The Role of Political Parties in the Political and Military Security of the Kurdistan Region (From the Perspective of the Region’s Citizens After 2005)

Authors

  • Naznin Mirza Saber Political System and Public Policy department, Political science college, Salahaddin University-Erbil, Iraq
  • Salih Omar Issa Political System and Public Policy department, Political science college, Salahaddin University-Erbil, Iraq

DOI:

https://doi.org/10.21271/zjlp.24.42.5

Keywords:

National security, political party, political security, military security

Abstract

This study aims to analyze the nature of political party participation and its role in achieving military stability, and to examine the impact of political party dominance on the neutrality of security and military institutions and the level of public trust in them.

The study begins with the main question: How have political parties in the Kurdistan Region affected the region's political and military security after 2005? The study is based on the hypothesis that, although political parties contributed to enhancing security and stability after 2005, their interference in security and military institutions weakened governance and reduced public trust.

The research employed a descriptive-analytical approach, including quantitative and qualitative methods, with fieldwork as the primary data collection tool. The sample was drawn from the population of the Kurdistan Region. Political parties prevented the region from developing a national army, and the ruling parties had a negative impact on the spread of armed conflict among civilians. The ruling parties were the most influential, while the secular opposition had the least influence.

References

سەرچاوە کوردییەکان:

یەکەم:کتێب

- بورهان محمد امين، ته‌فسيرى ئاسان بۆ تێگه‌يشتنى قورئان، له‌ بڵاوكراوه‌كانى كتێبخانه‌ى رۆشنبير ، سلێمانى -هه‌ولێر.

-شێخ محمد خاڵ، فه‌رهه‌نگى خاڵ، ده‌زگاى چاپ و بڵاوكردنه‌وه‌ى ئاراس، هه‌ولێر،2005.

- هێمن هه‌ورامى، حزبى سياسى و ستراتيژى رێكخستن، هه‌ولێر، 2024، چاپخانه‌ى زانكۆى سه‌لاحه‌ددين.

-بارزان جوهر،متمانه‌ى سياسى به‌ سيسته‌مى سياسى له‌ هه‌رێمى كوردستان، چاپى يه‌كه‌م ،2021.

-مسعود عبدالخالق، موسوعه‌ى جودى بۆ چه‌مك و زاراوه‌كانى سه‌رده‌م ، به‌رگى يه‌كه‌م، چاپى دووه‌م، نوسينگه‌ى ته‌فسير، هه‌ولێر،2015 .

- خێلان مام بكر ئاوكه‌ڵه‌يى، رۆڵى پارتى ديموكراتى كوردستان له‌ پرۆسه‌ى نه‌ته‌وه‌سازى و ده‌وڵه‌تسازيدا له‌ باشورى كوردستان، چاپى يه‌كه‌م، 2021، چاپخانه‌ى رۆژهه‌ڵات.

- محمد فاتح، حزب و رێكخراوه‌ سياسيه‌ عێراقيه‌كان 1910-2010، ئه‌كاديمياى هۆشيارى و پێگه‌ياندنى كاديران، سلێمانى 2012.

-فه‌يسه‌ڵ سلێمان محمد، پێگه‌ى پارته‌ سياسيه‌ ئيسلاميه‌كانى كوردستانى عێراق له‌ پرۆسه‌كانى هه‌ڵبژاردن(1992-2005)،چاپخانه‌ى كه‌مال، سلێمانى، 2011.

- مسعود عبدالخالق، ناسنامه‌ى حزبه‌ كوردستانيه‌كان ، ره‌وتيان -ئايدۆلۆژيان- هه‌ڵسه‌نگاندنيان، چاپى دووه‌م، چاپخانه‌ى هێڤى، هه‌ولێر، 2014.

-ئه‌حمه‌د عوبيد، شه‌رى ناو‌خۆى كوردستان زيان و لێكه‌وته‌كانى، له‌ بڵاوكراوه‌كانى ده‌زگاى موكريان، هه‌ولێر، 2009.

