ڕۆڵی سەركردە (سورنا، surena 84- 53 پ.ز) لە گۆڕانكاری سەربازی و سیاسی لە دەوڵەتی ئەشكانیدا
##semicolon##
https://doi.org/10.21271/zjhs.30.1.7##semicolon##
دەوڵەتی ئەشكانی، ئوردی دووەم، سورنا، جەنگی كاررا، هۆزگەرایی.پوختە
لە مێژوودا كۆمەڵێ سەركردەو پاڵەوان بەدەركەوتوونە، كە ڕۆڵی یەكجار مەزنیان هەبووە لە گۆڕانكاریی سەربازی وسیاسییەكاندا، بەڵام بەهۆی چاوچنۆكی و ئیرەیی دەسەڵاتدارەكان، ترس لە پێگە و دەسەڵاتیان، دووچاری تیرۆركردن و لەناوبردن بوونەتەوە، وەكو شای ئەشكانی ئوردی دووەم كە پلانی وتیرۆركردن و لەناوبردنی سەركردەی بە توانا(سورنا)ی دانا، هەرچەندە ئەو سەركردەیە خزمەتێكی زۆری بە شا كرد تا دەسەڵاتی وەرگرت، وێرای ڕۆڵی مەزنی لە جەنگی كاررا(حەڕان) لە ساڵی 53 پ.ز، پلان و ستراتیژی سەربازی ئەو سەركردەیە هۆكاربوو بۆ زاڵ بوون بەسەر سوپای ڕۆمانیدا، كە بەهێزترین سوپای جیهانی كۆن بوو، كە بۆ یەكەمجاربوو بەم شێوەیە لە بەرەكانی جەنگدا دووچاری شكست ببن، سەركەوتن لە جەنگی كاررا و لێهاتوویی سەركردە (سورنا)، گۆڕانكاری لە نەخشەی سیاسی و فراوانبوونی سنووری قەڵمڕەوی دەوڵەتی ئەشكانی لێكەوتەوە، ئەمەش وای كرد ناوبانگی (سورنا) بگاتە جیهان و ناوخۆ تێپەڕێنێ، لەبەر ئەوە تیرۆركرا، وەكو هەڵوێستێك لە بەرامبەر ئەمە بنەماڵەی سورین لە هەرێمی سیستان، كە پێكهاتەی دەوڵەتی ئەشكانی بوون جیابوونەوە و سەربەخۆیی خۆیان ڕاگەیاند.
سەرچاوەکان
بە زمانی كوردی
- سرفراز، عەلی ئەكبر و فەیروزمەندی، بەهمەن(2009). دێرینەناسی و هونەر لە سەردەمە مێژووییەكانی دەوڵەتی ئەشكانی و ساسانی. وەرگێڕان: وریا قانع، هەولێر، بڵاوكراوەكانی چاپخانەی هێڤی.
_ عبدالواحد، كلثومە جمیل( 2023) بارودۆخی ڕۆشنبیری و زانست لە دەوڵەتی ساسانیدا، 224- 651ز، هەولێر، نوسینگەی تەفسر بۆ چاپ و بڵاوكردنەوە.
_ عبدالقادر، عطم مصطفی( 2024) ڕاپەڕینێن مللەتێن ژێر دەسەڵاتداریا ئیمپراتۆریا هەخامەنشی( 550- 231پ.ز) تێزی دكتۆرا، زاخۆ، زانكۆیا زاخۆ، كۆلیژا زانستێن مرۆڤایەتی.
_ غەفوری ڕێزان قادر عەبوڵلا(20219 كاردۆخیا و كۆردوێنێ ولە سەرەتاوە هیتا سەدەی 5زایینی، لێكۆڵینەوەیەكی سیاسی_ شارستانییە، سلێمانی، دەزگای رۆشنبیری جەمال عیرفان.
_ كاڵێج، ماڵكۆم( 2010) ئەشكانیەكان( پارتەكان)، وەرگێرانی: سەلاحەددین ئاشتی، سلێمانی، بنكەی ژین.
_ گریشمن، ڕۆمەن(2013). مێژووی ئێران لە سەرەتاوە هەتا هاتنی ئیسلام، وەرگێران: سەلاحەددین ئاشتی، سلێمانی، بنەكەی ژین بۆ بڵاوكردنەوەی كەلەپوری بەڵگەنامەیی ورۆژنامەوانی كوردی.
