البنية الفنية للشعر الملتزم في الأدب الكردي المعاصر (1975-1990)

المؤلفون

  • Ahmed Sheikhan Tamarkhan Department of Kurdish Language, College of Basic Education, Salahaddin University-Erbil, Kurdistan Region, Iraq
  • Razaw Rashid Sabri Department of Kurdish Language, College of Basic Education, Salahaddin University-Erbil, Kurdistan Region, Iraq

DOI:

https://doi.org/10.21271/zjhs.29.SpB.8

الكلمات المفتاحية:

Committed poetry, contemporary literature, artistic structure, poetic images.

الملخص

شيعر به‌ گشتى و شيعرى پابه‌ند به‌تايبه‌تى ئه‌ركێكى گرنگ و كاريگه‌رى هه‌يه‌، كه‌ ده‌بێت به‌شدارى له‌ پرۆسه‌ى گۆڕانكارييه‌كانى كۆمه‌ڵگادا بكات، ڕاستگۆيانه‌ پابه‌ندبێت به‌ هه‌موو ئه‌و كێشانه‌ى، كه‌ كۆمه‌ڵگاكه‌ى به‌ده‌ستيانه‌وه‌ ده‌ناڵێنێت و هه‌وڵ بدات چاره‌سه‌ريان بۆ بدۆزێته‌وه‌، ئه‌م جۆره‌ شيعره‌ وه‌ك ئامرازێكى ده‌ربڕين پرسه‌ جۆراوجۆره‌ كۆمه‌ڵايه‌تى و ئاكاريى و سياسيه‌كان له‌ چوارچێوه‌يه‌كى هونه‌رى جوانناسيدا به‌رجه‌سته‌ده‌كات، بۆيه‌ پێكهاته‌يه‌كى هونه‌رى جياواز نيشان ده‌دات و هه‌وڵده‌دات په‌يامێك به‌شێوه‌يه‌كى كاريگه‌ر بگه‌ينێت، كه‌ ئه‌مه‌ ئامانج و تايبه‌تمه‌ندى شيعرى پابه‌نده‌، كه‌ له‌م توێژينه‌وه‌يه‌ ئاماژه‌ به‌م جۆره‌ شيعره‌ كراوه‌ له‌ ئه‌ده‌بى هاوچه‌رخى كورديدا، هه‌روه‌ها ئامانجێكيترى ئه‌م ڵێكۆلينه‌وه‌يه‌ شيكردنه‌وه‌ى بنياتى هونه‌رى شيعرى پابه‌نده‌ له‌م قۆناغه‌ و خستنه‌ڕووى چۆنيه‌تى كارلێكى ڕه‌گه‌زه‌كانى بنياتى هونه‌رييه‌ له‌گه‌ڵ ناوه‌ڕۆكى پابه‌ند بوون له‌ نموونه‌ى ده‌قه‌ شيعرييه‌ وه‌رگيراوه‌كاندا له‌ ئه‌ده‌بى هاوچه‌رخى كورديدا، تاكو بزانرێت ئه‌م جۆره‌ شيعره‌ تا چه‌ند كاريگه‌رى هه‌بوه‌ له‌سه‌ر بنياتى هونه‌رى شيعرى هاوچه‌رخى كوردى له‌م قۆناغه‌، توێژينه‌وه‌كه‌ به‌ گشتى له‌ دوو به‌شى سه‌ره‌كى و چه‌ند ته‌وه‌ره‌يه‌ك پێكهاتوه، كه‌ تيايدا توانراوه‌ په‌يوه‌ندى نێوان شيعرى پابه‌ند و بنياتى هونه‌رى له دوو ڕوانگه‌ى بنياتى زمانى و بنياتى وێنه‌ى هونه‌رى بخرێته‌ ڕوو‌.

المراجع

به‌زمانى كورد

كتێب

- بێكه‌س, شێركۆ. ديوانى شێركۆ بێكه‌س.به‌رگى دووه‌م. سلێمانى: يه‌كێتى نووسه‌رانى كوردستان, 2006.

- په‌شێو, عه‌بدوڵڵا. هه‌سپم هه‌وره‌ و ڕكێفم چيا. هه‌ولێر: چاپخانه‌ى ڕۆژ هه‌لات, 2014.

