ڕەهەندە گوزارشتگەراییەکانی هونەری پەيكەرتاشيى کۆن لەكوردستاندا

المؤلفون

  • Hawkar Shukur Mahmood Department of Plastic art, College of Fine Art, Salahaddin University-Erbil,Kurdistan Region, Iraq
  • اراس اسماعیل خضر Department of Archaeological,College of Arts, Salahaddin University-Erbil, Kurdistan Region, Iraq

DOI:

https://doi.org/10.21271/zjhs.29.SpA.2

الكلمات المفتاحية:

dimension, expression, art, sculpture

الملخص

ئەم توێژينەوەيە بەناونیشانی (ڕەهەندە گوزارشتگەراییەکانی هونەری پەيكەرتاشيى کۆن لەكوردستاندا) بریتییە لەتوێژینەوەیەکی هونەری  و ئیستاتیکی دەربارەی دەرخستنی دەربڕینخوازی و گوزارشتی هونەريی پەيكەرتاشيى کۆن لەكوردستاندا. توێژينەوەکە بوار گەلێكى تايبەتی تەرخان كردووە بۆ باسكردن و ڕۆڵ و گرنگی هونەری پەيكەرتاشینی سەر بەرد لەقەد پاڵی چیاکان لەخاکی کوردستاندا. ئەم کردارەش به ‌ڕێگه‌ى لێگرتن و لێكردنه‌وه‌ى پارچه‌ به‌ردى بچووک و مامناوەند لەسەر ڕووی شاخەکان ئەنجامدراوە، به‌ مه‌به‌ستى بنیاتنانى په‌یكه‌ر، كه‌ هه‌ڵگرى شوناس و گوزارشت و ئاماژه‌ و شێوەیەکی دیاری كراوه‌. به ‌گشتى له‌قۆناغەکانی شارستانییەتی میزۆپۆتامیادا، پاشماوه‌ى شوێنەواری و هونەری په‌یكه‌رى داتاشراوی بەردین لەقەد پاڵی چیاکاندا به ‌میرات بۆ خاکى كوردستانی کۆن و ده‌وربه‌رى ماوه‌ته‌وه‌.

هەروەها توێژینه‌وه‌که‌ له‌ پوختە و چوار بەش پێکهاتووە، تیایدا ئاماژە بە کێشە و گرنگی و ئامانج و سنوور و ماوەی توێژینەوە و پێناسەی زاراوەکان کراوە. لەگەڵ ئەنجام و دەرئەنجام و پێشنیاز خراونەتەڕوو، کە توێژەر لەمیانەی پۆلین كردن و شیکردنەوەی نموونەکان توانیویەتی گوزارشتکاری لەهونەری پەيكەرتاشيى کۆن لەكوردستاندا بخاتەڕوو.

المراجع

- (القران الكریم - تفسیر الکبری - تفسیر سورة العمران - الایه‌ ٤١).

سەرچاوەی کوردییەکان:

- باجگر، د. نەوزاد یحیی (٢٠٢٣). ئەتڵەسی کوردستان. هەولێر: بڵاوکراوەی زانکۆی جیهان.

- ئەحمەد، د. جەمال ڕەشید و د. فەوزی ڕەشید (٢٠١٤). مێژووی کۆنی کورد. (چ ٤). ناوەندی ڕۆشنبیریی و هونەری ئەندێشە، سلێمانی.

- باقر، تەها (٢٠٢٢). سەرەتایەک بۆ مێژووی شارستانییە دێرینەکان، وڵاتی نێوان دوو ڕووبار. (ب ١). سلێمانی.

- پیرباڵ، فەرهاد (٢٠٠٦). مێژووی هونەری شێوەکاری لە کوردستاندا. دەزگای مێرگ، هەولێر.

- پیرباڵ، فەرهاد (٢٠١١). کرۆنۆلۆجیای کوردستان (چ ١). دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، هەولێر.

- تەڵایی، سارا (٢٠٢٢). کورد لەنەخشی ئاسەواردا. (چ ١). زانکۆی جیهان، هەولێر.

