History of the Erbil Plain (Dizaiy Tribe as an example), Roots and Traditions
DOI:
https://doi.org/10.21271/zjhs.30.SpB.13Keywords:
Dizaiy Tribe, Customs and traditions, Economy, Agha.Abstract
The Dizaiy tribe has a long and distinguished history in the Erbil Plain. Although opinions vary regarding the exact time of their arrival in the region, there is a general consensus that their presence dates back to ancient times. Initially, their population was small, but over time, they grew in number and accumulated significant property and influence. This growth positioned them as key decision-makers, including in political affairs.
Culturally, the Dizaiy tribe shared similarities with the local inhabitants in customs and dress due to their active social engagement. Nevertheless, they preserved their distinct identity, maintaining a strong sense of internal cohesion. Marriage was traditionally confined within the tribe, as they preferred not to intermarry with outsiders—a practice that strengthened their unity. At the same time, the Dizaiy were known for their resilience and courage, often standing firmly against oppression and refusing to submit to unjust authority.
References
ئامارە فەرمییەكان:.
کتێب
أ- بە زمانی کوردی
- باوەر، ئەحمەد، 2024، مێژووی هاوچەرخی عێراق 1914 – 1968، چاپی 3، چاپخانەی كارۆ، سلێمانی .
- برونسن، مارتین ڤان، 2010، ئاغا و شێخ و دەوڵەت، وەرگێڕانی : كوردو عەلی، 2010، بەرگی یەكەم، لە بڵاوكراوەكانی مەكتەبی بیرو هۆشیاری.
- تەقوش، محەمەد سوهەیل، 2021، مێژووی هاوچەرخی عێراقی، وەرگیران: سەربەست جیهاد،چاپی 1،هەولێر.
- جاف ، حسین یارە ئەحمەد ، 2012،هۆزەكانی كورد، چا دووەم، بەغدا.
- حوسین، موحسین محەمەد ، 2018، هەولێر لێكۆڵینەوەیەكی مێژووییە، وەگیرانی: ئاواز فاتیح جاف، زانكۆی سەڵاحەدین، هەولێر.
- حەسەن، هیوای مەلا ،2019،مێژووی چەند هۆزیكی كورد، چاپخانەی چوارچر، سلێمانی.
- خورشید ،فؤاد حمد،1979 ، العشائر الكردیە،مطبعة الحوادث,بغداد.
- دزەیی ، دكتۆراحمد انور،2020 ،احمد أنور دزەیی قوتابیەكی ژیر مامۆستایەكی پەروەردەی لێهاتوو، هەولێر.
- دزەیی ،ئاوازی ئەحمەد حەمەدەمینی ١٩٨٤,،فۆلکۆری کوردی لەناوچەی دزەییاندا، الأديب البغدادي،بغداد.
- دزەیی، رزگار ئەحمەد حەمەدەمین،2008: رەچەڵەك وسەرجەلەی خێڵی دزەیی لە سەدەی حەڤدەم تاكو نەورۆزی 2005، بەرگی یەكەم.
- دزەیی، ژیان هاوار، 2001، رەسەن فۆلكۆری جل وبەرگ وخشڵ وبوك وگواستنەوەی ناوچەكانی كوردستان، چاپخانەی سلێمانی.
- دزەیی، هۆمەر ، 2020،لە دوو گردكانەوە بۆ بنی دونیا، چاپخانەی دەزگای فام، چاپی یەكەم 2021، بەرگی یەكەم،سلێمانی.
- سایكس ، مارك، 2003، القبائل الكردية في الإمبراطورية العثمانية، ت: ههوراز سوار عهلی ، مجلة متين للطبع، دهوك .
- سمایل، عەباس سلێمان، 2023 ، مێژووی دەشتی هەولێر، بەرگی سێیەم، چاپخانەی ئیراز،هەولێر.
- سنجاوی، جەلال ئەنتوگرافیای دەشتی هەولیر، گوڤاری هەولێر، ژمارە 10،هەولێر.
- فەتاح، خەباتی مەلا حەسەن ، 2008، بیرەوەرییەكانی حەفتا و شەش ژیان ، هەولێر.
- قادر، عەباس نادر، 2018،راپەرینی جووتیارانی دەشتی هەولێر1953، چاپخانەی زانكۆی سەلاحەدین، چاپی2، هەولێر.
- كوتك، حازم ، 2020، 13-57 ساڵ جوڵانەوە لە زێر وەهمی شۆرشدا ، هەولێر.