- پيربال, فه‌رهاد. ڕێبازه‌ ئه‌ده‌بييه‌كان. چاپى چواره‌م .هه‌ولێر: كولتوور, 2021.

- ته‌نيا, ئيسماعيل , هه‌ژان , چاپخانه‌ى ڕۆژهه‌ڵات,2011.

- حه‌بيب, به‌دران ئه‌حمه‌د. فه‌رهه‌نگى زاراوه‌. هه‌ولێر: كۆڕى زانيارى كوردستان, 2002.

- حوسێن, هيمداد. ئه‌ده‌بى نوێى كوردى. هه‌ولێر: ناوه‌ند ئاوێر, 2020.

- حيلمى, ڕه‌فيق. شيعر و ئه‌ده‌بياتى كوردى. هه‌ولێر: ده‌زگاى ئاراس, 2010.

- خاڵ, شێخ محه‌مه‌د. فه‌رهه‌نگى خاڵ. هه‌ولێر: ده‌زگاى ئاراس, 2005.

- ڕشيد, فؤاد. بونيادگه‌رى له‌ ڕۆشنبيرى و ڕه‌خنه‌ى ئه‌ده‌بى كورديدا. يه‌كێتى نووسه‌رانى كورد .كه‌ركوك: چاپخانه‌ى ئاربخا, 2007.

- سابير, په‌رێز. ڕه‌خنه‌ى ئه‌ده‌بى كوردى و مه‌سه‌له‌كانى نوێكردنه‌وه‌ى شيعر. هه‌ولێر: ده‌زگاى ئاراس, 2006.

- ساڵح,سه‌عاده‌ت محمه‌د. ديوانى حه‌ميل ڕه‌نجبه‌ر.هه‌ولێر,...,2023.

- سه‌رسام, عبدالخالق , له‌ لێوارى گه‌ردوون دا.به‌غدا, ده‌زگاى ڕۆشنبيرى و بلاوكردنه‌وه‌ى كوردى,1989.

- شێخ بزێنى, سه‌عد فاروق يوسف. بنياتى هونه‌رى له‌ شيعرى ئه‌حمه‌د موختاربه‌گى جاف دا. هه‌ولێر: چاپخانه‌ى ڕۆشنبيرى, 2011.

- عيسى, هاوژين سليوه‌. بنياتى هونه‌رى له‌ شيعرى شێركۆ بێكه‌س دا. سلێمانى: ده‌زگاى سه‌رده‌م, 2009.

- قه‌ره‌داخى, حه‌سيب , ديوانى فه‌رهه‌نگى خه‌م.هه‌ولێر,ده‌زگاى ئارس,2002.

- كريم, رزگار, فه‌رهه‌نگى ده‌ريا, سلێمانى, كتێبخانه‌ى زانيار, 2010.

- كۆسارى, خدر محمد, بوركانى شيعر.هه‌ولێر,نوسنگه‌ى ته‌فسير,2011.

- گه‌ردى, سه‌ردار ئه‌حمه‌د حه‌سه‌ن. بنياتى وێنه‌ى هونه‌رى له‌ شيعرى كوردى دا (1970 - 1991). سلێمانى: ده‌زگاى سه‌رده‌م, 2004.

- موكريانى, گيوى. فه‌رهه‌نگى كوردستان. هه‌ولێر:ده‌زگاى ئاراس, 1999.

- ميراوده‌لى, كه‌مال. ئه‌ده‌بناسى ئه‌ده‌ب و ڕه‌خنه‌ى ئه‌ده‌بيى حه‌فتاكان. تاران: كتێبخانه‌ى مێخه‌ك, 2021.

- نورى, شوان عوسمان, بنياتى ڕووداو له‌ كورته‌ چيرۆكى كورديدا, هه‌ولێر,نووسينگه‌ى هيوا, 2020.

- هه‌ڵمه‌ت, له‌تيف , ديوانى له‌تيف هه‌ڵمه‌ت.سلێمانى,ناوه‌ندى غه‌زه‌لنووس,2014.

- ئه‌حمه‌د, سافيه‌ محه‌مه‌د. لادان له‌ شيعرى هاوچه‌رخى كورديدا. هه‌ولێر: ئه‌كاديميايى كوردى, 2013.

