ڕیالیزم لە کورتە ڕۆمانی "مولازم تەحسین و شتی تریش"ی فەرهاد پیرباڵ دا
##semicolon##
https://doi.org/10.21271/zjhs.29.SpB.14پوختە
پوختە
ڕیالیزم وەک یەکێک لە ڕێبازە ئەدەبی و هونەرییەکان، کە لە تەواوی جیهاندا لەلایەن بەشێکی زۆر لە ئەدیبان و نووسەران پەیڕەوی لێ دەکرێت، بەهۆی پێویستی سەردەم لە قۆناغێک لە قۆناغەکانی ژیانی مرۆڤایەتی، کە مرۆڤەکان بەتایبەتی ئەوانەی کە سەر بە چینی ناوەڕاست و خواروی کۆمەڵگا بوون، بەهۆی زوڵم و زۆری و چەوسانەوەیان لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە وایکردووە ئەدیبان و نووسەران دەست ببەن بۆ ڕێبازێکی نوێ، ئەویش ڕێبازی ڕیالیزمی بوو، نووسەران بە گرتنەبەری ئەم ڕێبازە دەستیان کرد بە وێناکردن و ڕەخنەگرتن لە باری ناهەمواری کۆمەڵگا لە ڕێگای بەرهەمە ئەدەبییەکانیانەوە. هەروەها لە لایەکی تریشەوە ڕزگاربوون لە قاڵبی ڕێبازی کلاسیکی و ڕێبازی ڕۆمانتیکی کە زیاتر لە دونیای خەون و خەیاڵدا دەژیان.ڕیالیزم هەوڵدەدات وێنای واقیع وەکو خۆی پیشان بدات؛ بە هەموو جوانی و ناشرینییەکانی و بە هەموو تاڵی و شیرینییەکانیەوە.
ئەم ڵێکۆڵینەوەیە کە لەژێر ناونیشانی "ڕیالیزم لە کورتە ڕۆمانی مولازم تەحسین و شتی تریش"ە، لە دوو بەش و چەند تەوەرەیەک پێکهاتووە، هەوڵێکە بۆ وێناکردنی واقیعی ژیان لە سەردەمێکی دیاریکراو لە کوردستان بە گشتی و سلێمانی بە تایبەتی، لە سەردەمی ڕژێمی بەعس. وێناکردنی هەموو ئەو ڕووداو بەسەرهاتانەیە بە شێوەیەکی ڕیالیزمی و ئاشناکردنی خوێنەری کورد بە ڕاستی و دروستی ئەم واقیعەی کە لە سەردەمی ڕژێمی بەعسدا هەبوو. لە بەشی دووەمی لێکۆلینەوەکە بە شێوەیەکی پڕاکتیکی واقیعی ڕووداوەکان و هەروەها واقیعی کارەکتەرەکانمان پڕاکتیزە کردووە.
سەرچاوەکان
یهكهم : کتێب :
-1 بە زمانی کوردی:
- پیرباڵ، د.فەرهاد (٢٠٠٤)، ڕێبازە ئەدەبیەکان، چاپی یەکەم، هەولێر، دەزگای چاپ و بلاوکردنەوەی ئاراس.
- پیرباڵ، فەرهاد (٢٠٠١)، مولازم تەحسین و شتی تریش، چاپی سێیەم، هەولێر، چاپخانەی داناز.
- پیرباڵ، فەرهاد (٢٠٢٠)، هوتێل ئەورووپا، چاپی سێیەم، ئێران، چاپخانەی تاران.
- حوسێن، هیمداد (٢٠٠٧)، ڕێبازە ئەدەبییەکان، چاپی یەکەم، هەولێر، چاپخانەی دەزگای ئاراس.
- رەسول، د. شوکریە (١٩٨٩)، ئەدەبی کوردی و هونەرەکانی ئەدەب، أربيل، مطابع التعليم العالى.
- رەحمان، عەبدولڵا، (٢٠١٤)، بنیاتی گێڕانەوە (چەند لێکۆلینەوەیەکی ئەدەبییە لە بارەی چیرۆک و رۆمان و رۆمانە شیعر)، چاپی یەکەم ، هەولێر، چاپخانەی موکریانی.
