Sami Abdulrahman :A Study of his Administrative and Political Role (1970- 1975)

Authors

  • Avin Aziz Khaleel Department of History, College of Arts, Salahaddin University- Erbil, Kurdistan Region, Iraq
  • Dilshad Mahmoud Abdulrahman Department of History, College of Arts, Salahaddin University- Erbil, Kurdistan Region, Iraq

DOI:

https://doi.org/10.21271/zjhs.30.SpB.1

Keywords:

Sami Abdulrahman, The administrative and political role, Iraq, The Kurdish Revolution

Abstract

Sami Abdulrahman is one of the most prominent leaders and figures in the history of the Kurdish liberation movement in Iraqi Kurdistan, and his role and status in contemporary Kurdish history are particularly notable, especially during the years 1970- 1975. Due to his talent and intelligence, he became trusted by Mullah Mustafa Barzani (the leader of the Kurdish revolution), who, in turn, nominated him to be a prominent member of the negotiation delegation between the Kurdish liberation movement and the Iraqi government, which resulted in the March 11, 1970 agreement. After the agreement, he served as a Kurdish minister in the Iraqi government (1970- 1975). This study aims to highlight Sami Abdulrahman's administrative and political role during the historical period of 1970- 1975. The importance of writing this study lies in revealing new facts about Sami Abdulrahman's role in the events of Iraqi Kurdistan, his relations with Baghdad, and his activities abroad based on a number of unpublished sources and documents. The research consists of an introduction, two main chapters, and a conclusion. In the first chapter, an overview of Sami Abdulrahman's life is presented, while the second chapter is devoted to his administrative and political role during the years 1970- 1975.

References

یەكەم: بەڵگەنامە:

أ- بە زمانى ئينگليزى:

- United Kingdom Mississon to The United Nations, 845, 3rd Avenue, New York, 10022- to Middle East Department, Fco, 18-44-8, 17 Jun 1974.

- Kurdstsn Democratic Party, Political Bureau, Kurdihsh Delegation Abroad, New York, -10033, 7 Jun 1974.

- Kurdstsn Democratic Party, Political Bureau, Kurdihsh Delegation Abroad, New York, 10033, 6 Jun 1974.

- House Of Commons, London, From: Russell Johnston, M.P., 25 July 1974 -.

ب- بە زمانى عەرەبى:

- الجمهورية العراقية، وزارة الداخلية، مديرية ألاحوال مدنية العامة، شعبة تستجيل، بيان تسجيل المجدد، 1971.

-الجمهورية العراقية، وزارة شؤون الشمال، مديرية الديوان العامة-العلاقات، م/ نشرة وزارة شؤون الشمال، العدد 8069، التاريخ 18/9/1971.

- الجمهورية العراقية، وزارة الشؤن الشمال، الدليل التنظيمي، الجزء ألاول، إعداد قسم التنضيم وألاساڵيب، باشراف المركز القومي للستشارات والتطوير الإداري، نيسان/1973.

دووەم: بڵاوكراوە حكومی و حیزبییەكان:

أ- بە زمانى كوردى:

- پارتى ديموكراتى كوردستان سەركردايەتى كاتى، ڕێبازى بزوتنەوەى ئازاديخوازى كورد هەڵسەنگاندنى شۆڕشى ئەيلول و بەرنامەى نوێ ى پارتى ديموكراتى كوردستان، ڕاپۆرتى سياسى سەركردايەتى كاتى پارتى ديموكراتى كوردستان، شوێنى چاپ ديارنيە، ئابى ١٩٧٦.

ب- بە زمانى عەرەبى:

- سامى عبدالرحمن، جولة في الأرض المحروقة، من منشورات حزب الشعب الديمقراطي الكردستاني، 1988.

- الجمهورية العراقية، وزارة شؤون الشمال، النشرة السنوية الرابعة، 2000/أذار/1974، ص١٠-١١.

- المركز العراقي للمعلومات والدراسات، قسم الدراسات والبحوث، دليل الوزارات العراقية 1920-2003، دارنور، بغداد،

- الكلية العسكرية، الكلية العسكرية في 50 عاما 1924-1974، مطبعة الكلية العسكرية، بغداد، أيار 1974.