-بارزان جوهر صادق، هه‌ره‌شه‌كانى سه‌ر ئاسايشى هه‌رێمى كوردستان -عێراق، به‌رێوه‌به‌رايه‌تى گشتى كتێبخانه‌ گشتيه‌كانى هه‌رێمى كوردستان ، چاپى يه‌كه‌م، 2023.

-راوێژ فريق عبدالله‌، كوردستان له‌به‌رده‌م هه‌ره‌شه‌ى تيرۆردا، چاپخانه‌ى سكاى ديزاين، 2017.

-كامه‌ران محمد عه‌زيز، ئاسايشى نه‌ته‌وه‌يى هه‌رێمى كوردستان له‌ سه‌رده‌مى نادڵنيايدا ، چاپخانه‌ى زانكۆى سه‌لاحه‌ددين ،2015.

دووەم:توێژینەوەی زانستی

- حسام الدين على مجيد، نه‌جات عه‌لى ساڵح، ئاسايشى نه‌ته‌وه‌يى له‌ روانگه‌ى قوتابخانه‌ى كۆبنهاگن، گۆڤارى زانكۆ بۆ ياساو راميارى، ژماره‌ 28، حوزه‌يرانى 2020.

- پرسه‌ دژواره‌كانى هه‌رێمى كوردستان و ئاينده‌ى چاكسازيان ، سه‌نته‌رى لێكۆلينه‌وه‌ى ئاينده‌ى ، رانانى ئاينده‌يى ژماره‌(2) ئازارى 2020.

- صالح عمر عيسى، په‌روێز رحيم قادر، پرسه‌كانى ئاسايشى سه‌ربازى و سياسى هه‌رێمى كوردستان -عێراق له‌ روانگه‌ى بارى بۆزان له‌ دواى ساڵى 2017، گۆڤارى قه‌ڵاى زانست ، به‌رگى شه‌شه‌م ، ژماره‌ 2 ، به‌هارى 2021، گۆڤارێكى وه‌رزيه‌ له‌لايه‌ن زانكۆى لوبنانى فه‌ره‌نسى ده‌رده‌چێت.

-بارزان جه‌وهه‌ر صادق، هه‌ره‌شه‌ ناوخۆييه‌كانى سه‌ر ئاسايشى هه‌رێمى كوردستان-عێراق، مجلة الدراراسات السياسية والأمنية، المجلد الثالث، العدد السادس، كانون الأول ،2020،.

-عابد خالد رسول، هه‌ولێرو به‌غدا: واقيعێكى تاڵ و ئاينده‌يه‌كى ناديار، گۆڤارى ئاينده‌ناسى ، سه‌نته‌رى لێكۆڵينه‌وه‌ى ئاينده‌يى ده‌ريده‌كات ،سلێمانى، ژماره‌ 5 ى كانون يه‌كه‌مى 2021.

-ڕۆژگار حەمەد ئەمین عەلى، پەیوەندی فرە حیزبی بە سەقامگیری سیاسی و کۆمەڵایەتی لە هەرێمی کوردستان / عێراق، گۆڤاری زانکۆی کۆیە بۆ زانستە مرۆڤایەتی و کۆمەڵایەتییەکان، بەرگی ٧، ژمارە ٢ (٢٠٢٤).

سێیەم:تێزى دکتۆرا و نامەی ماستەر

-سه‌روه‌ر حمه‌ ئه‌حمه‌د، پێگه‌ى هه‌رێمى كوردستان له‌ سياسه‌تى جيهانيدا: لێكۆلينه‌وه‌يه‌ك له‌ ده‌رفه‌ت و ئاڵنگاريه‌كان، تێزى دكتۆرا، زانكۆى سه‌ڵاحه‌ددين، هه‌ولێر، كۆلێژى زانسته‌سياسيه‌كان، تشرينى يه‌كه‌مى 2023.

