لێکەوتەکانی 'سەماع' لە شیعرەکانی مەولانای ڕۆمی و مەلای جەزیریدا
##semicolon##
https://doi.org/10.21271/zjhs.29.2.5پوختە
' لێکەوتەکانی 'سەماع' لە شیعرەکانی مەولانای ڕۆمی و مەلای جەزیریدا '
د. سمیە نجیب خلیل
بەشی کیمیا و پترۆکیمیا ، کۆلێژی ئەندازیاری، زانکۆی سەلاحەددین ، ههولێر.
پوختە:
'سەماع' یەکێکە لە خەسڵەتەکانی عیرفانی ئیسلامی، کە لە ئێستادا بە خەسڵەتی دیاری عیرفانی مەولانا هەژماردەکرێت. ئەم زاراوەیە لە بواری عیرفاندا لە مانا فەرهەنگییەکەی تێی پەڕاندوە و پانتاییەکی فراوانی لەخۆگرتووە؛ کە گوزارشتە لەو هەڵچوونە دەروونییە پڕ جەزبە و جۆش و خرۆشەی کە هاوکات جووڵەی جەستەی تایبەتیشی لەگەڵدایە.
گرنگترین خەسڵەتی عیرفانی مەولانا لە دیوانی شەمسدا 'سەماع' ە چونکە ئەو پێی وایە سەمای مەستانە باشترین ڕێگەیە بۆ درککردنی حەقیقەت و کامل بوونی مرۆڤ و لە کۆتاییشدا گەیشتن بە حەق. ئەم ڕوانگەیەی مەولانا بەخێرایی لە جیهانی عیرفانی ئیسلامیدا تەشەنەیکرد و پەیڕەوانی زۆری لێکەوتەوە. 'مەلای جزیری'یش وەکو یەک لە دیارترین میراتگرانی ڕێبازە عاشقانە و مەستانەکەی مەولانا، بابەتی سەماع' لە دیوانەکەی بەگشتی و لە قەسیدەی ' رەقصی مەستانە' و'چ داوەتە' دا بەتایبەت ڕەنگی داوەتەوە. بۆیە لەم توێژینەوەیەدا هەوڵدەدرێت چۆنیەتی ئەو ڕەنگدانەوە و کاریگەرییە بخرێتە ڕوو.
ئەم لێکۆڵینەوەیە لە دوو تەوەری سەرەکی پێکهاتوە : لە تەوەرەی یەکەمدا باس لە چەمک و ناساندنی زاراوەی 'سەماع' بەگشتی و لە عیرفانی ئیسلامی بەتایبەت دەکرێت، هەروەها ئاماژە بە بۆچوونی دیارترین سۆفی و عاریفانی ئیسلامی دەکرێت لەوبارەیەوە. دواتر باس لە مەرج و نەریتەکانی کۆڕی سەماع و جۆر و پەیوەندیەکانییشی دەکرێت. لەتەوەرەی دووەمیشدا بە پشت بەستن بە نموونەی شیعری ڕوانگەی هەریەک لە مەولانای ڕۆمی و مەلای جەزیری وەکو دوو دیارترین عارفی ئەم بوارە دەخرێتە بەر باس و لێکۆڵینەوە، لە کۆتایشدا گرنگترین ئەنجامەکان و لیستی سەرچاوەکان دەخرێنە ڕوو.
کلیلە وشەکان:
سەماع، مەولانای ڕۆمی، مەلای جزیری، قەسیدەی 'رەقصی مەستانە، قەسیدەی چ داوەتە.
سەرچاوەکان
سەرچاوەکان بەزمانی کوردی:
- خەزنەدار، دکتۆر مارف(٢٠٠٢) مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی٢، چا١، ئاراس، هەولێر.
- خودادادی، دکتۆر مەحەمەدی (٢٠١٦) عیرفانی شەمسی تەبرێزی، و/ یاسین نادر ڕەحمان، چا١، سلێمانی.
-جەزیری، شێخ ئەحمەد (١٣٩٣) دیوانی شیعرهەژار شەرحی کردووە، پانیز.