- الجمهورية العراقية، وزارة الشؤن الشمال، الدليل التنظيمي، الجزء ألاول، إعداد قسم التنضيم وألاساڵيب، باشراف المركز القومي للستشارات والتطوير الإداري، نيسان/1973.

سێیەم: دەستنووس:

- دەستنووسێكى سامى عەبدولڕەحمان بە زمانى عەرەبى لەسەر ماوەى دواى ڕێككەوتنامەى ١١ ئادارى ١٩٧٠، ساڵى ١٩٧٤، شوێن ديار نیيە.

چوارەم: كتێب:

أ- بە زمانی كوردی:

- كەمال شێخ رەئوف هەنجيرە مانى، كۆنگرەنامە، بەشى ديراسات و پێگەياندن، هەولێر، ٢٠٢٣، ل١١٤-١٣٣.

- مەسعود بارزانى، بارزانى و بزووتنەوەى ڕزگاريخوازى كورد، بەرگى سێەم،بەشى دووەم، ١٩٦١-١٩٧٥، شۆڕشى ئەيلول، هەولێر، ٢٠٢٠.

- پاڵە باوانى، پێشمەرگەك و سياسەت، چاپخانەى ڕۆژهەڵات، هەولێر، ٢٠٢٢.

- كريس كۆچێرا، بزووتنەوەى نەتەوەى كورد و هيواى سەربەخۆيى، و: ئەكرەمى ميهرداد، بەرگى يەكەم، سەنتەرى چاپ و پەخشى تەما، سلێمانى، ٢٠٠٢.

- حاميد گەوهەرى، قيادە موەقەت، هەولێر، ٢٠٢٠.

- دلێر ئەحمەد حەمەد، مێژووى جولانەوەى نەتەوەيى ڕزگارىخوازى گەلى كورد لە باشورى كوردستان ١٩٧٥-١٩٩١، چاپخانەى كارۆ، سلێمانى، ٢٠١٩.

- محمد مەلا قادر، خەباتنامە، كورتە مێژووى پارتى و كەلتورى بارزانى نەمر، چاپخانە خەبات، دهۆك،٢٠٠٠.

- كريس كۆچێرا، كورد لەسەدەى نۆزدەو بيستەمدا، و: حەمە كەريم عارف، چاپى شەشەم، چاپخانەى ڕۆژهەڵات، هەولێر، ٢٠١١.

- ئيسماعيل گوندە ژۆرى، شۆڕشى ئەيلولو لە باڵەكايەتى، بەهۆى شۆڕشى ئەيلولەوە باڵەكايەتى ١٣ ساڵ كوردستانێكى سەربەخۆبووە، چاپخانەى ڕۆژهەڵات، هولێر، ٢٠١٨.

- سەيد كاكە، بيرەوەرى پێشمەرگەيەك، چاپخانەى زانكۆى سەلاحەددين، چاپى دووەم، هەولێر، ٢٠٠٠.

- گەراس ئاڕ . ڤى . سنانسفيڵد، كوردستانى عێراق و پەرەسەندنى سياسى و پشكوتنى ديمكراسى، و: ياسين سەردەشتى، چاپى يەكەم، چاپخانەى سيما، سلێمانى، ٢٠١٠.

- دارا عەتار، لە هەگبەى رێبوارێكى تينوودا، بيرەوەرى و بۆچوون، بێ شوێنى چاپ، هەولێر، ٢٠٢٣.

- وشيار حەمەد حاجى، يەكێتى مامۆستايانى كوردستان چەند لايەنێكى مێژووى سەرهەڵدان و تێكۆشان ١٩٦٢ -١٩٩٨، بێ شوێنى چاپ، هەولێر، ١٩٩٨.

- فەرهاد عەونى، ڕۆژگارم ئاوا تێپەڕى، بەرگى يەكەم، شوينى چاپ نيە، هەولێر، ٢٠١٦.

- شەكيب ئاكرەيى، ساڵانى مەينەتى لە كوردستان، گرنگترين ڕووداوە سياسى و سەربازييەكانى كوردستان و عێراق لە نێوان ساڵانى ( ١٩٨٠-١٩٥٨ )، و:كاوە هاوار، هەولێر، ٢٠٢٣.

