انشطة الجهاز المخابرات الالمانیة في ایران خلال الحرب العالمیة الاولی (1914 – 1918)

توێژەران

  • Delzar Salih Sadiq Department of History, College of Arts, Salahaddin University-Erbil, Kurdistan Region, Iraq

##semicolon##

https://doi.org/10.21271/zjhs.29.6.9

##semicolon##

Iran, German Intelligence Service, Nedermyer, Wassmus, Shunchman.

پوختە

خلال الحرب العالمية الأولى (1914-1918)، أعلنت إيران رسمياً حيادها في الحرب، لكن نظراً لموقعها الاستراتيجي لم يحترم حيادها وأصبحت ساحة لتسوية الحروب والصراعات بين القوى الكبرى المشاركة في الحرب. وشهدت البلاد نشاطا استخباراتيا خلال هذه الفترة. وخاصة أنشطة المخابرات الألمانية، عندما ذهب العديد من مبعوثي المخابرات الألمانية إلى إيران تحت اسم القناصل والدبلوماسيين السياسيين، مباشرة بعد ذهابهم إلى البلاد بدأوا أنشطتهم ضد كل من بريطانيا وروسيا، ولنجاح مخططاتهم لجأوا إلى جميع أساليب الحرب المسلحة المختلفة لقد هاجموا القنصليات واجتذبوا سياسيين وشخصيات وأحزاب ومنظمات سياسية إيرانية وحرضوا القبائل الإيرانية المختلفة ضد البلدين. ولا شك أن ذلك أثر على انقسام إيران بين طرفي الحرب العالمية الأولى، فشهدت البلاد عدم استقرار سياسي وعسكري واقتصادي وأصبحت مسرحا للغزو والاشتباكات العسكرية بين الجيوش البريطانية والروسية والعثمانية. وانهارت البنية التحتية البشرية واستمرت حتى نهاية 1918.

سەرچاوەکان

1. کتێبە بەڵگەنامەییەکان:-

ایران و جنگ اول جهانی اسناد وزارت داخلە (1381هـ.ش)، بەکوشش: کاوە بیات، چ2، انتشارات سازمان اسناد ملی ایران پژوهشکدە اسناد، تهران.

کشف تلبیس دوروئی و نیرنگ انگلیس از روی اسناد محرمانە انگلیسی در باب ایران (1919)، انتشارات کاوە، برلین.

2. یاداشت و بیرەوەرییەکان:-

بە زمانی فارسی:

- اخگر، سرهنگ احمد (1366هـ.ش)، زندگی من در طول هفتاد سال تاریخ معاصر ایران، ج1، انتشارات اخگر، بیجا.

- آدمیت، محمدحسین (1327هـ.ش)، دلیران تنگستانی، انتشارات نگاە آوا، تهران.

- ------------------------- (1357هـ.ش)، فارس و جنگ بین الملل، ج1 – 2، چ4، انتشارات اقبال، تهران.

- اسکرین، کلارمونت (1954)، جنگ جهانی در ایران، ت: غلامحسین صالحیار، سازمان چاپ و انتشارات اطلاعات، تهران.

- اعظام الوزارە، حسن اعظام قدسی (1342هـ.ش)، خاطرات من یا روشن شدن تاریخ صد سالە ایران، چاپخانە حیدری، تهران.

- امیر احمدی، احمد (1373هـ.ش)، خاطرات نخستین سپهبد ایران، بەکوشش: غلامرضا زرگری نژاد، انتشارات مؤسسە پژوهش و مطالعات فرهنگی، تهران.

- اوژن بختیاری، سرهنگ ابوالفتح (1346هـ.ش)، تاریخ بختیاری، ب3، بینا، تهران.

- اوکانر، فردریک (1376هـ.ش)، خاطرات فردریک اوکانر کنسول انگلیس در فارس از مشروطە تا جنگ اول جهانی، ت: حسن زنگنە، نشر شیرازە، تهران.

- بهرامی، عبداللە (1363هـ.ش)، خاطرات عبداللە بهرامی از آخر سلطنت ناصرالدین شاه تا اول کودتا، انتشارات علمی، تهران.