گێرشێڤچ، ئیلیا(2012) سەردەمی هەخامەنشیەكان، وەرگێڕانی: سەلاحەددین ئاشتی، سلێمانی، بنەكی ژین.
سەرچاوە ئایینیەكان
_ اوستا، یشت ها( 1377) مترجم: ابراهیم پوداوود، تهران، انتشارات رایگان.
_ كتاب الڤندیداد(2001) الابستاه، نقلە من الفرنسیە: داوود الچلبی. اربیل، دار ئاراس للطباعة والنشر
بە زمانی فارسی
- اعتماد السلطنە، محمد خان(1371) درر التیجان فی تاریخ بنی الاشكان(تاریخ اشكانیان) تهران، انتشارات اطلس.
-حسن پیرنا وعباس اقبال اشتیانی( 1392) تاریخ تمدن ایران ز اغاز تا خلفای عباسی، انتشارات چلچله، تهران.
_ خانیكی، میثم لباف( 1396) تاملی بر تاریخ واثار فرهنگی هپتالیان در ایران عصر ساسانی، فصل نامە پژوهش های تاریخی (علمی- پژوهشی)، سال نهم،شمارە چهارم.
_ رجبی، پرویز( 1383) هزارە های گمشدە، اشكانیان(پارت ها) ، جلد چهارم، تهران، انتشارات توس.
_ زرین كوب، عبدالحسین (1378) روزگاران تاریخ ایران از اغاز تا سقوط سلطنت پهلوی.تهران، انتشارات سخن.
زرین كوب، عبدالحسن (1364). تاریخ مردم ایران . تهران ، انتشارت امیر كبیر.
سياهپوش، سیدابوتراب( 1393) هلنيسم و نقش آن در فرهنگ ايران پيش از اسلام، جامعه پژوهي فرهنگي، پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگ، سال پنجم، شمارة چهارم، ص 37-58.
_ شیپمن، كلاوس( 1386) مبانی تاریخ پارت، ترجمە: شاهرخ راعی، تهران، انتشارات كتاب سیامك.
_ قادری، تیمور(1390) اشكانیان، تاریخ ایران كمبریج، جلد سوم، قسمت دوم، تهران، انتشارات شابك.
_ کلانی، رضا( 1401) هندوپارتیان و برآمدن ساسانیان، تهران، انتشارات طهوری.
_كورش لی، علیرضا( 1399) سكاها پیدایش، زندگی، هنر،تهران، شابك.
_ ولسكی، یوزف ( 1383) شاهنشاهی اشكانی، ترجمە: مرتضی ثاقب فر، تهران انتشارات ققنوس.
- ماجیان، هراند پاسدر( 1366) تاریخ ارمنستان، ترجمە: محمد قاضی، تهران، مركز پخش نشر گسترە.
_ مشكور، محمد جواد (1343). ایران در عهد باستان،در تاریخ اقوام و پادشاهان پیش او اسلام.تهران ،سازمان انتشارات اشرفی.
_ نظرى، داریوش( 1398) دین ایران در دورە اشكانیان، دوفصلنامه علمی تخصصی دانشجویی پارسه، سال نوزدهم، شماره سیویکم .
− هرتسفلد، ارنست(1354) تاریخ باستانی ایران بر بنیاد باستانشناسی، تهران: انجمن آثار ملی
− وكیلی، شروین( 1393) تاریخ سیاسی شاهنشاهی اشكانی، تهران، نشانی.
_ ورستاندیك، اندرە ( 1386) تاریخ امپراتور اشكانیان، ارجمە: محمود بهفروزی، ایران، شایك.
گۆڤاری زانستی
عبدالواحد، كلثومە (2024) ڕۆڵی شاژنە (شیشندوخت Šīšīnduxt (لە پتەوكردنی پەیوەندی نێوان دەوڵەتی ساسانی و جوو ەكان، گۆڤاری زانكۆی سەلاحەدین زانستە مرۆڤایەتیەكان، ژمارە، 28، بەشی، 5. https://zancojournal.su.edu.krd/index.php/JAHS/about
سەرچاوە بە زمانی عەرەبی
− الاحمد، سامی سعید والهاشمی، رضا جواد (1985). تاریخ الشرق الادنی القدیم ایران والاناضول. بغداد، وزارة التعليم العالي والبحث العلمي.
