ڕەنگدانەوەی کیمیابارانی شاری هەڵەبجە ساڵی (١٩٨٨) لە ڕووماڵی ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزی ئەمریکیدا

Qaraman Haidar Rahman

doi:10.21271/zjhs.30.1.5

توێژەران

Qaraman Haidar Rahman Department of History, College of Arts, Salahaddin University-Erbil, Kurdistan Region, Iraq

##semicolon##

https://doi.org/10.21271/zjhs.30.1.5

##semicolon##

کورد، کیمیاباران، هەڵەبجە، ئەمری

پوختە

ئەم توێژینەوەیە بەناونیشانی “ڕەنگدانەوەی کیمیابارانی هەڵەبجە ساڵی (١٩٨٨) لە ڕووماڵی ڕۆژنامەی نییویۆرک تایمزی ئەمریکیدا”، پێداچوونەوەی بە یەکێک لە تاوانە مرۆییە کوشندەکانی سەدەی بیستەمدا کردوە، بۆ شیکردنەوەی چۆنیەتی ڕووماڵکردنی ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز بۆ ئەو ڕووداوە، دوای ئەوەی بووە هۆی کوژرانی هەزاران هاوڵاتی سڤیلی کورد لە شاری هەڵەبجە و تیشکی خستۆتە سەر ڕەهەندە میدیایی و سیاسییەکانی لە پێنج تەوەر، کە لەتەوەری یەکەم کە بەناوونیشانی (زەمینەی مێژوویی و سیاسی)هاتوە، باسی لە پوختەیەکی مێژوویی و سیاسییەکانی هێرشەکە کردوە، بەو پێیەی پاشخانی شەڕی ئێران و عێراق و ڕۆڵی هەڵەبجە وەک ناوچەیەکی ستراتیژی و وردەکارییەکانی بەکارهێنانی چەکی کیمیایی و کارەساتبارەکانیان ڕوون کردۆتەوە و لە تەوەری دووەم کە بەناوونیشانی (ڕوماڵی نیویۆرک تایمز لەسەر هێرشە کیمیاییەکە) هاتوە و باسی لە کاریگەریی ڕووماڵکردنی ڕووداوەکە کردوە. تەوەری سێیەمی توێژینەوەکەش بەناوونیشانی (شیکارکردنی گوتاری میدیایی ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز) هاتوە و تیایدا تیشک خراوەتە سەر شیکردنەوەی ڕووماڵەکانی نیویۆرک تایمز و پێداچوونەوەی بەو بابەت و ناوونیشانانە کردوە، کە کارەساتەکەیان بەڵگەدار کردووە. تەوەری چوارەمیش کە بەناوونیشانی (هەڵوێستی وڵاتانی هەرێمایەتی و زلهێزی ئەو سەردەمە سەبارەت بە کیمیابارانی هەڵەبجە) هاتووە، تیشک خراوەتە سەر هەڵوێستی ولاتانی ئێران و تورکیا و وڵاتانی عەرەبی و ئەمریکا و سۆڤیەت و وڵاتانی ڕۆژئاوای ئەوروپا بەرامبەر ڕووداوەکە.

سەرچاوەکان

- Browne, Malcolm W. IDEAS & TRENDS: Chemical Weapons; 'Poor Man's Atomic Bomb' Is Once Again Used in Battle, April 17, 1988, Section 4.

- Cowell, Alan.IRAN CHARGES IRAQ WITH GAS ATTACK, March 24,1988.

- Elaine, Sciolino. Iraqis Reported to Mount Drive Against Kurds, September 1, 1988, Section A.

- Elaine, Sciolino. Kurdish Chief Gains Support In U.S. Visit, June 22, 1988, Section A.

- Excerpts from the President's Speech to the U.N., September 27, 1988, Section A.

- Haberman,Clyde. What Drove the Kurds Out of Iraq? September 13,1988, Section A.

- Jennifer A. Kingson, Victims of Gulf War Treated at Queens Hospital, April 6, 1988, Section A.

- Kingson, Jennifer A. Victims of Gulf War Treated at Queens Hospital, April 6,1988.

- Schmemann, Serge. Iraq Acknowledges Its Use of Gas but Says Iran Introduced It in War, July 2, 1988, Section 1.

- Sciolino,Elaine , Shultz to See Iraqi on Reported Gassing of Kurds, September 8,1988.

- Sciolino,Elaine . THE WORLD; HOW THE U.S. CAST OFF NEUTRALITY IN GULF WAR, April 24,1988, Section 4.

- Sciolino,Elaine. Kurdish Chief Gains Support in U.S. Visit, June 22, 1988, Section A.

- Trainor, Bernard E. Chemical War: Threat in Third World? August 5,1988, Section A.

- U.N. Sets No Blame in Gulf War Gas Attack, the New York Times, April 27, 1988.

- U.N. to Study Poison-Gas Charge, March 26, 1988.

- Words of Khomeini: On Islam, the Revolution and a Cease-Fire, july 23, 1988, Section 1.

- Hiatt, Fred.'USEFUL FOOLS’, washiton post, May 2, 1998,

- Après le refus de Téhéran d'accepter de nouveaux réfugiés La Turquie continue d'héberger 43 000 Kurdes irakiens installés dans quatre camps, Le Monde, 19 octobre 1988.

- Dans son discours d'adieu devant les Nations unies M. Reagan propose la convocation d'une conférence internationale sur l'élimination des armes chimiques, Le Monde, 28 septembre 1988.

- الجبوري،علي محمود ياسين.(2015)، موقف جامعة الدول العربية من العراق ،دار غيداء للنشر والتوزيع.

- حافظ، زكي جميل.(2010)، مذكرات شاهد على ثلاثة عهود من حكم العراق، الاردن.

- حمادي، سعدون.(2022)،أوراق سعدون حمّادي، ج1 مذكرات وتأملات. لبنان: المركز العربي للأبحاث ودراسة السياسات.

- عقراوي، منهل إلهام.(2021)، العلاقات التركية - الإيرانية 1979-1989. الأردن: دار الأكاديميون للنشر والتوزيع.

- ‫ماهر، سعد عبدالقادر. (2019)، سفر الابطال، ج2،‬‬‬ الاردن.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

- محمد علي. (2006). ميثاق سعد آباد 1937 م وموقف مصر. مصر: كتب عربية.

- ‪ Hendricks' Commercial Register of the United States for Buyers and Sellers‬‏. (1914). United States: ‪Samuel E. Hendricks Company‬‏‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬.‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬‬

- Murray,Williamson .(2014), The Iran-Iraq War : a military and strategic history, New York.

- ڕەحمان، قارەمان حەیدەر& اسماعیل، اسماعیل عبداللە.(٢٠٢٤)، ڕەنگدانەوەی دۆزی کورد لە ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمزی ئەمریکیدا لە ماوەی نێوان (١٩٦١-١٩٦٨)، گۆڤاری زانکۆ بۆ زانستە مرۆڤایەتییەکان، بەرگی(28)، ژمارە(5).s

- المغير، أسلام محمد عبدربه.(2015)، الحرب العراقية الايرانية(1980-1988)، رسالة ماجستير في التاريخ الحديث والمعاصر، مقدمة الى كلية الاداب بجامعة الاسلامية بغزة.

- Huber, Christopher Brian. (2019), A War of Frustration: Saddam Hussein’s Use of Nerve Gas on Civilians at Halabja (1988) and the American Response an Honors College Project Presented to the Faculty of the Undergraduate, College of Arts and Letters James Madison University.