- تقی زادە، سیدحسن (1368هـ.ش)، زندگی طوفانی (خاطرات سیدحسن تقی زادە)، بە کوشش: ایرج افشار، انتشارات محمدعلی علمی، تهران.

- تمدن، محمد (1350هـ.ش)، اوضاع ایران در جنگ اول یا تاریخ رضائیە، انتشارات مؤسسە مطبوعاتی تمدن، رضائیە و کتابفروشی اسلامیە، تهران.

- دولت آبادی، یحیی (1362هـ.ش) حیات یحیی، ج3، چ4، انتشارات عطار، تهران.

- دیوان بیگی، رضا علی (بیتا)، سفر مهاجرت در نخستین جنگ، چ: بانک مکی ایران، بیجا.

- سایکس، سر پرسی (بیتا)، تاریخ ایران، ج2، ت: سید محمدتقی فخرداعی گیلانی، بینا، بیجا.

- سایکس، کریستوفر (بیتا)، فعالیتهای جاسوسی واسموس یا لارنس آلمانی در ایران، ت: حسین سعادت نوری، انتشارات وحید، بیجا.

- سپهر، احمد علی (1374هـ.ش)، خاطرات سیاسی مورخ الدولە سپهر، بەکوشش: ایرج سمیعی، نشر نامک، تهران.

- -------------------- (1362هـ.ش)، ایران در جنگ بزرگ (1914 – 1918)، نشر ادیب، تهران.

- صادق، مستشارالدولە (1367هـ.ش)، خاطرات و اسناد مستشارالدولە صادق (راپرتهای پلیس مخفی از شایعات شهری)، بکوشش: ایرج افشار، انتشارات طلایە، تهران.

- فن میکوش، داگوبرت (1383هـ.ش)، واسموس، ت: کیکاوس جهانداری، نشر قطرە و نشر شهاب، تهران.

- کحال زادە، میرزا ابوالقاسم خان (1363هـ.ش) دیدها و شنیدەها (خاطرات میرزا ابوالقاسم خان کحال زادە منشی سفارت امپراتوری آلمان در ایران دربارە مشکلات ایران در جنگ بین المللی (1914 – 1918)، بکوشش: مرتضی کامران، نشر فرهنگ، تهران.

- گرکە، اولریخ (1377هـ.ش)، پیش بە سوی شرق ایران در سیاست شرقی آلمان در جنگ جهانی اول، ت: پرویز صدری، ج1، انتشارات سیامک، تهران.

- لیتن، ویلهلم (1385هـ.ش)، ماه عسل ایرانی خاطرات کنسول آلمان در تبریز (1914 – 15)، ت: پرویز رجبی، نشر ماهی، تهران.

- مابرلی، ژنرال جیمز فردریک (1369هـ.ش)، عملیان در ایران (1914 – 1919)، ت: کاوە بیات، انتشارات مؤسسە خدمات فرهنگی رسا، تهران.

- مخبرالسلطنە، مهدی قلی هدایت (1363هـ.ش)، گزارش ایران قاجاریە و مشروطیت، ج3 – 4، چ2، نشر نقرە، تهران.

- مریم بختیاری (1382هـ.ش)، خاطرات سردار مریم بختیاری، ویراستە: غلامعباس نوروزی بختیاری، انتشارات آنزان، تهران.

- میروشنیکف، ل. ی. (1344هـ.ش)، ایران در جنگ جهانی اول، ت: ع. دخانیاتی، انتشارات امیر کبیر، تهران.

- نیدرمایر، اسکارفن (1363هـ.ش)، زیر آفتاب سوزان، ت: کیکاوس جهانداری، انتشارات تاریخ ایران، تهران.

- هیربد، ح. ملکزادە (1328هـ.ش)، سرگزشت حیرت انگیز یک افسر و کارمند ارشد دولت در 37 سال خدمات لشگری و کشوری کە توام با وقایع مهە و اسرار مکتمومە تاریخ معاصراست، بینا، تهران.

بە زمانی عەرەبی:

- نور، دکتور رضا (2020)، مذکرات الدکتور رضا نور أتاتورک و رفاقه ونهایة العثمانیین، تحریر وتعلیق: الدکتور أحمد عبدالوهاب الشرقاوي، دار البشیر للثقافة والعلوم، القاهرة-مصر.

