The Impact of Electoral Systems on the Position of Political Parties in the Parliament (A Comparative Analytical Study)
##semicolon##
https://doi.org/10.21271/zjhs.30.SpA.3##semicolon##
electoral systems, proportional representation, majority, political alliance, government stabilityپوختە
Electoral systems have a great impact on the position of Kurdistan political parties in the elected councils (the Iraqi Council of Representatives, the Kurdistan Parliament, and the Provincial Councils). These systems are considered the backbone of any election; therefore, proposing and approving them within the framework of electoral laws is a very sensitive, precise, and important task.
The existence of each of these systems in a country differs from another, depending on its historical, political or social milieu. In developed countries, these systems are stabilized to a great extent, and each of them and it partners in the electoral process have become accustomed to it and have been connected to each other. While in countries that are in a transitional phase, such electoral systems are instable and are under constant changes, where such changes lead to the instability of results of the election processes, and the other way round. In the Post-Saddam era since 2003, Iraq has in the last twenty years adopted six electoral systems, including amended systems. Those changes and amendments of the electoral systems have impacted negatively on the position of Kurdistan political parties among the Iraqi Arab Political Parties in subsequent elections, especially in the Iraqi Council of Representatives (CoR). Such impact is similarly felt in the Kurdistan Parliament, but to a lesser degree for two reasons: fewer changes have been made to the electoral systems in Kurdistan Region of Iraq-KRI, and secondly, the tolerance of the Kurdistan political parties towards (ethnic and religious) coexistence and diversity (Pluralism).
عێراقی دوای (٢٠٠٣) یەکێکە لەو وڵاتانەی لە ماوەی (٢٢) بیست و دووساڵ ساڵ (٦) شەش جۆر سیستەمی بە هەموارەکانەوە تیادا پیادەکراوە، ئەم گۆڕانکاری و هەموارەی سیستەمەکانی هەڵبژاردن بە پلەی یەکەم کاریگەری نەرێنی کردۆتە سەر پێگەی پارتە سیاسیەکانی کوردستان و هەڵبژاردن لە دوای هەڵبژاردن بە تاییبەت لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق پێگەیانی لاواز کردووە بەرامبەر بە پێگەی پارتە سیاسیە عەرەبە عێراقیەکان، ئەو کاریەگەرییە بە هەمان شێوە لە پەڕلەمانی کوردستان بەدی دەکرێت بەڵام بە ئەندازەی کەمتر بەهۆی کەمتر گۆڕین لە سیستەمەکانی هەڵبژاردن لە لایەک و تێگەیشتنی پارتە کوردستانیەکان بۆ پێکەوە ژیانی فڕەی لە لایەکی تر.
لە لایەکی تر ئەگەر سەیری دەستوری عێراق بکەین دەبینین بۆ هەر (١٠٠) سەدهەزار کەسێک کورسیێکی ئەنجومەنی نوێنەرانی دیاریکردووە ( دەستوری عێراق، ٢٠٠٥، م. ٤٩/ا)، وە لامان ڕوونە لە ڕێکەوتی ( ٢٠، ٢١/ ١١/ ٢٠٢٤) سەرژمێری گشتی لە عێراق ئەنجامدرا، بۆیە بە دڵنیایەوە لە خولەکانی داهاتوو گۆڕانکاری لە کورسیەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق دەکرێت و داتاکانی ئەو سەرژمێریە دەبنە بنەما، لەبەرئەوە دەبینین بە هەمان شێوە گۆڕانکاری لە کورسیەکانی ئەنجومەن کاریگەری دەبێت لەسەر پێگەی پارتەکانی کوردستان بە تاییبەت لە ناوچە کوردستانیەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی کوردستان.
سەرچاوەکان
یەکەم/ سەرچاوەکان بە زمانی عەرەبی
- اسماعيل، عصام نعمة. (2011)، النظم الانتخابية، زين الحقوقية، بيروت، لبنان
- رينولدز والأخرون، أندرو (2007)، أنواع النظم الانتخابية، مؤسسة موكريانى، أربيل
- زين الدين، بلال أمين، ( 2013) النظم الانتخابية المعاصرة، دار الفكر الجامعي، الاسكندرية، مصر.
