Internal Security Challenges of the Kurdistan Region-Iraq (2005–2025) within the Framework of the Copenhagen School of Security
DOI:
https://doi.org/10.21271/zjlp.24.42.8Keywords:
Copenhagen School, Domestic Threat, Kurdistan RegionAbstract
The security of the Kurdistan Region after 2003 and the fall of the former regime has faced several security threats, which in this research, within the framework of the Copenhagen School, we attempt to analyze the internal security threats to the Kurdistan Region. The aim of this research is to examine the security issues and aspects of the Kurdistan Region, as well as to answer the question: from the perspective of the Copenhagen School, what are the main threats to the security of the Kurdistan Region? And what kind of threat does it pose to the region's security? In another part of this research, we present a theoretical framework for analyzing national security and the impact of conflicts and disputes among political forces participating in power on each of the sectors (political, economic, military, societal, environmental) according to the Copenhagen School. Finally, the research reaches several conclusions: that partisan and political arm conflicts, the lack of a sound economy in terms of diversifying revenue sources and sole reliance on oil sales, the partisan division of military and security forces, as well as issues of identity, narcotics, migration, and in the field of environmental security, environmental pollution, water issues, and management methods - the function and interaction of these aspects cause the securitization of issues and place the security of the Kurdistan Region under threat. In this research, the content analysis method has been used, and for data collection, information has been drawn from scientific sources, academic institutions, the internet, and scientific journals.
References
سەرچاوە کوردییەکان:
ا- کتێبەکان:
• ئازاد محەمەد نەقشبەندی، لێکۆڵینەوە کوردستانییەکان، چاپخانەی بەڕێوەبەرایەتی ڕۆشنبیری، هەولێر، ٢٠١٣.
• ئیبراهیم رەمەزان، ئالنگاریەکانی ئاسایشی نیشتیمانی، بازنەی گفتوگۆ، ژمارە ٢، ٢٠٢٤.
• بارزان جوهر صادق، متمانەی سیاسی بە سیستمی سیاسی هەرێمی کوردستان، چاپی یەکەم، ٢٠٢١.
• بریار محمد کاکەڕەش، واقعی بودجەی گشتی هەرێمی کوردستان لە نێوان ڕابردوو و داهاتوودا لە ڕووی یاسایی و ئابوورییەوە، چاپخانەی پەیوەند، ٢٠١٣.
• بلند دلێر شاوەیس، گەندەڵی و ئایندەی هەرێمی کوردستان، چاپخانەی کارۆ، سلێمانی، ٢٠٢٣.
• تاڤگە عەباس بوستانی، یاساکانی بەرەنگار بوونەوەی مادەی هۆشبەر، بازنەی گفتوگۆ، بەشی ڕۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی، ژمارە ٢، ٢٠٢٤.
• جواد مستەفا ستوپەیی، سیستەمی سیاسی لە عێراق و مافی گەلی کورد لە دەستوورەکانی عێراقدا، چاپخانەی ماد، تاران، ٢٠٢٠.
• جەلیل رەوشەندڵ، ئاسایشی نەتەوەیی و سیستەمی نێودەوڵەتی، وەرگێڕانی:مستەفا شێخە، چاپخانەی هاوسەر(هەولێر)، ٢٠٠٩.
• حسین احسانی، لێکەوتەکانی سەربەخویی هەرێمی کوردستان لەسەر ئاسایشی ناوچەیی، وەرگێڕانی: محمەد کەریمخان، چاپخانەی دانیشفەر، ساڵی٢٠٢٢.
• زاهیر مجید، ڕۆڵی کاریگەری نەوت لە سیاسەتدا، بازنەی گفتوگۆ، بەشی رۆشنبیری و ڕاگەیاندنی پارتی، ژمارە ٤، ٢٠٢٥.
• زوبیر رسول ئەحمەد، بنەمای پەیوەندییە هەرێمی و نێودەوڵەتییەکانی هەرێمی کوردستان(تورکیا، ئیران، سووریا، وڵاتانی کەنداو، ئەمریکا، ڕوسیا، چین)، نوسینگەی تەفسیر، ٢٠٢٤.
