The Political Implications of the Referendum on the Status of the Kurdistan Region

Authors

  • Omar Ali Rashid Political science college, Salahaddin University-Erbil, Iraq

DOI:

https://doi.org/10.21271/zjlp.24.42.10

Keywords:

Referendum, Kurdistan Region,Federal Government, Political Stability, Regional Status.

Abstract

Due to the weakening of relations between the Kurdistan Region and the federal government, the Kurdistan Region was compelled to hold a referendum. For the first time in history, an independence referendum was held in Southern Kurdistan in 2017 as an attempt to achieve independence and to overcome the crises facing the Region. This referendum constituted a political and strategic step and, as such, resulted in significant political consequences concerning the status of the Kurdistan Region.

The significance of this research lies in its attempt to investigate a crucial political issue whose consequences for regional political dynamics are clearly evident. The study aims to examine these consequences by linking the political developments that followed the referendum to the consequences of the referendum itself as a strategic step taken by the Kurdistan Region.

This study addresses the following question: How did the referendum impact the political status of the Kurdistan Region? To answer this question, the study hypothesizes that the referendum’s consequences had a significant impact on the Kurdistan Region’s status in political, security, and economic terms.

Following the referendum process, several events emerged as reactions to this political and democratic step. However, a gap exists in the literature regarding how these events and developments can be systematically linked to the consequences of the referendum and their implications for the Kurdistan Region’s status. To address this problem, the study employs a descriptive-analytical method to clarify the referendum process and analyze its consequences. In this context, the research draws on Constructivist theory.

The main conclusions of the study indicate that the consequences of the referendum manifested at three levels. Domestically, it disrupted national unity. Regionally, despite their internal conflicts, regional states maintained a consistent stance toward the Kurds, which encouraged them to seek coordination to prevent the independence of the Kurdistan Region. Internationally, a double standard was evident in the policies of various states, revealing that existing partnerships between the Kurds and other countries were driven primarily by self-interest and could not be relied upon in the absence of such interests.

References

سه‌رچاوه‌كان:-سه‌رچاوه‌ كوردیه‌كان :-

كتیبه‌كان:-

اسماعیل محمد، ئیران ده‌یه‌وێت كێشه‌كانی ناوخۆیی خۆی هه‌نارده‌ی ده‌ره‌وه‌ بكات وبه‌دروستكردنی كێشه‌ له‌ده‌ره‌وه‌ كێشه‌ ناوخۆییه‌كان په‌رده‌پۆش بكات.ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی سێیه‌م.به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و ململانێی هه‌رێمی و نێوده‌وله‌تی،2024. ‌

به‌رهه‌م علی، ریفراندۆم تاپۆنامه‌ی ده‌وڵه‌تی كوردستان ، چاپخانه‌ی كوردستان، هه‌ولێر،2018.

پاوان ته‌ته‌ر نێروه‌یی، هه‌رێمی كوردستان له‌سه‌ر شانۆی جیهانی : ته‌حه‌ددیات و ده‌رفه‌ته‌كان له‌ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، كتیبخانه‌ی جزیری، دهۆك،2024.

په‌روێز ره‌حیم، سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی كۆماری ئیسلامی ئێران ، چاپخانه‌ی موكریانی ، هه‌ولێر،2014.

حوسێن ئیحسانی ، لێكه‌وته‌كانی سه‌ربه‌خۆیی هه‌رێمی كوردستان له‌سه‌ر ئاسایشی ناوچه‌یی، وه‌رگێرانی محمه‌د كه‌ریمخان، له‌ بلاوكراوه‌كانی ده‌سته‌ی ده‌زگای ئینسكلۆپیدیای پارتی دیموكراتی كوردستان، چاپخانه‌ی دانیشفه‌ر، هه‌ولێر،2022.

خۆشه‌وی مه‌لا ئیبراهیم بابه‌كر ، رووسیا له‌نێوان هاسه‌نگییه‌ نێوده‌وله‌تیه‌كاندا، خانه‌ی موكریانی، هه‌ولێر،2018.

دانا محمد، كورد یه‌ك نین،به‌رگی 3،چاپخانه‌ی رۆژهه‌لات،هه‌ولێر،2018.

رۆمیو هه‌كاری ، كوردستان خاك و نیشتمانی ئێمه‌یه‌ بۆیه‌ به‌شداریمان له‌ریفراندۆم كرد، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی دووه‌م. به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، ئالنگارییه‌كانی ئاسایشی نیشتمانی،2024.

ڕیبوارتاله‌بانی، نه‌بوونی ده‌ستوور له‌هه‌رێمی كوردستاندا وای كردووه‌ له‌ڕووی یاساییه‌وه‌، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی دووه‌م. به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، ئالنگارییه‌كانی ئاسایشی نیشتمانی،2024.