- فەتاح محەمەد وەڵاتژێرى، پەنابەرێن كورد ل ئێرانى ١٩٧٤-١٩٧٩، ڤەكۆلينەكا مێژوويى بەڵگەنامەيى، پێداچوون: دەستەى ئينسكلۆپيدياى پارتى ديموكراتى كوردستان، هەلێر-٢٠٢٤.

- وصفى حسن ردێنى، شنگال كوردايەتى.. تەرحيل و تەعريب، چ١، چاپخانەى وەزارەتى پەروەردە، هەولێر، ٢٠٠٦.

- كورد لە پارێزگاى مووسڵ، خەسرۆ گۆران، چ١، چاپخانەى وەزارەتى پەروەردە، هەولێر، ٢٠٠٢.

- يوسف محمد يوسف، پارتى گەلى ديموكراتى كوردستان، ١٩٨١-١٩٩٢، چاپخانا هێڤى، هەولێر، ٢٠٢٠.

- مومتاز حەيدەرى و هێرش سنجاوى و كاروان قاسم، قاموسى ناوە نەمرەكان، بەرگى يەكەم، هەولێر، ٢٠١٤.

ب- بە زمانی عەرەبی:

- مارك سايكس، رحلات مارك سايكس في العراق العثمانى، ت: أحمد عبدالوهاب الشرقاوى ومحمد علي ثابت، ط1، دارالبشير للثقافة والعلوم، ٢٠٢٠.

- نوري شاويس، من مذكراتى، من منشورات حزب الشعب الديمقراطي الكردستاني، الطبعة ألأولى:1985.

- علي سنجارى، أوراق من أرشيف كوردستان، مجموعة مقالات السياسية، االجزء الثانى، مطبعة خانى-دهوك، 2013.

- ظاهر علي أحمد كۆيى، العراق و كوردستان ماضيات الأيام وحاضرات الزمن، مطبعة جامعة صلاح الدين، أربيل، 2020.

- إحسان شيرزاد، مذكرات، الأردن، 2011.

- رحيم عجينە، الأختيار المتجدد ذكريات شخصية و صفات من مسيرة الحزب الشيوعي العراقي، مطبعة اوفيست، بغداد، 2009.

- محسن دزەيى، أحداث عاصرتها 1961-1975، الجزء الثاني، دار ئاراس، أربيل، 2002.

- سلام السنجاري، سنجار المدينة والجبل، دراسة تأريخية اجتماعية للفترة من 1900-1980، الجزء ألاول، مطبعة تهران-ايران، دهوك،2021.

- محمودشيخ سين حسو الريكانى، سنجار في عهد الملكي، مطبعة الحاج هاشم ، أربيل،2012.

- ممتاز حسين سليمان خلو، ايزدية شنكال-سنجار، مأسى-أحداث وشخصيات،فرمانات من سنة 1876 الى سنة 2016م، مطبعة خاني، دهوك، 2019.

- علي نجم عيسى، مدارس الموصل، دراسة التأريخية حضارية، ط1، دار الكتب العلمية، بيروت، 2017.

- قحطان حبيب الملاك، شذرات من تاريخ جمعية الطلبة العراقيين في الممملكة التحدة، ، دار الغد، بغداد، 2013.

- سيف عدنان ارحيم القيسى، قراءات في ذاكرة عزيز محمد السكرتير السابق للحزب الشيوعي العراقى مسيرة ونضال، الطبعة ألأولى، العراق، 2015.

- حسين ابراهيم قطريب، جغرافية انتشار الكرد في سوورية، تركيا،

- علي جزيري، الكورد وكوردستان، كودستان سووريا (أنموذجا)، بحث في ضوء منهجيە الجغرافيتين السياسيە والتاريخيە، مطبعة جامعة صلاح الدين، أربيل، 2017.

- بشير سعيد عبدالرحمن، بهدينان و عشائرها، دراسة تأريخية، ط1، مطبعة خانى، دهۆك، ٢٠٠٦.

- علي صالح ميراني، الجزيرة الحسكة في ضوء كتابات الرحالة والوثائق، أربيل 2016، .

- مهند الكاطع، أكراد سوورية التاريخ-الديموغرافية-السياسية، الطبعة الأولى، بغداد،2020.