• ساری ئەبوبەکر زەڵمی، فرە چەشنە کردنی ئابووری هەرێمی کوردستان، ناوەندی سارا، سلێمانی، ٢٠٢٠.
• سامان حکمت علی، ڕەهەندە جیوپۆلیتیکیەکانی ڕیفراندومی سەربەخویی لە هەرێمی کوردستان-عێراق، چاپخانەی ڕۆکسانا، هەولێر.
• عبدالرحمن دەروێش، ستراتيجيەتى ئاشتەوايی نيشتيمانى لە كوردستانى عێراق بەراييەكى تێورى، سەنتەرى مارگريێت و دەزگاى رۆشنبيرى جمال عيرفان، چاپخانەى كمال، سليێمانى، بێ سالی چاپ.
• فەرید دلشاد محەمەد، کاریگەری هێزەکانی حەشدی شەعبی لەسەر هەرێمی کوردستان-عێراق، چاپخانەی تاران، ٢٠٢٤.
• کامران عزیز محمد، ئاسایشی نەتەوەیی هەرێمی کوردستان لە سەردەمی نادڵنیایدا، چاپخانەی زانکۆی سەلاحەدیین، ٢٠١٥.
• محمد رئوف سعید، لە دەوڵەتی نەتەوەییەوە بۆ دەوڵەتی موڵکانەکرێ، چاپخانەی چوارچرا، ٢٠١٧.
• نووسینگەی ڕاگەیاندنی سەروکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، کابینەی نوییەم؛ چاکسازی و خزمەتگوزاری، چاپخانەی ڕۆژهەڵات، هەولێر، ٢٠٢١.
• نەجات علی صالح، دیموکراسی وەک رەگەزێکی نوێ لە ئاسایشی نەتەوەیی دا لە ڕوانگەی قوتابخانەی کوپنهاگن، چاپخانەی موکریانی، ٢٠١٤.
• نەجدەت ئاکرەیی، هەرێمی کوردستان و چەند لایەنێکی ئاسایشی نەتەوەیی،چاپخانەی زانکۆی سەلاحەددین(هەولێر)، ٢٠١١.
• هاروێ حسن حمە، قوتابخانەی کۆپنهاگن و سێکتەرەکانی ئاسایش: فراوانکردنی چەمکی ئاسایش، بڵاوکراوەکانی ناوەندی کوردستان بۆ توێژینەوە لە ململانێ و قایرانەکان، سلێمانی، ٢٠٢١.
ماستەرنامە و تێزی دکتۆرا و گۆڤاری زانستی:
• خەلیل کەریم محەمەد، کوردستان لەبەردەم هەڕەشەی سیاسەتی ئاویی هاوسێکان و بێباکی هەرێمدا، گۆڤاری ئایندەناسی، سلێمانی، ژمارە ١١، ٢٠٢٢.
• ساندی میلن، چۆن کەم ئاوی بووەتە هۆکاری بەرپابوونی جەنگەکان، وەرگێڕانی: پەروش محمد، گۆڤاری ئایندەناسی، سەنتەری لێکۆڵینەوەی ئایندەیی، ژمارە ١١، ٢٠٢٢.
• سەروەر حمە ئەحمەد، پێگەی هەرێمی کوردستان لە سیاسەتی جیهانییدا: لێکۆڵینەوەیەک لە دەرفەت و ئالنگارییەکان، دکتورانامە، زانکۆی سەلاحەدیین، کۆلێژی زانستە سیاسیەکان، هەولێر، تشرینی یەکەمی٢٠٢٤.
• صالح عمر عیسی و پەرویز رەحیم قادر، ئاسایشی ئابووری لە ڕوانگەی قوتابخانەی کۆپنهاگن: ئاسایشی ئابوری هەرێمی کوردستان-عێراق وەک نمونە، گوڤاری قەڵای زانست، زانکوی لوبنانی فەرەنسی، هەولێر، بەرگی شەش، ژمارە: ٤، پاییزی ٢٠٢١.
• صالح عمر عیسی، پەروێزرەحیم قادر، شیکردنەوەی پرسەکانی ئاسایشی کۆمەڵگەیی و ژینگەیی هەرێمی کوردستان-عێراق لە ڕوانگەی قوتابخانەی کوپنهاگن لە دوای ساڵی ٢٠١٧، گۆڤاری قەڵای زانست، بەرگی ٦، ژمارە ٣، ٢٠٢١.