ڕیبوار سیوه‌یلی ، سه‌د وانه‌ی ڕیفراندۆم، كتێبی گۆڤاری گولان، ژماره‌ 23، 2022،

ساسان حكمت علی ، ڕه‌هه‌نده‌ جیۆپۆلیتیكییه‌كانی ڕیفراندۆمی سه‌ربه‌خۆیی له‌هه‌رێمی كوردستانی عێراق، چاپخانه‌ی ڕۆكسانا، هه‌ولێر،2024.

سالار عوسمان وئه‌وانی تر ، اپرسی بازنه‌ی گفتوگۆ سه‌باره‌ت به‌دادگای فیدڕالیی عێراق، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی سێیه‌م.به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و ململانێی هه‌رێمی و نێوده‌وله‌تی،2024.

سانع شریف قادر ، راپرسی سه‌ربه‌خۆیی هه‌رێمی كوردستان له‌ژێر رۆشنایی یاسای نێوده‌وله‌تیدا، چاپخانه‌ی دانیشفه‌ر، هه‌ولێر،2022.

سه‌ربه‌ست نه‌بی ،ئه‌زمونه‌كانی پێشوو سه‌لماندویانه‌ كه‌ پیكهێنانی حكومه‌ت، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی چواره‌م. به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و گۆڕانكارییه‌كانی عێراق وڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست،2025.

سوران علی حسن ،هه‌گبه‌ی ده‌ستوره‌كانی عێراق (1925-2005)كۆمه‌ڵگه‌ی فه‌رهه‌نگی ئه‌حمه‌دی خانێ، هه‌ولێر،2021.

سیروان ئه‌حمه‌د قادر ،ئه‌گه‌ر ململانی حزبایه‌تی نه‌بووایه‌ ده‌سه‌لاتی كوردی، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی سێیه‌م.به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و ململانێی هه‌رێمی و نێوده‌وله‌تی،2024.

شاناز هیرانی، به‌ره‌وریفراندوم، كوردستان دبلوماتیك، ژماره‌ 16-17ئابی2016.

شه‌مال حسین ،په‌یوه‌ندیه‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان،چاپخانه‌ی ته‌فسیر،چاپی دووه‌م، هه‌ولێر،2018.

شوكری محمد ،كاتیك دادگای فیدرالی خۆی ده‌ستوره‌كه‌ی پێشێل بكات، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی سێیه‌م.به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و ململانێی هه‌رێمی و نێوده‌وله‌تی،2024.

شێروان شه‌میرانی ،ئیران ئه‌م هیرشانه‌ده‌كات بۆئه‌وه‌ی گووشار له‌سه‌ر حكومه‌تی هه‌رێم دروست بكات وداواكارییه‌كانی جێبه‌جی بكات، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی سێیه‌م.به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و ململانێی هه‌رێمی و نێوده‌وله‌تی،2024.

شیروان هاشم عادل ،ریفراندۆم ومافی چاره‌ی خۆنووسین هه‌رێمی كوردستانی عێراق 2017، نامه‌ی ماسته‌ر پێشكه‌ش به‌ئه‌نجومه‌نی كۆلیژی زانسته‌سیاسیه‌كانی زانكۆی سه‌لاحه‌دین كراوه،2021‌.

عمر علی رشید شیخ بزینی ،په‌یوه‌ندیه‌ سیاسیه‌كانی ئه‌مریكاو عێراق، ناوه‌ندی وارڤان، سلیمانی،2025.

عوسمان عه‌لی ،كه‌ركوك له‌چه‌ند لیكۆلینه‌وه‌یه‌كی مێژوویی وسیاسی دا له‌گه‌ڵ بیبلۆگرافیایه‌كی گشتی بۆ توێژه‌ران،2025.

فه‌رهاد محمد ،چاوه‌ڕوانی وه‌چه‌رخانی گه‌وره‌ له‌ناوچه‌كه‌ ده‌كرێت ئه‌گه‌ر یه‌كگرتووبین سوودی لێ وه‌رده‌گرین. ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی سێیه‌م.به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و ململانێی هه‌رێمی و نێوده‌وله‌تی،2024.

فه‌رهاد محمد ، سنورێك بۆ دادگای فیدرالی دانه‌نرێت هه‌مان سیناریۆی ئه‌فغانستان له‌عێراق دووباره‌ ده‌بێته‌وه‌. ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی سێیه‌م.به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و ململانێی هه‌رێمی و نێوده‌وله‌تی،2024.

فه‌همی سلێمان ،حزبایه‌تیكردن به‌م شێوازه‌ی كه‌ هه‌یه‌ لێكترازان له‌نێوان، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی سێیه‌م.به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و ململانێی هه‌رێمی و نێوده‌وله‌تی،2024.