- حمە صالح، مقداد. (٢٠١٧)، ئیستاتیکا، چاپی یەکەم، چاپەمەنی مانگ، سلێمانی.

- کەمال، د. محەمەد. (٢٠١٧)، فەلسەفەی هونەر، چاپی یەکەم، چاپخانەی سەردەم، سلێمانی.

- گارا. (٢٠٠٥). هونەری شێوەکاری مۆدێرن، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، هەولێر.

- مەعروف، کەمال نوری. شوێنەوارەکانی کوردستان، زمانی مێژوون. دەزگەی ڕۆشنبیریی جەمال عیرفان، سلێمانی.

- ميراودەلى، كەمال (٢٠٠٥). فەلسەفەى جوانى و هونەر. (چ ٢). خانەى چاپ و بلاوكراوەى قانع، سليمانی.

سەرچاوەی عەرەبییەکان:

- ابن المنظور. (٢٠٠٠)، لسان العرب، المجلد العاشر، دار صادر، بيروت.

- ابراهيم، الدكتور زكريا. (١٩٨٨). فلسفة الفن فى الفكر املعاصر، الناشر مكتبة مصر. مصر.

- إبراهيم، زكريا (١٩٧٣). الفنان والإنسان. دار غريب للطباعة، القاهرة.

- ابو دبسة، فداء حسين و خلود بدر غيث (٢٠١١). الفنون مابين الحظارات القديمة والحديثة. (ط ١). دار الاعصار العلمي للنشر والتوزيع، عمان.

- باقر، طه و فؤاد سفر (١٩٦٦). المرشد الى مواطن الاثار والحضارة، الرحلة الخامسة. مطبعة وزراة الثقافة و الارشاد، بغداد.

- المعلوف، منير (١٩٧٧)، المورد، دار العلم للملايين، بيروت.

- ابن المنظور (٢٠٠٠) لسان العرب، المجلد العاشر، دار صادر، بيروت.

- صليبا، جميل (١٩٧٧)، المعجم الفلسفي، الهيئة العامة لشؤون المطابع الأميرية، القاهرة.

- صليبا، جميل (٢٠٠٦)، المعجم الفلسفي باللالفاض العربیة و الفرنسیة و للاتینیة، ط١، ذوي القربي، القاهرة.

- خياط، يوسف (١٩٧٤)، معجم المصطلحات العلمية والفنية، دار لسان العرب ، بيروت.

- ريد، هيربرت (١٩٧٠). التربية عن طريق الفن، تر: عبدالعزيز توفيق جاويد. القاهرة: الهيئة العامة للكتب و الاجهزة العلمية.

- صاحب، د. زهير ، و د. سلمان الخطاط (١٩٨٧). تاريخ الفن القديم في بلاد وادي الرافدين. مطبعة التعليم العالي، بغداد.

- مانی، بەیان (٢٠٠٧)، السمات التعبیریة في منحوتات کردستان العراق، رسالة ماجستیر غیر منشورة، جامعة السلیمانیة، کلیة فنون الجمیلة، قسم فنون التشکیلیة، نحت، السلیمانیة.

- محمد شفيق غربال (١٩٥٩)، الموسوعة العربية الميسرة، دار الشعب ومؤسسة فرانكلين للطباعة والنشر، القاهرة.

- مورتكات، أنطون (١٩٧٥). الفن في العراق القديم، ترجمة وتعليق عيس سلمان وسليم طه التكريتي. (ج1). مطبعة الأديب البغدادية، بغداد.

سەرچاوە ماڵپەرییەکان:

- www.iraqfineart.com/oldskap.htm

- www.iraqinhistory.com

- www.sanharibarchologicalpark.com

- virtualmuseumiraq.cnr.it

منشور

2025-06-15

كيفية الاقتباس

Hawkar Shukur Mahmood, & Aras Ismail khider. (2025). ڕەهەندە گوزارشتگەراییەکانی هونەری پەيكەرتاشيى کۆن لەكوردستاندا. مجلة زانكۆ للعلوم الإنسانية, 29(SpA), 28–44. https://doi.org/10.21271/zjhs.29.SpA.2

إصدار

القسم

البحوث الأصیلة