ج- بە زمانی ئینگلیزی:

- Oles and Bettie,the Ussr and Iraq, Duek University Press,USA,1991,PP 99-101

پێنجەم: تێز و نامەی زانكۆیی:

-حسن ويس يعقوب المولى، سنجار في عهد العثمانى دراسة سياسية، إدارية، إقتصادية 1249 – 1336 هجرى / ١٨٣٤ – ١٩١٨ م، رساڵة ماجستر، كلية الاداب، جامعة الموصل، 2000.

- نسرين نعمة عبد الأمير الحسناوي، حركة البعثات العلمية العراقية في العهد الملكي (1922-1958)، رساڵة ماجستير غير منشورة، كلية التربية للعلوم الإنسانية، جامعة كربلاء، 2024.

شەشەم: چاوپێكەوتن:

- چاوپێكەوتن لەگەڵ بروسك نورى شاويس، هەولێر، ١٧/١١/٢٠٢٤، ناوبراو لە ١٨/١٠/١٩٥٥ لە شارى بەغدا لە دايك بووە، دایکیشی ناوی (ناهیدە شێخ سەلام) کەسایەتیەکی دیارو خانەدانی شاری سلێمانیە، بڕوانامەی بە كالۆريۆسى لە زانکۆی (ILMENAU) لە وڵاتی ئەڵمانیا بەدەست هێناوە، خاوەن بڕوانامەى ماستەرە لە (Biomedicine Technique) تەكنيكى بايۆلۆجى پزيشكى لە هەمان وڵات، لە تەمەنى ١٣ ساڵيەوە دەستى بە كارى سياسى كردووە، سەرەتای کاری سیاسی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٦٨ لە ڕیزەکانی یەکێتی قوتابیانی کوردستان، بەڵام لەبەر ئەوەی تەمەنی لەخوار هەژدە ساڵ بوو سەرەتا پلەی حزبى نەبووە، لە ساڵى ١٩٧٣ بە فەرمی دەبێتە ئەندانی (پ.د.ك) ، ساڵى ١٩٧٤ دەبێتە پێشمەرگە دواى نسكۆى شۆڕش لە ڕێكخسنەكانى سەركردايەتى كاتى كارى كردووە، دواتر لە ساڵى ١٩٨١ جگە لەوەی یەکێکە لەدامەزرێنەرانی پارتى گەلی دیمکراتی کوردستان وەکو ئەندامى يەدەگى کۆمیتەی ناوەندیش لەو حزبه هەڵبژێردرا، دواى ئەوەش لە ساڵى ١٩٨٣ لە پارتى گەل دەبێتە ئەندامى کۆمیتەی ناوەندی، لە كۆنگرەى دووەمى پارتی ناوبراو دەبێتە ئەندامى مەكتەبی سياسى، لەدوای دروست بوونی پارتی يەكگرتن لە ساڵى ١٩٩٢ لەو پارتەش ئەندامی مەکتەبی سیاسی بووە، لە کۆنگرەی ١١ی پارتی دیمکراتی کوردستان کە بە کۆنگرەی یەکگرتن ناسراوە لە ١٩٩٣ لەسەر ئاستی حزب پەيوەندى دەكەنەوە بە (ڕيزەكانى پارتى ديموكراتى كوردستان-یەکگرتوو) لەوکاتەوە لە ڕیزەکانی پارتی بەردەوامەو تا ساتی نووسینی ئەم توێژینەوەش ناوبراو ڕاوێژکاری مەکتەبی سیاسی پارتی دیمکراتی کوردستانە.

