دەركەوتەكانی"خود" لە ڕۆمانی "داگیركردنی تاریكی"بەختیار عەلیدا

Sangar Nadhim Hussein; Rzgar Umer Fattah

doi:10.21271/zjhs.29.5.8

توێژەران

Sangar Nadhim Hussein Kurdish Department, Koya University, Kurdistan Region/ Iraq
Rzgar Umer Fattah Kurdish Department, Koya University, Kurdistan Region/Iraq

##semicolon##

https://doi.org/10.21271/zjhs.29.5.8

##semicolon##

Post colonialism, Culture, Occupier, self and others

پوختە

ڕۆمانی"داگیركردنی تاریكی" بەختیار عەلی یەكێكە لەو ڕۆمانە كوردییە هاوچەرخانەی، كە گرنگییەكی زۆری بە بابەتی ناسنامەی تاكی داگیركراوی كورد لە سەردەمی داگیركاری داوە. نووسەر لەم ڕۆمانەدا هەوڵیداوە بەسوود وەرگرتن لە مێژوی كارەساتەكانی سەد ساڵی ڕابردوو. وێنەی"خود"ی كۆڵۆنیكراوی كورد و ئەویتری كۆڵۆنیكەر لە توركیا بكێشێت. ئەم توێژینەوەیەش هەوڵێكی ڕەخنەییەییانەی وردە لەپێناو دۆزینەوە و نیشاندانی ئەو وێنانەی خود(self) كە نووسەر لە دەقەكەیدا وێنەی كێشاون، هەروەها دیاریكردنی پێوەندی نێوان خودەكان و ئەو بنەمایانەی، كە وێنەكانیان لەسەر دامەزراوە یەكێكی دیكەیە لە ئامانجەكانی ئەم توێژینەوەیە. لە دووتوێی ئەمانەدا هەوڵمانداوە تیشك بخەینە سەر چەند جۆرێكی وێنەی خود لەوانە: خودی ڕاڕا، خودی بەرهەڵستیكاری توندڕەو، خودی میانڕەو، خودی خۆنەفرینكەر دەستنیشان بكەین.

سەرچاوەکان

بە زمانی كوردی

كتێب:

- بێرتێنز، هانز(2015)بنەماكانی تیۆریی ئەدەبی، و.عەبدولخالق یەعقووبی، چ1، دەزگای سەردەم، سلێمانی.

- سەعید،ئێدوارد(2018)ڕۆژهەڵاتناسی،و.د.موحسین ئەحمەد عومەر، چ1، ماڵی وەفایی، هەولێر.

- عەلی، بەختیار(2023)وەك دەریایەك پڕ لە نهێنی، چ1، ناوەندی ڕەهەند، سلێمانی.

- عەلی، بەختیار(2020)داگیركردنی تاریكی،چ1، ناوەندی ڕەهەند، سلێمانی.

- كالەر،جۆناسان(2018)تیۆری ئەدەبی، و.سەنگەر نازم و هیمداد حوسێن، چ1، ناوەندی فێربوون، هەولێر.

- لومبا، ئانیا(2018)كۆڵۆنیاڵیزم و پۆست كۆڵۆنیاڵیزم، و.عومەر عەلی غەفوور، چ1، دەزگای جەمال عیرفان، سلێمانی.

- یارئەحمەد، ژیلوان لەتیف(2021)فرانز فانۆن و تیۆری داگیركاریی ئیمپریالیزم،چ1، بڵاوكراوەكانی ڕۆژنامەی ڕێچار.

گۆڤار:

- زەند و نادر، سیروان جەبار ئەمین(د)، كوردستان عەبدولوەهاب(2023)ڕەنگدانەوەی دووڕەگیبوون وەك بنەمایەكی پۆست كۆڵۆنیاڵیزم لە ڕۆمانی"هوتێل ئەوروپا"ی فەرهاد پیرباڵدا،گ.توێژەر، بەرگی شەش، ژمارە یەك.

- شێخ شەرەفی، ئیدریس (2024) ناسیۆنالیزمی شیعر:لە خود-ئاگایی نەتەوایەتییەوە بەرەو نێوانخودێتی سیاسیی کوردی، گۆڤاری زانكۆی سەڵاحەددین بۆ زانستە مرۆڤایەیتییەكان، بەرگی28، ژمارە5: https://doi.org/10.21271/zjhs.28.5.3

بە زمانی عەرەبی و فارسی

كتێب:

- بامبرا، جیرمندر ك.(2016)اعادة التفكیر فی الحداثە، نزعة ما بعد الاستعمار و الخیال السوسیولوجی، ترجمة ابتسام سید علام، حنان محمد حافظ،ط1، المركزالقومی للترجمة، القاهرة.

- الخلیل و حطاب، سمیر(د)و طانیة(2018) دراسات الثقافیة، الجسد الانثوی، الاخر، السرد الثقافی، ط1، دار ضفاف للنشر، الشارقة-بغداد.

- شاهمیری،ازادە(1389)نظریە و نقد پسااستعماری، چ1، نشر علم، تهران.

- غبسون، نایجل سی(2013)فانون المخیلة بعد- الكولونیالیة، ت. خالد عاید ابو هدیب،ط1، المركز العربی للابحاث و دراسة السیاسات، بیروت.

- فانون، فرانتز(1355)پوست سیاه و سورتكهای سفید،ت. محمد امین كاردان، چ2، انتشارات خوارزمی، تهران.

- فانون،فرانتس(1361)دوزخیان روی زمین، ت.دكتر علی شریعتی، چ1، انتشارات نیلوفر، تهران.

- كارتر، دیفید(2018)نظریة الادبیة،ت.د.باسل المسالمە،ط2، دار التكوین، دمشق.

- المزروعی، فاطمة(د)(2007)تمثیلات الاخر فی ادب ما قبل الاسلام، هیئة ابو ظبی للثقافة و التراث، المجمع الثقافی.

- هایدجر، مارتن(2015)الفلسفة، الهویة و الذات، ت.د.محمد مزیان، ط1، منشوارت ضفاف و الكلمە و دار الامان و منشورات الاختلاف، بیروت، لبنان.

- یوسف، عبدالفتاح احمد(2021)النقد الحضاری لخطاب ما بعد الكولونیالیة، ط1، دار الروافد الثقافیة-ناشرون، ابن الندیم للنشر و التوزیع، وهران، بیروت.

گۆڤار:

- الواج، احلام(2021)تجلیات الانا و الاخر فی الادب اللفریقی، قراءة فی روایة الافریقی ل"ولیم كونتون" مجلة قضایا الادب، جامعة البویرة، المجلد السادس/العدد الثانی.