ئاكرێ و ده‌وروبه‌رێن وێ د بیره‌وه‌رییێن ئه‌بووبه‌كر حازم به‌گێ (1898-1901) والییێ مووسلێ دا

Yaşar Kaplan

doi:10.21271/zjhs.29.Con3.3

توێژەران

Yaşar Kaplan Department of Religious History, Faculty of Divinity, University of Hakkari Hakkari, Türkiye.

##semicolon##

https://doi.org/10.21271/zjhs.29.Con3.3

##semicolon##

أبو بكر حازم##common.commaListSeparator## الموصل##common.commaListSeparator## العقرة##common.commaListSeparator## قائمقام

پوختە

قه‌زا ئاكرێ پشتی هەلوەشینا میرگه‌ها به‌هدینان ژ نیڤا سه‌ده‌یا 19ێ وێ ڤه‌ وه‌كی قه‌زایه‌ك‌ سه‌ر ب ویلایه‌تا مووسلێ ب رێكا قه‌یمه‌قامان هاتییه‌ رێڤه‌برن. ئیداره‌یا ده‌وله‌تا ئۆسمانی هه‌تا ئاڤابوونا كۆمارا عیراقێ ل ویلایه‌تا مووسلێ به‌رده‌وام كر. ئه‌بوبه‌كر حازم به‌گ د سه‌رده‌مێ ده‌وله‌تا ئۆسمانی دا یه‌ك ژ والییێن ویلایه‌تا مووسلێ بوو. وی د ناڤبه‌را سالێن 1898 و 1901ێ دا دو سال و نیڤان ل وێ ده‌رێ‌ والییاتی كرییه‌. د ده‌ورێ سولتان عه‌بدولحه‌میدی دا (1876-1909) سه‌روبه‌رێ ویلایه‌تا مووسلێ گه‌له‌ك ئالۆز بوو. د ئالییه‌كی دا گه‌نده‌لی و د ئالییێ دی دا ئاریشه‌یێن ئاساییشێ زێده‌ بووبوون. ئه‌بوبه‌كر حازم به‌گ د ده‌ما والییاتییا خوه‌ یا مووسلێ دا سه‌رانسه‌ری ویلایه‌تێ گه‌رییایه‌ و ب چاڤدێرییه‌كا هوور و كوور ڤه‌ وێنەیێ ویلایه‌تێ گرتییه‌. حازم به‌گ هه‌روسا سه‌ره‌دانا قه‌زا ئاكرێ ژی كرییه‌ و ده‌ربارێ ئیداره‌، جڤاك، جۆغرافیا و گه‌له‌ك بوارێن دی یێن باژێری ئاگاهییێن گه‌له‌ك نادیده‌ دانه‌. وی هه‌می گه‌ریان و دیتنێن خوه‌ د گه‌ل هزر و بۆچوونێن خوه‌ د بیره‌وه‌رییێن خوه‌ دا نڤیسینه‌. ئه‌ڤ بیره‌وه‌ری پاشێ ب زمانێ تركی یێ نوو ڤه‌ وه‌كی پرتووك هاتییه‌ چاپكرن. د ڤێ گۆتارێ دا ل دوو بیره‌وه‌رییێن ئه‌بوبه‌كر حازم به‌گێ والییێ مووسلێ دێ وێنەیه‌كه‌ ئاكرێ و ده‌وروبه‌رێن وێ بێته‌ كرن و دێ ئالییێن وێ یێن جڤاكی، سییاسی، ئیداری، دینی و جۆگرافی بێنه‌ ده‌ستنیشانكرنن

سەرچاوەکان

Arşîv

BOA (Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi)

- BOA.DH.TMIK.M. (Dâhiliye Nezareti Tesri-i Muamelat ve Islahat Komisyonu Muamelat Evrakı) 90.40, 84/38.

- BOA.İ.DH (İrade Dâhiliye) 1407.29.

Berhem

- Tepeyran, E. Hazim, (2017), Eski Şeyler (Haz. İbrahim özen, Tuğba Özen), İstanbul: Dün Bugün Yarın Yayınları.

- Eroğlu, Cengiz - Babuçoğlu, Murat - Özdil, Orhan, (2005), Osmanlı Vilayet Salnamelerinde Musul, Ankara: Global Strateji Enstitüsü.

- Binark, İsmet, (1993), Musul-Kerkük İle İlgili Arşiv Belgeleri (1525-1919), Ankara: Tc Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı.

- Yalçın, Murat, (2010), Tanzimat'tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi, İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

- Pirimoğlu, Ayla, (1988), Ebubekir Hâzım Tepeyran Hayatı-Eserleri, Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzurum, Türkiye.

- Akgün, Adnan, (1993), Ebûbekir Hâzım Tepeyran, Yedi İklim 4/36. pp. 73-78.

- Eraslan, Cezmi, (1997), Hamidiye Alayları, DİA (Diyanet İslâm Ansiklopedisi) 15. pp. 462-464, Ankara: TDV Yayınları.