وێژەی كوردی، بەرگی یەكەم، چاپی دووەم، هەولێر: دەزگای ئاراس.

- پیرەمێرد، (1983) دوانزە سوارەی مەریوان، چاپی سێیەم، سلێمانی: چاپخانەی كاكەی فەللاح.

- حاجی، سەنگەر قادر (2009) بنیاتی گێڕانەوە لە داستانی مەم و زين و ڕۆمانی شاری مۆسیقارە سپییەكان، چاپی یەكەم، دهۆك: چاپخانەی خانی.

- حوسێن، هیمداد و نازم، سەنگەر و سالح، ڕێزان (2018) ژانرە ئەدەبییەکان، چاپی یەكەم، هەولێر: ناوەندی ئاوێر.

- خەزنەدار، مارف (١٩٨٤) لە بابەت مێژووی ئەدەبی کوردییەوە، بەغداد: چاپخانەی (المؤسسة العراقية للدعاية والطباعة).

- خەزنەدار، مارف (2002) مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی یەكەم، چاپی یەكەم، هەولێر: دەزگای ئاراس.

- خەزنەدار، مارف. (2010) مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی دووەم، چاپی دووەم، هەولێر: دەزگای ئاراس.

- دۆسكی، تحسین ئیبراهیم (2005) مەم و زین (ئەحمەدێ خانی)، چاپا ئێكێ، هەولێر: چاپخانا وەزارەتا پەروەردێ.

- رەسول، عزەدین مستەفا (1970) لێكۆلینەوەی ئەدەبی فۆلكلۆری كوردی، چاپی یەكەم، بەغداد: دار الجاعظ.

- رەسول، عزەدین مستەفا (2010) لێكۆلینەوەی ئەدەبی فۆلكلۆری كوردی، چاپی سێیەم، هەولێر: چاپخانەی ئاراس.

- سەجادی، عەلائەدین (1389) مێژووی ئەدەبی کوردی، چاپی سێیەم، سنندج: انتشارات كردستان.

- شوان، ئیبراهیم ئەحمەد (2012) ئەدەبی كۆنی كوردی، چاپی یەكەم، هەولێر: چاپخانەی زانكۆی سەلاحەددین.

- صاڵح، دیمەن عەبدوڵڵا (٢٠٢٣) شێوازى گێڕانەوە لە ڕۆمانى (داگیرکردنى تاریکى) بەختیار عەلیدا، چاپى یەکەم، سلێمانی: چاپخانەى پاندا.

- عەبدوڵڵا، ئیدریس (2013) كۆ وانەكانی ڕەوانبێژی، چاپی یەكەم، هەولێر: چاپخانەی منارە.

- كانی (1980) دیوانی كانی، بەغداد: چاپخانەی الحوادث.

- کانی، عبدالجبار أغای ( ٢٥٧٣) لەیلە و مەجنوون، چاپی دووەم، هەولێر: چاپخانەی کوردستان.

- گەردی، ژوان عبدالسلام عەزیز (2022) شێوازناسی ئەدەب، چاپی یەكەم هەولێر: چاپخانەی ئاوێر.

- گەردی، عەزیز (٢٠١٤) كێشناسی كوردی، چاپی یەكەم، هەولێر: چاپخانەی نارین.

- گەردی، عەزیز (١٩٧٢) ڕەوانبێژی لە ئەدەبی كوردیدا، بەرگی یەكەم (البیان)، چاپی یەكەم، بەغدا: چاپخانەی نیشتیمانی.

- گەردی، عەزیز (1975) ڕەوانبێژی لە ئەدەبی كوردیدا، بەرگی دووەم (البیان)، چاپی یەكەم، هەولێر: چاپخانەی شارەوانی.

- مستەفا، ئیدریس عەبدوڵڵا (2011) لایەنە ڕەوانبێژییەكان لە شیعری كلاسیكی كوردیدا، هەولێر: چاپخانەی حاجی هاشم.

- فرج، ملا (1951) لیلی و مجنون، بەغدا: چاپخانەی معارف.

- ئەمین، نەوشیروان مستەفا (2012) بەدەم رێکەوە گوڵچنین، كتێبی یەكەم، بەرگی یەكەم، لبنان: الدار العربية للعلوم ناشرون.

ب- گۆڤار:

- مستەفا، ئیدریس عەبدوڵڵا (2008) داستان لە ئەدەبی كوردیدا، گۆڤاری ئەكادیمی كوردی، ژمارە (7)، هەولێر، لاپەڕە 257-312

- مستەفا، ئیدریس عەبدولڵا (2007) بەیت و تیۆرەكانی هۆنینەوەی بەیت لە ئەدەبیاتی میللی كوردیدا ، ئەكادیمیای گۆواری كۆڕی زانیاری كوردستان ژمارە (5) هەولێر، لاپەڕە 151-190

ب- فەرهەنگەکان:

- خاڵ، شێخ محمد (2005) فەرهەنگی خاڵ، چاپی یەكەم، هەولێر: وەزارەتی پەروەردە.

- موکریانی، گیوی (1999) كوردستان، چاپی دووەم، هەولێر: دەزگای ئاراس.

ب- دەستنووس:

- كانی، دەستنوس، دیوانی كانی، گردو كۆی، موفق كانی دۆغرەمەچی.

پ- وێبسایت:

- ئاغا، عەلی كەمال باپیر (2024) شیرین و خوسرەو، مالپەڕی كوردپیدیا.

دووەم: به‌ زمانی عه‌ره‌بی:

- إبراهيم، محمد حمدی (1994) نظرية الدراما الاغريقية. مصر: مطبعة الشريكة المصرية العالمية للنشر - لونجيمان.

سێیەم: بە زمانی فارسی :

- شمیسا، سیروس (1383) انواع ادبی چاپ چهارەم، تهران: نشر میترا.

- مدریسی، فاطمه (1390) فرهنگ توصیفی نقد و نظریهای ادبی، چاپ أول.

- میرصادقی، جمال (1393) شناخت داستان. تهران: مؤسسه انتشارات علمی و فرهنگی.

##submission.downloads##

بڵاو کرایەوە

2025-12-15

ژمارە

بەش

وەرگیراوە لە تێزی دکتۆرا/لە نامەی ماستەر