- سابیر، د. پەرێز (٢٠٠٦)، ڕەخنەی ئەدەبی کوردی و مەسەلەکانی نوێکردنەوەی شیعر، چاپی یەکەم، هەولێر، چاپ و بلاوکراوەی دەزگای ئاراس.
- صالح، د. ئاوارە کەمال (٢٠٢٠)، شێواز لە ڕۆمانی کوردیدا (ڕۆمانەکانی کاروان عومەر کاکەسوور بە نمونە)، چاپی یەکەم، هەولێر، ناوەندی ئاوێر بۆ چاپ و بلاوکردنەوە.
- شێخانی، جەوهەر (٢٠١٤)، بنیاتی کارەکتەر لە رۆمانەکانی (حسین عارف)دا، چاپی یەکەم،هەولێر، چاپخانەی رۆژهەڵات.
- عبدالقادر، کەیفی ئەحمەد (٢٠١٣)، ڕیالیزم لە شانۆی کوردیدا، هەولێر، بەڕێوەبەرایەتی چاپخانەی هەولێر.
- کەریم، د. ئازاد عبدلواحێد (٢٠٠٨)، ڕێبازە ئەدەبییەکان، چاپی یەکەم، کەرکوک.
- محەممەدساڵح، تانیا ئەسعەد (٢٠١١)، بینای شوێن لە دوو نموونەی ڕۆمانی کوردیدا، چاپی یەکەم، سلێمانی، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم.
- محەمەد، میران جەلال (٢٠٠٩)، بنیاتی رووداو لە رۆمانی کوردیی باشوری کوردستاندا، چاپی یەکەم، سلێمانی، چاپخانەی ڕەنج.
- وات، ئەیان (٢٠٠٩)، سەرهەڵدانی ڕۆمانی ئینگلیزی، و. ڕەووف بێگەرد، چاپی دووەم، سلێمانی، دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم.
- وێبستێر، راجێر (٢٠٠٦)، توێژینەوەی تیۆری ئەدەبی(پێناسەیەکی پوخت)، و. عبدولخالق یەعقووبی، چاپی یەکەم، چاپخانەی وەزارەتی پەروەردە.
- ئەرەستۆ (٢٠١١)، هونەری شیعر(شیعر ناسی)، و. عەزیز گەردی، چاپی دووەم، سلێمانی، چاپخانەی گەنج.
- به زمانی عهرهبی:
- اسماعيل، عزالدين (٢٠١٣)، الأدب وفنونه، القاهرة، دار الفكرةالعربي.
- التكريتى، جميل نصيف (١٩٩٠)، المذاهب الأدبيه، بغداد، الطبعه الأولى، دار الشؤون الثقافية العامة.
- القضا، د. محمد أحمد ( ٢٠٠٠ )، تشکیل الروائی عند نجیب محفوظ، الطبعة الاولى، الاردن، عمان، مطبعة الجامعة الاردنية.
- بطرس، د. انطونيوس (٢٠٠٥)، الادب ( تعریفە – انواعە – مذاهبه )، لبنان، طرابلس، المؤسسة الحديثة للكتاب.
- دراج، د.فيصل (١٩٨٩)، الواقع والمثال، بيروت، دار الفكر الجديد.
- رسول، عزالدين مصطفى (٢٠١٠)، الواقعية في الادب الكردى، الطبعة الثانية، اربيل، دار ئاراس للطباعة والنشر.
- عشماوى، محمد زكى (١٩٨٠)، الأدب وقيم الحياة المعاصرة، بيروت، طبعه الأولى، دار النهظة.
- غاتشیف، غیورغی (١٩٩٠)، الواعي والفن دراسات في تاريخ الصورة الفنيه، الكويت، سلسة عالم المعرفة.
- مصطفى، فائق، و على، عبدالرضا (٢٠٠٠)، في النقد الأدبي الحديث ـ منطلقات و تطبيقات، الطبعة الثانية، الموصل، نشر و طبع و توزيع دار الكتب للطباعة والنشر.
- مورینو، سیزار فرناندث (١٩٩٨)، أدب أمريكا الاتينية قضیا و مشکلات، ترجمة. احمد حسان عبدالواحد، الکویت.
- ويلك، رينية (١٩٨٧)، مفاهيم نقدية، ترجمة. محمد عصفور،طبعة الاولى، كويت، مطابع الرسالة.