- الشاوي، منذر. (2007) النظرية العامة في الثانون الدستوري،
- البرزنجي، سرهنك حميد. ( 2021)، المرجع في الانتخابات تنظيرا وتطبيقا، الكتاب الأول، الأسس النظرية للانتخابات، منشورات زين الحقوقية، بيروتو لبنان.
- الحوراني والأخرون، هاني. (1995)، الأنظمة الانتخابية المعاصرة، دار سندباد للنشر، عمان، الأردن.
- صبري، السيد. (1986)، مبادئ القانون الدستوري، مكتبة عبدالله وهبة، الطبعة الثانية، القاهرة.
- سعد واخرون، عبدو. (2005)، النظم الانتخابية، منشورات الحلبي الحقوقية، بيروت.
- علي، مريوان عارف. (2021)، المرجع في ترسيم الدوائر الانتخابية، مكتبة رينوين، سليمانية.
- الباز، داود. (2006)، حق المشاركة في الحياة السياسية، دار الفكر الجامعي، الاسكندرية.
- عبدالله، عبدالغني بسيوني.( 1985)، النظم السياسية، الدولة، الحكومة، الحقوق والحريات العامة، الدار الجامعية، بيروت، لبنان
دووەم/ سەرچاوەکان بە زمانی کوردی
- عبدالله، خامۆش عمر (2016)، چوارچێوەی یاسایی و دەستوری هەڵبژاردن، چاپخانەی شەهاب، هەولێر.
- جمال، أ.و محەمەد، د. (2014)، سیستەمەکانی هەڵبژاردن و شێوازی دابەشکردنی کورسی، پەیمانگای کوردی بۆ هەڵبژاردن، سلێمانی.
- حسن، چواس. (2007)، سیستەمەکانی هەڵبژاردن و پێوەرەکانی هەڵبژاردنێکی ئازاد و بێگەر، هەولێر، مەکتەبی ناوەندی دیراسات و پێگەیاندنی حزبی ( پ. د. ک) .
- عبدالغفور، ئارام نجم الدين. (٢٠٢١)، بەڕێوەچونی پڕۆسەی هەڵبژاردن بە کردەی، چاپخانەی زانکۆی صلاح الدین، هەولێر
- بارزانی، مسعود. (٢٠٢٢)، بارزانی و بزوتنەوەی رزگاریخوازی کورد، بەرگی پێنجەم، چاپی یەکەم، چاپخانەی ڕۆکسانا، هەولێر، کوردستان.
- مستەفا، سلێمان حەسەن (٢٠١٧)، کوردو یەکەم ئەزمون، چاپخانەی کارۆ، کوردستان.
- خورماڵی، ئیسماعیل حمە علی. ( ٢٠٢٢)، هەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق/ ٢٠٢١.
سێیەم/ سەرچاوەکان بە زمانی ئینگلیزی:
- Baldini, B & Pappalardo, A. 2009, Elections And Electoral Systems and volatile voters, Palgrave Macmillan.
- Johnson, Dennis. W and B, Lara M. 2018, Routledge, New York, United States.
- Blodget, J and Lofy Bill. 2008, Winning Your Election, University of Minnesota Press, London.
- Mohsen, k. 2015, Election under Jordanian Legal Electoral System a Comparative Study (Jordan, Britain, Germany), International Journal Of humanities and Social, Vol. 5, No. 2, February.
سێیەم/ نامەی ماستەر و تێزی دکتۆرای زانکۆی:
-عبدالغفور، ئارام نجم الدين. (2019)، دور المحاكم العليا في حل المنازعات الانتخابية النيابة، كلية القانون، جامعة صلاح الدين.
