"ئەوى دیکە"ى زمانیى لە شیعرى (نالی)دا
DOI:
https://doi.org/10.21271/zjhs.29.SpC.7الكلمات المفتاحية:
پۆست کۆڵۆنیالیزم، ئەوى دیکە، شیعرى کلاسیکى کوردى، نالىالملخص
ئەم توێژینەوەیە کە بە ناونیشانى ("ئەوى دیکە"ى زمانى لەلاى (نالى)دا)یە، هەوڵێکە بۆ لێکۆڵینەوە و دەرخستنى رەهەندێکى نوێ لەشیعرى نالى و لەوێشەوە شیعرى کلاسیکى کوردى، کە زۆرجار تانەى بێلایەنى، لەڕووى سیاسى و کۆمەڵایەتییەوە، لێدەدرێ. ئەم توێژینەوەیە بە دواى ئەوەوەیە، کە روونیبکاتەوە شیعرى نالى بەچ شێوەیەک ئەو بابەتەى لە خۆیدا بەرجەستە کردووە و لەڕووى زمانەوە چى بە بەرامبەرى خۆى دەزانێ و بە چ شێوەیەک دەیەوێ بەو ئامانجە بگات، تا بەرامبەرەکانى خۆى یان (ئەوى دیکە)کانى خۆى بناسێنێ. کە ئەمەش لە خودى خۆیدا بە سەرنجدان لە مێژووى سیاسى و رۆشنبیرى کورد، ناوەرۆکێکى سیاسییە.
ئەم توێژینەوەیە بە میتۆدى وەسفى شیکارى ئەنجامدراوە. سەرەتا لەڕووى تیۆرییەوە، بە پشتبەستن بە روانگە و بۆچوونە تیۆرییەکانى پۆستکۆڵۆنیالیزم، کە تیۆرێکى گونجاوە بۆ شڕۆڤەکردنى هەلومەرجى ژێردەستەیى نەتەوە داگیرکراوەکان و پەیوەندییان لەگەڵ سەردەست و داگیرکارەکانیان، هەوڵدراوە چوارچێوەى تیۆرى توێژینەوەکە دابڕێژرێ. هەر لە بەشى تیۆریدا هەوڵدراوە چەمکى ئەوى دیکە لە خوێندنەوە پۆستکۆڵۆنیالەکاندا، روونبکرێتەوە. دواتر لە شیعرەکانى نالى دا، ئەوى دیکەى زمانى دەستنیشانبکرێت و گرنگترین زمانەکان بخرێنەڕوو.
لە ئەنجامیشدا گەیشتووین بەوەى، کە شیعرى نالى بێلایەن نییە، بەڵکو کارى لەسەر ئەوە کردووە، کە زمانى کوردى، لەبەرامبەر زمانەکانى عەرەبى و فارسى و تورکى دابنێ و بەمجۆرە ئەوى دیکەى زمانى خۆى دەستنیشان بکات.
المراجع
بە کوردى:
کتێب:
ــ ئانیا لومبا (2018) كۆڵۆنیالیزم و پۆست كۆڵۆنیالیزم. و: عومەر عەلی غەفوور، نۆرەی چاپ (2018)، چاپخانەی تاران، دەزگای ڕۆشنبیری جەمال عیرفان.
ــ بارزان عەلی پیرۆت (2020) دیاردەناسیی مرۆڤ لە شیعرەكانی نالی دا، چاپی یەكەم، چاپخانەی مێخەك، تاران.
ــ ئەحمەد شەبانی (2010) فەرهەنگی زانستی سیاسی، چاپی یەكەم، انتشارات دانشگاهـ كردستان، سنە.
ــ ئێدوارد سەعید(2023)، ڕۆژهەڵاتناسی، و. موحسین ئەحمەد عومەر، چاپی دووەم، دەزگای فام، هەولێر.
ــ پێشڕەو محەمەد (2024) كورد و ئەزموونی بێدەوڵەتی، چاپی یەكەم، ؟، پلاتفۆڕمی فیكریی و كولتووریی مینێرڤا.
ــ ڕەهبەر مەحموودزادە (2020) ئافاقی شیعری نالی، چاپی یەكەم، وەشانخانەی مادیار، سنە.
ـــ ڕێبوار سیوەیلی (2015) كتێبی نالی، چاپی دووەم، لە بڵاوكراوەكانی ماڵی وەفایی و دەزگای زەریاب، هەولێر.
ــ ڕێبوار سیوەیلی (2020) نالی لە بەلاغەوە بۆ مۆدێرنیتە، چاپی دووەم، بەرهەمی ڕێكخراوی زەریاب، هەولێر.
ــ زوزان صادق سعید (2018) ئەوێ دی"د رۆمانا كوردیدا (دەراڤێ تەنگ) وەكو نموونە، المجلة الاكادیمیة لجامعة نوروز، المجلد 7، العدد1، ص252-261.
ــ سامان حوسێن ئەحمەد (2021) ڕۆژهەڵاتناسی مێژوو، چەمك، میتۆدی كاركردن، چاپی یەكەم، كتێبخانەی ڕۆمان، سلێمانی.