دووەم- نامه ئهكادیمییهكان:
- بچکۆل، ئاهەنگ شەفیق حەمە ( ٢٠١٩ )، گوتاری جەستە لە ڕۆمانی کوردیدا کرمانجی خواروو ساڵانی (١٩٩٥ــــ ٢٠٠٥)، نامەی دکتۆرا، زانکۆی سلێمانی، کۆلێژی زمان.
- بکر، خەندە حاجی (٢٠٢٣)، ڕیالیزم لە کۆ چیڕۆکی ( هەلۆ )ی ( ڕەئوف بێگەرد )دا، نامەی ماستەر، هەولێر، زانکۆی سەلاحەددین، کۆلێژی پەروەردە.
- عارف، تانیا عبدالقادر ( ٢٠٢٣ )، جەنگ و داگیرکاری و ڕەنگدانەوەی لە ڕۆمانەکانی (کەوتنی بۆرە قەڵا لە حیکایەتێکی کۆندا، مەرگی مەیموون)ی ماردین ئیبراهیمدا، نامەی ماستەر، زانکۆی سلێمانی، کۆلێژی زمان.
- عومەر، سامان عوسمان (٢٠١٠)، ڕیالیزم لە شیعری بێکەسدا، نامەی ماستەر، زانکۆی سلێمانی، کۆلێژی زمان.
- عەلی، حسێن سابیر (٢٠٠٨)، ڕەنگدانەوەی ڕیالیزمی سیحری لە ڕۆمانەکانی کاکە مەم بۆتانی دا، نامەی ماستەر، زانکۆی سەلاحەددین، کۆلێژی زمان.
- گەرمیانی، عادل مەجید محەمەد (١٩٩٦)، ڕیالیزم لە ڕۆمانی کوردی هاوچەرخ لە عێراقدا، نامەی ماستەر، زانکۆی بەغدا، کۆلێژی پەروەردە.
- محمد، خالد عبدالکریم معروف (٢٠٢٢)، بنەما هونەرییەکان لە ڕۆمانی (دەغدو)ی خەسرەو جافدا، نامەی ماستەر، زانکۆی سلێمانی، کۆلێژی زمان، بەشی زمانی کوردی.
سێیەم- گۆڤار:
- شارەزا، کەریم، گۆڤاری نووسەری کورد، دڵدار و شیعری ڕیالیزم، ژمارە (١٢)، خولی دووەم، ئابی ١٩٨٣.
- قادر، د. کارزان موحسین، گۆڤاری ئەکادیمیای کوردی، ڕەنگڕێژکردنی جووت ڕێچکەی ڕیالیزمی شۆڕشگێڕی و ڕیالیزمی سۆشیالیستی لە ڕۆمانی (پێشمەرگە)ــــــــــــی ڕەحیمی قازی دا، ژمارە ٥٠، ٢٠٢٢.
- مجید، سەردار فائق، بنیاتی کارەکتەر لە ڕۆمانی "ڤیکۆنتی دوو لەتبوو"ی ئیتالۆ کاڵڤینۆ و ڕۆمانی "جەمشید خانی مامم کە هەمیشە با لەگەڵ خۆیدا دەیبرد"ی بەختیار علی دا، گۆڤاری زانکۆی گەرمیان، خول (١٠) ژمارە (٤)، ئۆکتۆبەری ٢٠٢٣.
- نجم الدین، نجم خالد، کاریگەریی ڕووداو لە سەر بنیات و ناسنامەی کارەکتەر لە ڕۆمانی (لالەکانی لالش)دا ، گۆڤاری زانکۆی گەرمیان، خول (١٠) ژمارە (٣)، ڕەزبەری ٢٠٢٣.
چوارەم- سایتی ئەلیکترۆنی:
-https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=46389سەباح،گۆران، کارەکتەرسازی لە نێو ڕۆماندا،١٤/٦/٢٠٢١.
-https://dengekan.ca/archives/23528مەنتک، حەمە، قالبی هونەری توخمی ڕووداو، ١٧/١١/٢٠١٢
##submission.downloads##
بڵاو کرایەوە
چۆنییەتی بەکارهێنانی سەرچاوە
ژمارە
بەش
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by4.footer##