فواد عه‌لی جه‌مشیر ،سیاسه‌تی ئیران به‌درێژایی مێژوو ئه‌وه‌بوو شه‌ڕ له‌سه‌ر خاكی خۆی وور بخاته‌وه‌ وله‌خاكی وڵاتێكی دیكه‌ شه‌ڕه‌كه‌ بكات، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی سێیه‌م.به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و ململانێی هه‌رێمی و نێوده‌وله‌تی،2024.

ڤالا فرید ،دادگای فیدرالی ته‌نیا كوده‌تای به‌سه‌ر یاسادا نه‌كردووه، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی سێیه‌م.به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و ململانێی هه‌رێمی و نێوده‌وله‌تی،2024.‌

قه‌شه‌ ئیشایا داود، له‌م هێرشانه‌دا هاولاتی موسلمان وكریساتنان بوونه‌ قوربانی، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی سێیه‌م.به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و ململانێی هه‌رێمی و نێوده‌وله‌تی،2024.

محمد شوانی ، ئه‌م قۆناغه‌ وه‌كو قۆناغی پشوودان وحه‌سانه‌وه‌ وخۆئاماده‌كردن، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی دووه‌م. به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، ئالنگارییه‌كانی ئاسایشی نیشتمانی،2024.

محمد عمر مولود ، داداگای فدرالی سه‌رله‌به‌ری ده‌ستووره‌كه‌ی بۆ هه‌مواركردووین، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی سێیه‌م.به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و ململانێی هه‌رێمی و نێوده‌وله‌تی،2024.‌

موخه‌له‌د حازم ، به‌كه‌وتنی ڕژێمی ئه‌سه‌د جیاله‌وه‌ی پرۆژه‌ی پشتێنه‌و ڕێگه‌ چین و روسیا كۆتایی هات، به‌هه‌مان شێوه‌ش بالاده‌ستی ئیرانیش له‌ناوچه‌كه‌دا نه‌ما، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی چواره‌م. به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و گۆڕانكارییه‌كانی عێراق وڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست،2025.

موكه‌ره‌م تاله‌بانی ، كوردستان وتوركمان، و:عوسمان محمد سالح، چاپخانه‌ی وه‌زاره‌تی رۆشنبیری ، هه‌ولێر،2008.

هلوڤان حوسنی ، ئه‌گه‌ر یاسای نه‌وت و گازی فیدرالی ده‌ربكرێت كێشه‌كانی هه‌رێم وناوه‌ندیش، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی چواره‌م. به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و گۆڕانكارییه‌كانی عێراق وڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست،2025.

یادگار سدیق گه‌لالی ، ڕاسته‌ یاسای فیدرالی كاریكی باش نییه‌، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی چواره‌م. به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و گۆڕانكارییه‌كانی عێراق وڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست،2025.

یادگار عه‌لی ،هه‌ڕه‌شه‌ وئاله‌نگاریی گه‌وره‌ له‌سه‌ر هه‌رێمی كوردستان، په‌رته‌وازه‌یی سیاسی ونه‌بوونی یه‌ك گووتاریی حزبه‌كانه‌، ووتاریكی ئه‌كادیمیه‌ بلاوبووه‌ته‌وه له‌: بازنه‌ی گفتوگۆ، كتێبی سێیه‌م.به‌شی ڕۆشنبیری و ڕاگه‌یاندنی پارتی دیموكراتی كوردستان، كوردستان و ململانێی هه‌رێمی و نێوده‌وله‌تی،2024.

نامه‌كانی ماسته‌رودكتۆرا:-

سنور جمال جلال ، كاریگه‌ری لایه‌نه‌سیاسییه‌شیعه‌كان له‌سه‌ر سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌ی عێراق به‌رامبه‌ر ئێران له‌دوای ساڵی 2011، نامه‌ی ماسته‌ر پێشكه‌ش به‌كۆلێژی زانسته‌سیاسیه‌كانی زانكۆی سه‌لاحه‌دین –هه‌ولێر كراوه‌،2023.

غانم كریم محمد ، سیاسهتی وولایهتهیهكگرتوهكانی ئهمریكا بۆ بهڕێوهبردنی تهنگژهكانی عێراق لهنێوان سالانی 2003-2018، نامهی ماستهرهپێشكهش بهئهنجومهنی كۆلیژی زانستهسیاسیهكانی زانكۆی سهلاحهدین كراوه،2020.

گۆڤارو ڕۆژنامه‌كان:-

چنار بابكر محمد ، كه‌ركوك وكاریگه‌ریی هیزه‌ هه‌رێمی و نێوده‌وڵه‌تییه‌كان له‌سه‌ر جێبه‌جێكردنی ماده‌ی 140ی ده‌ستور، گۆڤاری توێژه‌ر، گۆڤارێكی ئه‌كادیمیی وه‌رزی تایبه‌ت به‌زانسته‌ مرۆڤایه‌تییه‌كانه‌، فاكته‌لی ئاداب له‌زانكۆی سۆران ده‌ریده‌كات، ژماره‌ تایبه‌ت،2025.