- چاوپێكەوتن لەگەڵ فەرهاد عەونى، هەولێر، ٢٣/٤/٢٠٢٥، ٢١/١/٢٠٢٥. ناوبراو لە ٢٨/١١/١٩٤٦ لەگەرەكى بەفرى قەندى شارى كۆيە لەدايكبووە، لە خێزانێكى رۆشنبيرو چاوكراوەو و خوێندەوار بووە و هەر لە تەمەنى منداڵيەوە خولياى خوێندنەوە بووە، لە ساڵى ١٩٦٣بۆتە نووسەر لە دادگاى بەرزى شۆڕش لە ماوەت، لە ساڵى ١٩٦٤ چۆتە رێزى يەكێتى قوتابيانى كوردستان و لە ساڵى ١٩٦٩ بۆتە ئەندامى مەكتەبى ڕيكخستنى ناوەند لە يەكێتى قوتابيانى كوردستان ولێپرسراوى ناوچەى بەغدا ودەوروبەرى، لەساڵى ١٩٧٠ كۆليژى ئابوورى وزانستە سياسيەكان لە بەغدا تەواو كردووە، لە سەرەتاى ساڵى ١٩٧٢ بۆتە بەڕێوەبەرى كارگێرى ڕۆژنامەى رۆژنامەى التأخى وبرايەتى، لە ٢٦/١٠/١٩٩٣ بۆتە لێپرسراوى كارگێرى دەزگاى رۆژنامەنووسى برايەتى وخەبات تا ساڵى ٢٠٠٠، خاوەنى چەندين بەرهەمى بڵاوكراوەيە بە هەردوو زمانى كوردى وعەرەبى.

- چاوپێكەوتن لەگەل د. نورى عوسمان مەحموود، هەولير ١٠/١١/٢٠٢٤. ناوبراو ساڵی ١٩٦٧ لەشاری بەغداد لە دایک بووە، باوکی سێ کچ ودوو کوڕە، جگە لەو پەیوەندیە خیزانیەی کە برازای سامی عەبدولڕەحمانە، هاوکار یەکتر بوون، ناوبراو لەماوەی تەمەنی ڕابردووی جگە لەوەی لەساڵی ١٩٩١ بەکالۆریۆس لە پزیشکی گشتی لە زانکۆی مووسڵ تەواو كردووە کۆمەڵێک پۆستی حكومى وحزبی هەبووە.

- چاوپێكەوتن لەگەڵ حەليمە محمود عەبدولڕحمن، هەولێر، ٧/١/٢٠٢٥. ناوبراو خوشكى سامى عەبدولڕەحمانە، ساڵى ١٩٣٦ لە شنگال لەدايك بووە، نەچۆتە بەر قۆناغەكانى خويندن، سەرقالى ئيش وكارى ماڵ وبەخێوكردنى مەڕوماڵات وئيشكردن لەنێو رەزو باخ وبيستان بوو لە باخچەى باوكى.

- چاوپێكەوتن لەگەڵ كامەران مەحموود عەبدولڕەحمان، هەولێر٢٥/١٢/٢٠٢٤، ناوبراو ساڵى١٩٥٩ لە شنگال لەدايك بووە، براى سامى عەبدولڕەحمانە، بڕوانامەى بەكالۆريۆسى لە هەندەسەى تەلارسازى لە رۆمانيا بەدەستهێناوە. شارەزايى هەبووە لە چەندين زمان، لە نەتەوە يەكگرتووەكان كارى كردووە لە ماوەى ساڵانى ٢٠٠٠ تا ٢٠٠٣ ودواتر بووە بەرێوەبەرى گشتى لە وەزارەتى ناوەخۆ تا ساڵى ٢٠١٣، ئيستا خانەنيشينە. `

- چاوپێكەوتن لەگەڵ بەيان سامى عەبدولڕەحمان، هەولێر، ٢١/١/٢٠٢٥. ناوبراو كچى سامى عەبدولڕەحمانە لە ٤/٨/ ١٩٦٥ لە بەغدا لە دايك بوە، بەكالۆرريۆسى لە بەشى مێژوو لە زانكۆيى لەندن بەدەستهيناوە، جگە لە پۆستى حزبى و حكومى لە بوارى رۆژنامەنووسيش كارى كردوە، لە ئيستادا ڕاوێژكارى باڵا بۆ پەيوەنديەكان و گۆرانكارى كەش و هەوا لە نووسينگەى تايبەتى سەرۆكى حكومەتى هەرێم كاردەكات.