- ئه‌رستۆ. هونه‌رى شيعرى. وه‌رگێڕانى .عه‌زيز گه‌ردى. سلێمانى: چاپخانه‌ى گه‌نج, 2011.

نامه‌ ئه‌كاديميه‌كان:

- حه‌وێز, سروشت جه‌وهه‌ر. پابه‌ند بوون له‌ شيعرى كورديدا كرمانجى خواروو 1950 – 1975. نامه‌ى دكتۆرا, زانكۆى سلێمانى,سكوڵى زمان, 2015.

- طه‌, هاوكار مامه‌ند. قه‌ده‌غه‌شكێنى له‌شيعرى هاوچه‌رخى كورديدا باشورى كوردستا(19880-1991) :نامه‌ى ماسته‌ر, زانكۆى سه‌لاحه‌دين-هه‌ولێر. كۆلێژى په‌روه‌رده‌, 2015.

- عوسمان, كه‌ژال عه‌بدولقادر. بنياتى شوێن له‌ شيعرى هاوچه‌رخى كورديدا: نامه‌ى ماسته‌ر , زانكۆى سه‌لاحه‌دين- هه‌ولێر :كۆلێژى زمان, 2015.

- ئه‌حمه‌د, گوڵه‌باخ حوسێن. ئه‌زموونى شيعرى كوردى ڕۆژهه‌لاتى كوردستان كرمانجى ناوه‌ڕاست (19980 - 2014).: نامه‌ى ماسته‌ر , زانكۆى سه‌لاحه‌دين- هه‌ولێر, كۆلێژى په‌روه‌رده‌, 2016.

گۆڤاره‌كان:

- خۆشناو, كامران ابابكر خضر" بنياتى هونه‌رى له‌ (مۆبايله‌ شيعر)يى كوردييدا" گۆڤارى زانكۆ بۆ زانسته‌ مرۆڤايه‌تييه‌كان, ژماره‌ 28 به‌رگى 3: ساڵى 2024.

- شاخه‌وان فه‌رهاد محه‌مه‌د و ئيبراهيم ئه‌حمه‌د شوان". ئيستاتيكاى لادانى واتايى له‌ شيعره‌كانى نه‌وزاد ڕه‌فعه‌ت دا. گۆڤارى ئه‌كاديميايى كوردى , ژماره‌.( 54): ساڵى 2023.

- فازيل مه‌جيد مه‌حمود و سه‌نگه‌ر عه‌سكه‌ر محه‌مه‌د" لادانى واتايى له‌ ده‌قه‌ شيعرييه‌كانى (عه‌بدولقادر سه‌عيد)دا , گۆڤارى زانكۆى ڕاپه‌ڕين, ژماره‌ 10. به‌رگى 8. سالى 2023.

- مسته‌فا, ئاسۆ عومه‌ر. "ئيستاتيكاى لادانى زمانيى له‌ كۆشيعرى (ژنه‌راڵى خۆشه‌ويستى)ى محه‌مه‌د كوردۆدا, گۆڤارى زانكۆى ڕاپه‌ڕين , ژماره‌, 1.به‌رگى 6: ساڵى 2021.

- ئاڤێستا عه‌بدولخالق عه‌زيز و نه‌وزاد وه‌قاس. "لادانى زمانى له‌ شيعرى عه‌بدولخالق سه‌رسامدا. گۆڤارى ئه‌كاديميايى كوردى , ژماره‌.( 54): ساڵى 2023.

به‌زمانى عه‌ره‌بى:

- أديريث, ماكس. أدب الالتزام. القاهرة: الدجوى - القاهرة - عابدين, 2005.

- البابلي, فؤاد عمر علي. الالتزام في شعر محمد التهامي دراسة تحليلية. ريسالة ماجستر , جامعة الأسلامية-غزة، كلية الأداب - قسم اللغة العربية, 2004.

منشور

2025-10-15

كيفية الاقتباس

Ahmed Sheikhan Tamarkhan, & Razaw Rashid Sabri. (2025). البنية الفنية للشعر الملتزم في الأدب الكردي المعاصر (1975-1990). مجلة زانكۆ للعلوم الإنسانية, 29(SpB), 152–173. https://doi.org/10.21271/zjhs.29.SpB.8

إصدار

القسم

مستل من أطروحة دكتوراه/رسالة ماجستير