-مه‌يسون حويزمحمد، رۆڵى پارته‌كانى ده‌سه‌ڵات له‌ هه‌رێمى كوردستان- عێراق له‌ پرۆسه‌ى به‌شدارى سياسيدا( هه‌ڵبژاردنه‌ په‌رله‌مانيه‌كانى خولى سێيه‌م و چواره‌م به‌ نمونه‌) ، نامه‌ى ماسته‌ر، بڵاونه‌كراوه‌،هه‌ولێر،2021.

- مه‌رزن جمال حسن، په‌ره‌سه‌ندنى هه‌ڵمه‌ته‌كانى هه‌ڵبژاردن له‌ قۆناغى گواستنه‌وه‌ى ديموكراسى( هه‌رێمى كوردستان به‌ نمونه‌) نامه‌ى ماسته‌ر (بڵاونه‌كراوه‌) ، هه‌ولێر، 2019.

-كارزان احمد، ئاڵنگاريه‌كانى ئاسايشى هه‌رێمى كوردستانى عێراق له‌ روانگه‌ى قوتابخانه‌ى كۆبنهاگنه‌وه‌ له‌ دواى ساڵى 2014، زانكۆى سلێمانى ، كۆلێژى زانسته‌رامياريه‌كان، نامه‌ى ماسته‌ر،2023.

-هێرش فاضل نامق، كاريگه‌ريه‌كانى هێرشى رێكخراوى ده‌وڵه‌تى ئيسلامى له‌سه‌ر بوارى سه‌ربازى له‌ هه‌رێمى كوردستان، نامه‌ى ماسته‌ر، زانكۆى سه‌لاحه‌ددين، كۆلێژى ياساو زانسته‌سياسيه‌كان، تشرينى يه‌كه‌م ى 2017.

چواره‌م:ياساكان

-ياساى ژماره‌ (2) ى ساڵى (2022) ياساى چه‌ك له‌ هه‌رێمى كوردستان.

پێنجەم:سایتى ئەلیکترۆنى

-هاورێ حه‌سه‌ن حه‌مه‌، قوتابخانه‌ى كۆبنهاگن و سێكته‌ره‌كانى ئاسايش: فراوانكردنى چه‌مكى ئاسايش، رۆژپرێس.

https://rojpress.wordpress.com/2021-07-31/1-997/

-پارتى ديموكراتى كوردستان، مێژوو و ئه‌زمونى.به‌روارى سه‌ردانيكردن 9-12-2024.

https://wishe.net/details.aspx hawal &jmarae=138444&jor=4

-پوخته‌يه‌ك ده‌رباره‌ى پارتى ديموكراتى كوردستان. به‌روارى سه‌ردانيكردن 9-12-2024.

https://www.kdp.inf.

-په‌يره‌وپرۆگرامى يه‌كگرتوو. https://www.yakgrtw.net،

-https://zaniary.com/blog/5ffab8fd09ba6، به‌روارى 17ى 6ى 2020.

-محمد رزگار، جوڵانه‌وه‌ى نه‌وه‌ى نوێ، 13-9-2021، https://zaniary.com/blog/613f544d334dc.

- نه‌وه‌ى نوێ – خه‌ونى دوباره‌ كردنه‌وه‌ى سه‌ركه‌و‌تنه‌كه‌ى 2021، دره‌و ،3-2-2024.

https://drawmedia.net/page-detail?smart_id=14623.

-زوبێر رسول، كێشە هەناوییەكانی حوكمرانی لە هەرێمی كورستان، ماڵپەری روداو، رۆژێ بڵاوكردنەوە ٢٠-٥-٢٠٢٠، رۆژی سەردانیكردن ٣-٢-٢٠٢٥ :https://www.rudaw.net/sorani/opinion/200520201.

شەشەم:په‌يره‌وپرۆگرام

-پرۆگرام و په‌يره‌وى پارتى ديموكراتى كوردستان، كۆنگره‌ى چوارده‌ (3-6_11_2022).

-ره‌شنوسى په‌يره‌وى ناوخۆى كۆمه‌ڵى داگه‌رى كوردستان -عێراق، په‌سه‌ندكراوى كۆنگره‌ى چواره‌م 2021.