ــ عەبدولخالق یەعقووبی (٢٠٢١) نالی: ئاشنای سیڕڕی قەڵەم، چاپی یەکەم، ناوەندی ڕۆشنبیری ڕەهەند، سلێمانی.
ــ عەتا قەرەداخی (٢٠٢١) گوتاری ناسیۆنالیزمی کوردی، بەرگی چوارەم، چاپی یەکەم، لە بڵاوکراوەکانی ڕێکخراوی کوردستان دیالۆگ (KDO)، سلێمانی.
ــ كەریم شارەزا (1984)، نالی و زمانی ئەدەبیی یەكگرتووی كوردی، ئەمیندارێتی ڕۆشنبیری و لاوان، بەغدا.
ـــ كۆمەڵێك نووسەر (2019) تیۆری پەیوەندییە نێودەوڵەتییەكان، و.شەوقی حوسێن، چاپی یەكەم، كتێبفرۆشی مێخەك.
ــ مارف خەزنەدار(د.) (2010)، مێژووی ئەدەبی كوردی، بەرگی سێیەم، چاپی دووەم، دەزگای ئاراس، هەولێر.
ــ محەمەدی مەلا كەریم (2009) نالی لە كڵاوڕۆژنەی شیعرەكانییەوە، چاپی دووەم، دەزگای ئاراس، هەولێر.
ــ محەمەد حەمە باقی (2013) ئەدەب و مێژوو، چاپی یەكەم، چاپخانەی موكریانی، هەولێر.
ــ مەسعوود محەمەد (1976) چەپكێك لە گوڵزاری نالی، چاپخانەی كۆڕی زانیاری كورد، بەغدا، بڵاوكردنەوەی لە ئینتەرنێتدا، ستۆكهۆڵم: 2004.
ــ نالى(٢٠٠٨)، دیوانی نالی، ئامادەكردنی م. مەلا عەبدولكەریمی مودەڕیس و فاتیح مەلا كەریم، چاپی یەكەم، نشر: آنا، تهران.
هانز بێرتێنز (2015) بنەماكانی تیۆریی ئەدەبی، و. عەبدولخالق یەعقووبی، چاپی یەكەم، دەزگای سەردەم، سلێمانی.
ــ هەرێم عوسمان مەعروف (2024) وێنەی كورد لە ڕۆمانی كوردیدا (كرمانجیی ناوەڕاست)، تێزی دكتۆرا، زانكۆی سلێمانی.
نامەى ئەکادیمى:
ــ کوردستان عبدالوهاب نادر (٢٠٢٢) ڕەنگدانەوەی پۆست کۆڵۆنیالیزم لە ڕۆمانەکانی فەرهاد پیرباڵ، تێزی دکتۆرا، زانکۆی سۆران.
گۆڤارى زانستى
ــ كەیفی موحەممەد عەزیز و یادگار ڕەسوڵ حەمەئەمین (1397) لێكەوتەی تاراوگە لە ئەدەبی كوردیدا، بە نموونە (مەولانا خالید، نالی، حاجی قادر، پیرەمێرد، زێوەر)، پژوهشنامە ادبیات كردی، سال چهارم، شمارە5، ص123-141.
ــ كیفی محمد عزیز (2016) گوتاری پۆستكۆلۆنیالیزم لە ڕۆمانی (گرەوی بەختی هەڵاڵە)ی عەتا نەهایی، گۆڤاری زانكۆی ڕاپەڕین، 6(3)، 175-200.
گۆڤار:
ــ ئاراس محەمەد ساڵح(د.) (2010) گۆڤاری ڕامان، ژ(295/296)، هەولێر، ل109-115.
بە فارسى:
ــ سارا فهیمی (1398) پست كلنیلیسم بەمثابە فرضیە تصویری تبیین آثار عكسانە میترا تبریزیان در گفتمان پسااستعماری (پست كلنیالیسم)، دوماهنامە علمی تخصصی پژوهش در هنر و علوم تخصص، سال چهارم، شمارە6 (پیاپی: 20)، ص51-64.
بە زمانى عەرەبى:
ــ روضة علي الحمادي (2021) تمظهرات صراع الأنا و الأخر في نظریة ما بعد الكولونیالیة، مجلة مقامات، المجلد5، عدد2، ص93-112.
بە زمانى ئینگلیزى
- Bill Ashcroft, Gareth Griffiths and Helen Tiffin (2007) Post-Colonial Studies: The Key Concepts, 2and Edition, Routledge, London.
- frantz fanon (1967) black skin, white masks, translated by Charles Lam Makmann, Plato Perss, London.
- Frantz fanon (1963) The Wrtched of The Earth, Translated by. Constance Farrington, Grove Press, New York.
التنزيلات
منشور
كيفية الاقتباس
إصدار
القسم
الرخصة
الحقوق الفكرية (c) 2025 Nihad Khudhur Dewana , Hazhar Ahmed Abdulghafur
هذا العمل مرخص بموجب Creative Commons Attribution 4.0 International License.