- چاوپێكەوتن لەگەڵ ڤيان سامى عەبدولڕەحمان، هەولێر٢١/١/٢٠٢٥. ناوبراو كچى سامى عەبدولڕەحمانە، خاوەن بڕوانامەى ماستەرە لە زانكۆى سواس (SOAS Universty of London)لە لەندن لە بەشى پەيوەندى نێودەوڵەتى خوێندووە، شارەزايە لە زمانەكانى (كوردى، ئينگليزى، فەرەنسى، ئيتالى)، ئيستا لە بەشى گۆرانكارى كەش وهەوا لە نووسينگەى تايبەتى سەرۆكى حكومەتى هەرێم كاردەكات.

- پەيوەندى تەلەفۆنى لەگەڵ رێكار ئەحمەد، سويد، ٢/١/٢٠٢٥. ناوبراو لە ساڵى ١٩٦٢ لە شارەدێى گوێڕى سەر بە پارێزگاى هەولێر لە دايك بووە، ناوى خوازراوى زەردەشت بوو، لە زانكۆى سەڵاحەدين بڕوانامەى بە كالۆريۆسى لە ئەندازيارى بەشى كارەباى گشتى وەرگرتووە، دواى تەواوكردنى زانكۆ چۆتە شاخ وسەرەتا لە ڕيزى حزبى سۆشيالست ودواتريش لە ڕێزى پارتى گەلى ديموكراتى كوردستان تێكۆشاوە، سكرتێرى حزبى ڕزگارى كوردستان بووە، خاوەنى چەندين ڕۆمان وچيرۆك وكورتە چيرۆكى بڵاوكراوەيە، هەروەها بابەتى سياسى و وێژەيى بڵاوكراوەتەوە وماوەيەك ئەندامى دەستەى بەڕێوەبەرى يەكێتى نووسەرانى كوردستان بووە، ماوەيەك لە دەزگاى ڕاگەياندنى پارتى گەل كارى كردووە، ئيستا لە وڵاتى سويد نيشتەجێيە.

- وەڵام دانەوەى نامەى تايبەت نامەى تايبەت لەلايەن بێستون بەرواری ، سويد، ٢٨/١١/٢٠٢٤، ناوى تەواوى صالح شوکری پیرموسا ناوبراو لەدایکبووی ١٩٥٨ لە شێخان، دەرچووی قووناغی ئامادەیی (اعدادی)، دواى دامەزراندنى پارتى گەلى ديموكراتى كوردستان چۆتە سووريا و بۆتە ئەندامى ڕاگەياندنى ناوەندى پارتى گەل، لە كۆنگرەى دوو بووبە ئەندامى سەركردايەتى، لە ساڵى ١٩٩٢ چۆتە وڵاتى سويد لەوێ نيشتەجێ دەبێت تاوەكو ئيستا؛

حەوتەم: وتار و لێكۆڵینەوە: (گۆڤار و ڕۆژنامەكان)

أ- بە زمانى كوردى

- چاوپێكەوتن لەگەل فەوزيە ئەمين عەبدولڕەحمان، گۆڤارى بزاو، ژمارە ١٩، ٢١/تشرينى يەكەم/٢٠٠٧.

- ڕۆژنامەى گۆڵان، ژمارە ١٣٨، ١٣/٩/١٩٩٧.

- ڕۆژنامەى گوڵان، ژمارە٥٣، ٢٠/١٠/١٩٩٥.

ب- بە زمانى عەرەبى

- حسن ضارى الدليمي، ألإنجازات والتقييم شؤون الشمال العراقية 1967-1978، مجلة مركز دراسات الكوفة، جامعة الكوفة، عدد 72، ئادار 2024.

- لالش، مجلة ثقافية حورية يصدرها مركز لالش بللغتين الكوردية والعربية، عدد ٦، دهۆك.

- علاء الدين خميس علوان الحميري، تطور التعليم في العراق وأثره في الحيات الإجتماعية 1912-1958، مجلة كلية التربية ألأساسية التربوية وألإنسانية ، جامعة بابل، العدد/43، نيسان/2019.

Published

2026-04-15

How to Cite

Avin Aziz Khaleel, & Dilshad Mahmoud Abdulrahman. (2026). Sami Abdulrahman :A Study of his Administrative and Political Role (1970- 1975). Zanco Journal of Human Sciences, 30(SpB), 1–21. https://doi.org/10.21271/zjhs.30.SpB.1

Issue

Section

Extracted from PhD dissertation/MA thesis