− باقر، طە ورشید ،فوزی وهاشم، رضا جواد (1979) .تاریخ ایران القدیم. جامعة بغداد، وزارة التعلیم العالي والبحث العلمي.
− بهلول، نسیم( 2013) حرب العصابات الجدیدة من النظرية الى التكتيك، الجزائر، ابن الندیم للنشو والتوزیع.
− البعلبكی، روحی(2005) المورد قاموس عربی- انكلیزی، بیروت، دار العلم للملایین.
_ پیرنیا، حسن (2013). تاریخ ایران القدیم من بیدایە حتی نهایە العهد الساسانی، ترجمە: محمد نورالدین عبدالمنعم ومحمد السباعی.القاهرة، مركز القومي للترجمه
_ جواد، حسن حمزة( 2008) نشوء الدولة السلوقية وقيامها (دراسة تاريخية 312-64 ق.م)، جامعة بغداد، رسالة الماجستر غير منشورة.
_ الطبري، محمد بن جریر (1998). تاریخ الطبري المعروف بتاريخ الامم والملوك. الجزء الثاني . بيروت، منشورات موسسة .
_ الصغدی، هشام( 1967) تاریخ الرومان فی العصور الملكیة والجمهوریة والامبراطوریة حتی عهد الامبراطور قسطنطین، لبنان، دار الفكر الحدیث.
_ كريستنسن، ارثر(1957). ایران في عهد الساسانيين. ترجمة: يحي الخشاب. بيروت، دار النهضة العربية.
_ عكاشە ،علی و الناطور، شحادة و بیضون، جمیل (1991) الیونان والرومان، مصر، دار الامل للنشر والتوزیع.
_ العلان، ارواد عدنان( 2011) الدولة الاشكانية( الايرانية) الحياة السياسية والاجتماعية والاقتصادية سوريا, دار موسسة رسلان للطباعة والنشر والتوزيع.
_ مكاوی، فوزی( 1999) الشرق الادنی فی العصرین الهلینستی والرومانی، مصر، المكتب المصری لتوزیع المطبوعات.
- المسعودي، ابي الحسن علي بن الحسين بن علي(1938). التنبیە والاشراف. بیروت، المكتبە التاریخیة .
_ مومن، علی مومن (2012) الحیاة الاجتماعیة الرومانیة خلال العهد الجمهوری، ریسالە الماجستر غیر المنشورة، لیبیا، جامعە بنغازی،.
_ مونتسكیو( 2011) تاملات فی تاریخ الرومان اسباب النهوض والانحطاط، الترجمة: عبدللە العروی، بیروت، المركز الثقافی العربی.
_ مؤنس، حسین( 1987) اطلس تاريخ الاسلام، قاهرة، الزهراء للاعلام العربي.
_ نصحی، ابراهیم(1976) تاریخ مصر فی عصر البطالمة، الجزء الاول، القاهرة، مكتبة انجلو المصریة.
_ یاقوت الحموی( 1977) معجم البلدان، جزء2، بیروت، دار صادر.
_ Barthold ,Wilhelm(1984) An Historical Geography of Iran (Modern Classics in Near Eastern Studies), Tr. SvatSoucek, New Jersey ,Princeton University Press. .
_ Colledge ,Malcolm(1967) The Parthians , Fourth Avenue , New york
_Debevoise,N.C(1938) A Political History of Parthia.The University of Chicago Press, CHiacago.
_ Dingas, Beate and winter, Engelbert (2007)Rome and Persia in Late Anteiqity,Combridge University Press.
_ Dodge,Theodore Ayrault(1892) Battle of Carrhae (Caesarː A History Of The Art Of War Among The Romans Down To The End, vol. II, New york , Houghton Mifflin Company.
_GROUSSET ,RENE(1970) .The Empire of the Stepes . Rutgers University Press.
_Polo,Francisco Pina(2011)The consul at Rome, Cambrigde University Press.
- Rawlinson ,George( 2021) The Seven Great Monarchies of The Ancient, Eastern World, Vol 6: Parthia.
##submission.downloads##
بڵاو کرایەوە
چۆنییەتی بەکارهێنانی سەرچاوە
ژمارە
بەش
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by4.footer##

