چوارچێوەی یاسایی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی کێشەی پیسبوونی ئاو لە عێراق
##semicolon##
https://doi.org/10.21271/zjlp.23.sp.7##semicolon##
پیسبوونی ئاو، پاراستنی ژینگە، تەندروستی گشتی.پوختە
هەرچەندە کێشەی ئاو کێشەیەکی کۆنە، لە ئەنجامی چەندین هۆکاری سروشتی و مرۆییەوە سەرچاوە دەگرێت، بەڵام ئەمڕۆ بەهۆی زیادبوونی بەردەوامی ژمارەی دانیشتوانەوە بووەتە مەترسییەکی جددی. ئەمەش کێشەکەی بە دوو شێوە گەورەتر کردووە، یەکەم: فشاری پێویستی بە بڕێکی زۆرتر لە ئاو، دووەم: زیادبوونی پیسبوون بەهۆی گەشەی چالاکییەکانی مرۆڤەوە، بەتایبەتی لەو ناوچانەی کە چڕی دانیشتوانیان زۆرە. هەر لەبەر ئەمەشە هۆکارێکی دیکە بۆ هۆکارە تەقلیدییەکانی کەمی ئاو زیاد کراوە، ئەویش پیسبوونە.
بۆیە ئیتر کێشەی ئاو تەنها بە کەمی ئاوی ڕژاو لە ڕووبار و کەناڵ و ئاوەکاندا سنووردار نییە. هەروەها پێدەچێت کێشەیەکی کوالیتی ئاو بێت: ئاو نزیکەی ڕۆژانە بەر پیسبوون بووە و دەکرێت کە بەهۆی کارگەکانەوە دروست بووە. بۆیە ئەگەر بڕی ئاوەکەش لەبەردەستدا بێت، لە کوالیتی پێویست نییە؛ چونکە پیسبوون دەبێتە هۆی تێکچوون سروشتی ئاو، ئەمەش دەبێتە هۆی ناهاوسەنگی لە ئیکۆسیستەمەکەیدا جۆرێکی تر، ئەمەش سیفەتەکانی و توانای جێبەجێکردنی ڕۆڵی سروشتی خۆی کەمدەکاتەوە و تەنانەت لە کاتی بەکارهێنانیدا دەبێتە سەرچاوەی زیان.
ئەمەش وایکردووە وڵاتان و ڕێکخراوە نێودەوڵەتی و ناوچەییەکان هەوڵبدەن بۆ دوورکەوتنەوە یان سنووردارکردنی زیانەکانی پیسبوون، بە بەکارهێنانی چەندین ڕێگەی تەکنیکی و یاسایی. لەسەر ئاستی ناوخۆیی هەر وڵاتێک سیاسەتی یاسایی خۆی هەیە بۆ چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە. سیاسەتی یاسادانانی ئایدیاڵ ئەو سیاسەتەیە کە لەسەر بنەمای ڕێبازێکی گشتگیر دامەزراوە: واتە سیاسەتێک کە مەودای بەرپرسیارێتی فراوانتر دەکات بە بەشداریکردنی چەندین وەزارەت و دامەزراوەی حکومی کە بەشداری چالاکییەکان دەکەن کە دەتوانن بەشداربن لە کۆنترۆڵکردنی پیسبوون، ئەمە جگە لەوەی پشتگیریکردنی ئەم چالاکییە بە سزای سەپێندراو بەسەر ئەو کەسانەی کە پێشێلی ئەو فەرمان و قەدەغەکردنانە دەکەن کە لە دەقی تایبەت بەو دامەزراوە یان وەزارەتەدا هاتووە.
بۆیە ئێمە بە پێویستمان زانی کە ڕۆشنایی بخەینە سەر چوارچێوەی یاسایی بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم کێشەیە لە عێراقدا و ئەم لایەنەشمان هەڵبژارد بۆ ئەوەی ببێتە بابەتی لێکۆڵینەوەکانی ئێستامان. ئەمەش لەبەرئەوەی عێراق یەکێکە لەو وڵاتانەی کە زۆرترین زیانی کێشەی ئاوی لەسەرە.
سەرچاوەکان
اولا: الكتب
- توفيق حسن فرج، المدخل للعلوم القانونية، مؤسسة الثقافة الجامعية، الاسكندرية، مصر.
- محمد احمد المنشاوي، النظرية العامة للحماية الجنائية للبيئة البحرية، دراسة مقارنة، القاهرة، مصر.
- غني حسون طه، الوجيز في النظرية العامة للالتزام، مطبعة المعارف، بغداد، 1971.
- محمود جمال الدين زكي، مشكلات المسؤولية المدنية، الجزء الاول، مطبعة جامعة القاهرة، 1978.
- محمود محمود مصطفى، الجرائم الاقتصادية في القانون المقارن، الطبعة الثانية، مطبعة جامعة القاهرة، القاهرة، 1979.
- اسماعيل صعصاع البديري، حوراء حيدر ابراهيم، الاساليب القانونية لحماية البيئة من التلوث.
ثانيا: القوانين
- قانون حماية وتحسين البيئة رقم (27) لسنة 2009
- قانون الري رقم (83) لسنة 2017
- قانون صيانة شبكات الري لسنة 1995
- نظام الحفاظ على الموارد المائية رقم (2) لسنة 2001
- قانون وزارة الموارد المائية رقم (50) لسنة 2008
ثالثا: المواقع الالكترونية
- وزارة الموارد المائية، تلوث الانهار العراقية، مقال منشور على الموقع الاكتروني m.annabaa.org.