- مەلای ڕەش، عەزیز ، 2012،خورجەیەك لە فولكۆرێ دەشتی هەولێر وچەند واریقان وبابەتی دیكە،چاپخانەی هاشم، هەولێر.
- هەروتی، سەعدی عوسمان، 2023، كوردستان لە سەردەمی عوسمانیدا، چەند توێژینەوەیەك لە مێژووی ڕامیاری و كۆمەڵایەتی وئابووری، چ2،چاپخانەی زانكۆی سەلاحەدین – هەولێر .
- هەی، ویلیەم ڕەپێرت، 2024، دوو ساڵ لە كوردستاندا (ئەزموونی ئەفنەرێكی سیاسی بەریتانی 1918-1920)، وەرگێڕانی: هاوكار عەبدوللا، دەزگای فام،سلێمانی.
- ئارهێ، دبلیۆ، 2016، دوو ساڵ لە كوردستان، وەرگیرانی: لوقمان باپیر، دەزگای چاپ وبڵاوكردنەوەی رۆژهەڵات ،هەولێر.
- ئیسماعیل، ئەرسەلان بایز، 2005 ،رۆژانی سەخت، چاپخانەی روون، 2005، بەرگی دووەم،سلێمانی.
ب- بە زمانی عەرەبی:
- أطلس المواقع الاثریة فی العراق،1970م ، مطبعە الجمهوریە، بغداد.
- بدرخان السندي، 2001،المجتمع الكردي في المنظور الاستشراقي، دار ئاراس للطباعة والنشر، خانزاد اربيل، كوردستان العراق.
- بوا، توما، الكرد،2010 ،ترجمە: صلاح عرفان، منشورات مركز الدراسات الكوردیە، كوردلوجی.
- حميدي، جعفر عباس، 2015، تاريخ العراق المعاصر 1914 – 1963، طبع 1 ،بغداد
- ريج، جيمس، 2008، رحلة ريج (مقيم بريطاني في العراق عام 1820)، ترجمة: بهاء بشير،طبعە الاولى، الدار العربية للموسوعات .
ب- بە زمانی ئینگلیزی:
- Sykes, M. (1904) Dar-ul-Islam: A record of a journey through ten of the Asiatic provinces of Turkey. London: Bickers & Son.
ڕۆژنامە و گۆڤار:
- قارەمان حیدر سلێمان، ڕەنگدانەوەی دۆزی كورد لە ڕۆژنامەی (نیویۆرك تایمز)ی ئەمریكی لەماوەی نێوان (1964 – 1968)، گۆڤاری زانكۆ بۆ زانستە مرۆڤایەتیەكان، بەرگی 28، ژمارە 5، 2024.
- گوڤاری كاروان، ژمارە 67ی ئابی 1988.
- گوڤاری دۆكیومێنت، 2025،گۆڤارێكی وەرزیی رۆشنبیریی دۆكیومێنتارییە، ژمارە 5، كانوونی دووەم.
چاوپێكەوتن:
- چاوپێكەوتن لەگەڵ بەیار حاجی حسن ، هەولێر، سێ شەممە 5/10/2024.
- چاوپێكەوتن لەگەڵ جیهانگیر مشیر رحمان ،هەولێر، چوارشەممە 27/11/2024.
- چاوپێكەوتن لەگەڵ رزگار احمد حمدامین ،هەولیر، پێنج شەممە 28/11/2024.
- چاوپێكەوتن لەگەڵ ژیان هاوار ئیبراهیم ئاغای دزەیی ،هەولێر ،10/2/2025.
- چاوپێكەوتن لەگەڵ سەلار سعدی حسین دزەیی،هەولێر، سی شەممە ، 5/10/2024.
- چاوپێكەوتن لەگەڵ فەرهاد حەمە تەها، لە رۆژی پێنج شەممە ، لە بەرواری22/4 / 2025
- چاوپێكەوتن لەگەڵ مامۆستا دلێر مەحمود تەها ، هەولێر، سێ شەممە، 5/10/2024.
- چاوپێكەوتن لەگەڵ مامۆستا هادی محمد عوسمان، هەولێر، سێ شەممە ،5/10/2024.
- چاوپێكەوتن لەگەڵ هاوار حاجی حسن،هەولێر،چوارشەممە 4/11/2024.
- چاوپێكەوتن لەگەل، رزگار ئەحمەد حەمەدئەمین،دووشەممە، لە بەرواری 6/4/2025.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Eman TahseenYaseen , Snur Sabah Sediq
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