3. ڕۆژنامە:-

-دنیای اقتصاد (روزنامە)، 1395هـ.ش، ش3839

4. نامەو تێزە زانکۆییەکان:-

4. 1. تێزی دکتۆرا:-

-صادق. دلزار صالح (2023)، پارت و ڕێکخراوە سیاسییەکانی ئێران (1941 – 1953)، تێزی دکتۆرا (بڵاونەکراوە)، زانکۆی سەلاحەددین – هەولێر.

4. 2. نامەی ماستەر:-

-صادق. دلزار صالح (2016)، ژیانی پەرلەمانی لە ئێران لەنێوان ساڵانی (1906 – 1925)، ماستەرنامە (بڵاونەکراوە)، زانکۆی سەلاحەددین – هەولێر.

5. کتێبەکان:-

- ارباب، معصومە (1383هـش)، روابط ایران و آلمان در جنگ جهانی اول (1914 – 1918)، انتشارات مؤسسە معالعات تاریخ معاصر ایران، تهران.

- امینی، دکتر علیرضا (1382هـ.ش)، تاریخ روابط خارجی ایران از قاجاریە تا سقوط رضا شاه، انتشارات خط سوم، تهران.

- ایران و جنگ جهانی اول میدان نبرد قدرتهای بزرگ. (1387هـ.ش)، گردآوری و تالیف: تورج اتابکی، ت: مهدی حقیقت خواە، انتشارات ققنوس، تهران.

- ایرجی، ناصر (1380هـ.ش)، ایل قشقایی در جنگ جهانی اول، چ2، انتشارات شیرازە، تهران.

- باست. الیور (1377هـ.ش)، آلمانی ها در ایران، ت: حسین بنی احمد، انتشارات شیرازە، تهران.

- ذوقی، دکتر ایرج (1368هـ.ش)، تاریخ روابط ایران و قدرتهای بزرگ، انتشارات پاژنگ، تهران.

- سفیری، فلوریدا (1364هـ.ش)، پلیس جنوب (اس. پی. آر)، ت: منصورە اتحادیە و منصورە جعفری فشارکی، چ: نقش جهان، تهران.

- علی بابائی، غلامرضا (1375هـ.ش)، تاریخ سیاست خارجی ایران از شاهنشاهی هخامنشی تا بە امروز، انتشارات درسا، تهران.

- غبار، میر غلام محمد (1368هـ.ش)، افغانستان در مسیر تاریخ، ج1، چ4، انتشارات محسن، کابل.

- لنزوسکی، جورج (2536)، رقابت روسیە و غرب در ایران، چ2، انتشارات جاویدان، تهران.

- مارتن، براد فورد. جي. (1368هـ.ش)، تاريخ روابط ايران و المانيا، ت: پيمان آزاد و علي اميد، نشر پيك، تهران.

- معتضد، خسرو (1378هـ.ش)، قیصر و شاه امپریالیسم آلمان در شرق، انتشارات علمی، تهران.

- میرزایی، محسن (1383هـ.ش)، تاریخچە بریگاد دیویزیون قزاق (از کلنل دومانتویچ تا رضاخان میر پنج)، ج1، نشر علم، تهران.

- هوشنگ مهدوی، غلامرضا (2535)، تاریخ روابط خارجی ایران، چ2، انتشارات امیر کبیر، تهران.

- والدبورگر، اندراس (1379هـ.ش)، مبلغانی آلمانی در ایران، ت: علی رحمانی، حسین رضوی، لادن مختاری، انتشارات وزارت امور خارجە، تهران.

-وین، آنتونی (1383هـ.ش)، ایران در بازی بزرگ سر پرسی سایکس کاشف، کنسول، سرباز، جاسوس، ت: عبدالرضا هوشنگ مهدوی، نشر پیکان، تهران.

6. سایت و پێگە ئەلیکترۆنییەکان-

- International Encyclopedia of the first world War (1914 – 1918)

- https://database-aryana-encyclopaedia.blogspot.com/2014/09/oskar-von-niedermayer.html#ftn3.

##submission.downloads##

بڵاو کرایەوە

2025-12-15

ژمارە

بەش

توێژینەوە ڕەسەنەكان