چوارەم/ دەستوری وڵاتان و یاساکان و ڕێنماییەکان:
- دەستوری هەمیشەی عێراقی فیدڕاڵ (٢٠٠٥)
- یاسای ژمارە (١)ی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نیشتمانی کوردستان ژمارە (١)ی ساڵی (١٩٩٢)
- یاسای ژمارە (٩٦) ی هەڵبژاردن بۆ ساڵی ( ٢٠٠٤)
- یاسای هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ژمارە (١٦)ی ساڵی (2005)
- یاسای ژمارە (٢٦) ساڵی ( ٢٠٠٩) یاسایی هەمواری یەکەمی یاسای هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ژمارە (١٦)ی ساڵی (٢٠٠٥)
- یاسای ژمارە (١) ساڵی ( ٢٠١٨) هەمواری یەکەمی یاسای هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ژمارە (٤٥)ی ساڵی (٢٠١٣)
- یاسای ژمارە (١) ساڵی ( ٢٠١٨) هەمواری یەکەمی یاسای هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ژمارە (٤٥)ی ساڵی (٢٠١٣)
- یاسای هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ژمارە (٤٥)ی ساڵی (٢٠١٣)
- یاسای هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەاران و ئەنجومەنی پارێزگاکان و قەزایەکانی عێراق ژمارە (١٢) ساڵی (٢٠١٨)ی هەموارکراو.
- یاسای هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ژمارە (٩)ی ساڵی (٢٠٢٠)
- یاسای کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عێراق ژمارە (٣١) ساڵی (٢٠١٩).
- یاسای کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکان و ڕاپرسی هەرێمی کوردستان ژمارە (١٤)ی ساڵی (٢٠١٤).
- یاسای هێنانەکایەوەی پارێزگای هەڵەبجە ژمارە (٧)ی ساڵی (٢٠٢٥).
- فەرمانی پۆل بریمر ژمارە (٩٦) ی ساڵی (٢٠٠٤) ی تاییبەت بە یاسای هەڵبژاردن.
چوارەم/ بڕیارەکانی دادگا:
- بڕیاری دادگای فیدڕاڵی ژمارە ( ٨٣/ فیدراڵ/ ٢٠٢٣)
- بڕیاری دادگای فیدڕاڵی ژمارە ( ٧٣/ فیدراڵ/ ٢٠٢٣)
شەشەم/ پێگە ئەلیکترۆنیەکان:
- ماڵپەڕی ئەلیکترۆنی کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عێراق/ ئەنجامەکانی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران (٢٠٢١) https://ihec.iq/the-results-of-the-parliament-elections-2021/ ، مێژووی سەردانیکردن ١٢/١/٢٠٢٥
- ماڵپەڕی ئەلیکڕۆنی کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عێراق/ ئەنجامەکانی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان (٢٠٢٣) https://ihec.iq/29239-2/
- ماڵپەڕی ئەلیکڕۆنی کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عێراق/ ئەنجامەکانی پەڕلەمانی کوردستان ٢٠٢٤ https://ihec.iq/kurdistan-final-results/
- مالپەرى ئةليكترؤنى ئەسێ www.ace.org ، مێژووی سەردانیکردن ٢٤/١٢/٢٠٢٤ .
پێنجەم/ دیمانە:
- محی الدین، سیراون محمد. (٢٠٢٥)، سەرۆکی دەستەی ئاماری هەرێمی کوردستان. سەرژمێری گشتی دانیشتوان و ئاڤاهیا لە عێراق.
- ڕەشید، سەربەست مستەفا. ( ٢٠٢٥)، سەرۆکی پێشوی کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عێراق
- ابراهیم، جەعفەر. ( ٢٠٢٥)، بەرپرسی بەشی هەڵبژاردنی ( پارتی دیموکراتی کوردستان/ عێراق)
- چەتۆ، هۆگر. ( ٢٠٢٥)، سەرۆکی تۆڕی ڕێکخراوی شەمس.
##submission.downloads##
بڵاو کرایەوە
چۆنییەتی بەکارهێنانی سەرچاوە
ژمارە
بەش
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by4.footer##