- سەجاددی، عەلائەددین(١٩٥٢) مێژووی ئەدەبی کوردی، چاپخانەو شوێنی چاپ نادیارە.
- سروش، دکتۆر عەبدولکەریم( ٢٠١٦) ، ئایینناسی مەولانا، و/ موسعەب ئەدهەم، ئەندێشە، سلێمانی.
- سورەوەردی،عومەر(٢٠٢١)، عەوارفی مەعارف، وەرگێڕانی: هۆشەنگ شێخ محەمەد یوسف،چاپی یەکەم، ناوەندی فێربوون.
- شکار، د.سەبوور عەبدولکەریم، جەمکی ژیان و مردن لە شیعری مەولەوی و مەولانای ڕۆمیدا، چا١، غەزەلنوس، تاران.
- شوان، ابراهیم احمد (٢٠١٤) سۆفیگەری 'شیعری ئایینی و سۆفیگەری لە شیعرە کوردییەکانی مەحویدا'، چا٢، هێڤی، هەولێر.
-ڕەسووڵ، پرۆفیسۆرد.عیزەدین مستەفا(١٩٩٠) مەلای جەزیری شتێک لەبارەی ژیان و بەرهەمی، چا زانکۆی سەلاحەدین، هەولێر.
......................(٢٠١٢) مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی١، سلێمانی.
- کەسنەزانی و بەرزنجی، بوشرا ود.سەباح (٢٠٢٣) فەرهەنگی پیران سەبارەت بە زاراوەی تەسەوف و عیرفانی، سەردەم، سلێمانی.
- مەلا، د. ئەحمەدی (٢٠١٣) مەحوی لە نێوان زاهیرییەت و باتینییەت و سەرچاوەکانی عیشق و وێنەی مەعشوقدا، ڕۆژهەڵات، هەولێر.
- محەمەد و کوێخا محەمەد، د.دارا حەمید و ئیبراهیم (٢٠١٤) توێژینەوەکانی کۆنفراسی زانستی تەسەوف، چا١، کارۆ، کەرکووک.
- وەسمان، محەمەد (٢٠١٤) فەلسەفەی سۆفیگەری لای ئیمامی عەزالی ، بن عەرەبی، مەولانای ڕۆمی، چا٢، ئاوێر، هەولێر
سەرچاوەکان بەزمانی فارسی (منابع):
- امین،زیبز اصفی (١٣٩٠) رقص سماع/رقص عشق، شعر نو/ ادبی و هونری، شمارە١١ سال ٩
- انصاری، خواجە عبدللە (١٣٨٨) صد میدان، بررسی، تصحیح متن توضیحات و فهرستها از سهیلا موسوی سیرجانی، چ٣، زوار، تهران.
- باخرزی، ابوالمفاخر یحیی(١٣٥٨) اوراد الاحباب و فصوص الاداب، بکوشش ایرج افشار، تهران.
- پور جوادی، نصرللە (١٣٩٣) زبان حال در عرفان و ادبیات پارسی، نشر نو، تهران.
- تبریزی، شمس (١٣٦٩) مقالات با مقدمە و حواشی محمد علی موحد، خوارزمی، تهران.
- حلبی، علی اصغر(١٣٨٣) جلاوەهای عرفان و چهرەهای عارفان، چ١، قطرە، تهران.
- حیدرخانی، حسین (١٣٧٦) سماع عارفان، چ١، سنائی، تهران.
- خیرابادی، عباس (١٣٨٥) پرواز از برج معنای سماع، مجلە ادبیات فارسی – دانشگاه ازاد مشهد- بهار، شمارە٩.
- چیتیک، ویلیام (١٣٨٨) درامدی بر عرفان و تصوف اسلامی، ترجمە پروین جلیل، ١، حکمت، تهران.
- رجایی، احمد علی (١٣٤٠) فرهنگ اشعار حافض، زوار، تهران.
- روحانی نژاد، حسین (١٣٨٨) مواجید عرفانی، چ٢، فرهنگ و اندیشەی اسلامی.
- زرین کوب، عبدالحسین(١٣٦٤) سر نی، چ١، علمی، تهران.