كاروخ خۆشناو ، كورد له‌پێوه‌دانگی ئه‌مریكادا، گۆڤاری شیكار، گۆڤارێكی هزریه‌، په‌یمانگای یه‌كێتی ئافره‌تانی كوردستان بۆ پرسه‌ كۆمه‌لایه‌تیه‌كان ده‌ریده‌كات،ساڵی هه‌شته‌م، ژماره‌26، 2019.

مسعود بارزانی ، بۆ میژوو، چاپخانه‌ی رۆكسانا،هه‌ولێر،2020.

هاورێ حه‌سه‌ن حه‌مه‌،تیۆری كونستراكتیفیزم له‌په‌یوه‌ندیه‌ نێوده‌وله‌تیه‌كاندا، ناوه‌ندی كوردستان بۆ توێژینه‌وه‌له‌ململانێ و قه‌یرانه‌كان، سلیمانی،2021.

هۆشه‌نگ دارا حمدامین ، فاكته‌ره‌كانی پرسی كه‌ركوك له‌ستراتیژی سیاسه‌تی ده‌ره‌كی ده‌وڵه‌تی توركیا، گۆڤاری توێژه‌ر، گۆڤارێكی ئه‌كادیمیی وه‌رزی تایبه‌ت به‌زانسته‌ مرۆڤایه‌تییه‌كانه‌، فاكته‌لی ئاداب له‌زانكۆی سۆران ده‌ریده‌كات، ژماره‌ تایبه‌ت،2025 .

ئارام محمود احمد ، ریفراندوم وكاریگه‌ریه‌كانی له‌سه‌ر ناوچه‌كه‌و پارچه‌كانی تری كوردستان،كوردستان دبلوماتیك، ژماره‌ 16-17ئابی2016 .

ئه‌نوه‌ر حسێن، توێژینه‌وه‌ی جیهانی هه‌رێمی كوردستان و ململانێ ناوچه‌ییه‌كان، ده‌زگای ئایدیا ،سلیمانی،2017.

ئیلی له‌یك ، رێكس تیله‌رسون وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ئه‌مریكا و مسعودبارزانی سه‌رۆكی هیرێمی كوردستان ، وه‌رگێرانی علی زه‌لمی ، مالپه‌ری بلومێرگی ئه‌مریكی وه‌رگرتنی له‌سایتی رووداو، 14ئوكتۆبه‌ر2017.

كتیبه‌ عه‌ره‌بیه‌كان:-

اياد كامل ابرهيم ، مقومات بناء الدولة الكوردية ومعوقاتها دراسة شرعية وقانونية، مجلة جامعة التنمية البشرية/المجلد 3,العدد2حزيران2017.

خليل مصطفى عثمان ، استفتاء اقليم كوردستان, مركزالدراسات والبحوث الاكاديميةالحزبية، مطبعة دانشفر، 2017، اربيل2022.

سارة بوعلى ، تاثير الابعاد الجيبوليتيكية لانفصال اقليم كردستان على الترتيبات الداخلية والاقليمية، جامعة محمد ابوضياف،2018.

شمال حسين ، العلاقات الدولية، مكتب تفسير،2020.

ياسين محمود جومانى ، الدبلوماسية الموازنة بين النظرية والتطبيق ، مكتبة التفسير،اربيل،2022

كتیبه‌ ئینگلیزیه‌كان:-

Audie Klotz ,Cecelia Lunch,Streategies For research in constructivist international relations,RoutledgeTaylor and Farncis group,London and Newyork,2007.

Alexander Wendt , and his critics, Stefano Guzzini and Anna Leader(Editors)constructivism and international relations, London and newyork,2006.

Bengio ,O. Kurdish identy,Discourse,and New Media,2016 .

Chenar Babaker Mohammed, The Impact of the Trump Doctrine on U.S. Foreign Policy toward Iraq and Syria, r the degree of Doctor of Philosophy in political science and International Relations-the Faculty of Law, Political Science and Management, Soran University,2021.

Mordechai Ghaziza , China and dependent Kurdish state Begin –Sadat Center for strategic studies,2017. http//besacenter.org/china-independent-kurdistan/

Nawzad abdulla shukre . Explaining U.S. foreign policy towards Kurdistan Region of Iraq (2003-2015) University of Leicester,U.K.2017.

Published

2026-06-07

How to Cite

rashid ع. ع. (2026). The Political Implications of the Referendum on the Status of the Kurdistan Region. Zanco Journal of Law and Politics گۆڤاری زانكۆ بۆ یاساو رامیاری, 235–264. https://doi.org/10.21271/zjlp.24.42.10

Issue

Section

Articles