سەرچاوە عەرەبییەکان

اولا:الکتب

-جون بليس، ستيف سميث، عولمة السياسة العالمية: الأمن الدولي في حقبة ما بعد حرب الباردة، مركزالخليج للأبحاث ، الطبعة الأولى، دبي، 2004.

- هوشنك صابر أحمد، الدبلوماسية و الامن ، الطبعة الأولى، المركز العربي للنشر والتوزيع( الثقافة بلا حدود) ، جمهورية مصر العربية، 2019.

-لخميسي شيبي، الأمن الدولي والعلاقة بين منظمة حلف شمال الأطلسي والدول العربية- فترة ما بعد الحرب الباردة(1991م-2008م)، الطبعة الأولى، المكتبة المصرية: الجيزة، 2010.

-منذر الموصلي، الحياة السياسية الحزبية في كردستان -رؤية عربية للقضية الكوردية، رياض الريس للكتب في النشر،لندن،1991.

-مهدى أنيس جرادات، الأحزاب والحركات السياسية في الوطن العربي، دار أسامة للنشر و التوزيع، عمان-الأردن، الطبعة الأولى ،2006.

ثانیا:رسالة الماجستير

-اليامن بن سعدون، الحوارات الأمنية في المتوسط الغربي بعد نهاية الحرب الباردة : دراسة حالة مجموعة 5+5، رسالة ماجستر في العلوم السياسية ، تخصص دراسات متوسطية و مغاربية في التعاون والأمن، جامعة الحاج لخضر، كلية الحقوق والعلوم السياسية ،قسم العاوم السياسية، 2011-2012.

- هيوا خضر حمه‌أمين، مفهوم الدولة المدنية في رؤية الأحزاب الكوردستانية العراقية، رسالة ماجستر(غير منشور) في العلوم السياسية، كلية العلوم السياسية، جامعة السليمانية، 2018.

رابعا:المجلة

- سليمان عبدالله‌ الحربي، مفهوم الأمن : مستوياته‌ و تهديداته‌( دراسة نظرية في المفاهيم و الأطر)، المجلة العربية للعلوم السياسية، المجلد2008، العدد19، 31-7-2008.

- سعد عبيد علوان السعيدي و رياض فاضل محمد الفيلي، الأمن الوطني: دراسة نظرية في الأبعاد والأهداف والمرتكزات، مجلة المعهد، عدد15(2023) ،منشور 31-12-2023.

- بالة عمار، إسهامات مدرسة كوبنهاغن في توسيع مفهوم الأمن: من الأمن العسكري إلى الأمن المجتمعي، مجلة الحقوق والحريات ، المجلد 10، العدد2، جامعة خنشلة، الجزائر.

خامسا:الموقع الإلكتروني

- فرناز عطية أحمد، مفهوم الأمن القومى: التطور والأبعاد، المعهد المصرى للدراسات، 6-يوليو-2022، يوم الزیارة (27-4-2025) https://www.eipss – eg .org. .

-هبة الجندي، مفهوم الأمن العسكري ،يوم النشر 28 -ديسمبر-2020. يوم الزيارة 16-8-2025.

https://hyatok.com

سەرچاوە بیانییەکان

- Lippman، Walter(1943)، U.S. Foreign Policy: Shield of the republic، Little، Brown and company; 2nded.، Retriered may 28،2012.

- Arnold Wolfers، Discord and collaboration، Essays on International politics( Baltimore : John Hopkins University press، 1962.

Published

2026-06-07

How to Cite

saber ن. م. ., & Issa ص. ع. . . (2026). The Role of Political Parties in the Political and Military Security of the Kurdistan Region (From the Perspective of the Region’s Citizens After 2005). Zanco Journal of Law and Politics گۆڤاری زانكۆ بۆ یاساو رامیاری, 98–130. https://doi.org/10.21271/zjlp.24.42.5

Issue

Section

Articles