- ............،............. (١٣٧٦) سماع عارفان، چ١، سنائی، تهران.
- ...........،............. (١٣٨٦) بحر در کوزە، چ١٢، علمی، تهران.
- ...........،.............. (١٣٨٧) ارزش میراث صوفیە، چ١٣، امیر کبیر، تهران.
- زمانی، کریم (١٣٨٧) شرح جامع مثنوی، چ١٦، علمی، تهران.
- سجادی، دکتر سید جعفر ( ١٣٧٠) فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، طهوری، تهران.
- سجادی ضیاء الدین (١٣٧٢) مقدمەی بر عرفان و تصوف، سمت، تهران.
- ......................(١٣٨١) فرهنگ اصطلاحات و تعبیرات عرفانی، چ٦، ضهوری، تهران.
- ................... (١٣٨٤) عوارف المعارف، ترجمە: ابو منصور بن عبدالمؤمن اصفهانی، چ٢، علمی و فرهنگی، تهران.
- سرامی، قدمعلی(١٣٨٤) از خاک تا افلاک(سیری در سروده های مولانا جلال الدین) ، چاپ دوم، تهران، انتشارات ترفند.
- شفیع کدکنی، محمد رضا (١٣٨٨) انسوی حرف و صوت(انگیزەی اسرار التوحید)، چا٣، سخن، تهران.
- شوالیە، ژان و دیگران (١٣٨٨) فرهنگ نمادها، ترجمە: سودابە فضایلی، ج٣، چ٢، جیحون، تهران.
- غزالی، محمد (١٣٧٤)، ج٢،
- ............... (١٣٧٥) کیمیای سعادت، بە تصحیح حسین خویوجم، چ٧، علمی فرهنگی، تهران.
- ................ (١٣٨٦) احیا علوم الدین، ج٢، مترجم: محمد خوارزمی، علمی فرهنگی، تهران.
- کاشانی، عزالدین محمود (١٣٨٩) مصباح الهدایە و مفتاح الکفایە، بە تصحیح استاد علامە جلال الدین همایی، ج١، زوار، تهران.
- کزازی، میرسید جلال الدین (١٣٨٨) از گونەی دیگر، چ٣، مرکز، تهران.
- معین، محمد (١٣٩٠) فرهنگ فارسی، چهار جلدی، چ٣، دبیر و بهزاد، تهران.
- مصطفی و سید مهدی، ملک پائین و رحیمی(١٣٩١) جایگاه سماع در امهات متون عرفانی تا قرن پنجم، نشریە ادبیات عرفانی، پاییز و زمستان، شمارە٧، علمی پژوهشی isc
- مولوی، جلال الدین (١٣٨٦) کلیات شمس تبریزی، ج٣، نشر تلوع.
- ..................... (١٣٨٠) مثنوی معنوی، تصحیح: رینولد نیکلسون، ج٤، پیمان، تهران.
- محمد بن منور(١٣٧١) اسرار توحید فی مقامات شیخ ابی سعید، اگاه، تهران.
- نصرتی و عربی، عبدللە و فرشاد (١٣٩١) سماع در مثنوی معنوی و اللمع سراج، نشریە عرفانیات در ادب فارسی، تابستان، شمارە ١١، علمی پژوهش isc
- نوربخش، جواد(١٣٧٢) اصتلاحات تصوف، ج١، چ٣، مؤلف، تهران.
- هجویری، ابو حسن علی بن عثمان (١٣٨٦) کشف المحجوب، تصحیح دکتر محمود عابدی، چ٣، سروش، تهران.
- همایی، جلال الدین(١٣٦٣) مولوی نامه، چاپ دوم، تهران، انتشارات آگاه.
- یوسف پور، محمد کاضم (١٣٨٠) نقد صوفی، بررسی انتقادی تاریخ تصوف با تکیە بر اقوال صوفیان تا قرن هفتم هجری، روز نە، تهران.
##submission.downloads##
بڵاو کرایەوە
چۆنییەتی بەکارهێنانی سەرچاوە
ژمارە
بەش
##submission.license##
##submission.copyrightStatement##
##submission.license.cc.by4.footer##