• صالح عمرعیسی، پەروێز قادر رەحیم، پرسەکانی ئاسایشی سەربازی و سیاسی هەرێمی کوردستان-عێراق لە روانگەی باری بوزان لە دوای ٢٠١٧، گوڤاری قەلای زانست، زانکوی لوبنانی فەرەنسی، بەرگی٦، ژمارە٢، بەهاری ٢٠٢١.
• کارزان احمد عمر، ئالنگارییەکانی ئاسایشی هەرێمی کوردستانی عیراق لە روانگەی قوتابخانەی کۆپنهاگنەوە لە دوای ساڵی ٢٠١٤، نامەی ماستەر، زانکوی سلێمانی، کولێژی زانستە رامیارییەکان، ساڵی ٢٠٢٣.
• هیوا مجید خلیل، کاریگەریی ڕای گشتی لەسەر دەسەڵاتی سیاسی لێکۆڵینەوەیەکی مەیدانییە، ماستەرنامە، کۆلێژی زانستە رامیارییەکان، زانکۆی سەڵاحەددین، ٢٠٠٨.
• یاسین ئاشوور جەوهەر، پرسی ریفوڕمی سیاسی لە هەرێمی کوردستان (٢٠٠٩-٢٠١٨) لێکۆلینەوەیەکی وەسفی -شیکارییە، زانکۆی گەرمیان، کۆلێژی پەروەردە، بەشی جوگرافیا، ٦ی حوزەیران، ٢٠٢٢.
ماڵپەرە ئەلێکترۆنییەکان:
• پیسبوونی ژینگە؛ هەڕەشەیەکی جیددیی لەسەر کوردستان، ڕێکەوتى سەردان ١٥/٨/٢٠٢٥، بەستەر: https://tinyurl.com/2t8dmktm .
• پەرویز رەحیم قادر، ١٠ هەڕەشە بۆ سەر هەرێمی کوردستان لە ساڵی ٢٠٢٣-٢٠٢٤، ماڵپەری پێنوس، https://www.facebook.com/share/16GYgF9ofi ، رێکەوتی سەردان: ٥/٥/٢٠٢٥.
• پەیڕەو ئەنوەر، کاریگەری گۆڕانکاری کەش و هەوا لە ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست، ماڵپەری ڕووداو، ٥/٣/٢٠٢٣، رێکەوتی سەردان: ١٣/٨/٢٠٢٥، https://rudawrc.net/sorani/event/karigeri-gorankari-keshuhewa-u-keshey-aw-le-rojhelati-newerast-2023-03-05 .
• راپورتی کوردستان ٢٤، ٣/٢٠٢٤، رێکەوتی سەردان: ٨/٨/٢٠٢٥، https://www.kurdistan24.net/ckb/story/253273 .
• زوبیر رەسول احمد، ئەو کێشە خێلەكیانەی کە ناو بە ناو لێرەوە لەوێ دەردەکەون، فیس بووک ،٢٠٢٥، ڕێکەوتى سەردان ١٢/٧/٢٠٢٥، بەستەر: https://www.facebook.com/share/p/177qU2mbmJ .
• زوبێر ڕەسووڵ احمد، كێشە هەناوییەكانی حوكمڕانی لە هەرێمی كوردستان، ماڵپەڕی رووداو، https://www.rudaw.net/sorani/opinion/200520201?Fbclid=iwar2qzob8brgmk50dwzmsa1xixo9ti، ڕێکەوتی سەردان: ١٨ تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢.
• طیب عبدالرحمن، فەلسەفەی شوناس کەڵکەڵەی پاراستنی، ماڵپەری شەن پرێس، ٣٠/٧/٢٠١٨، رێکەوتی سەردان: ٢٨/٧/٢٠٢٥، https://shanpress.com/Wtardetails.aspx?jimare=1809 .
• عارف قوربانی، مەترسی گۆڕینی دیمۆگرافیای كوردستان، ماڵپەری رووداو، ١٤/٨/٢٠١٧، رێکەوتی سەرەدان:٢٠/٨/٢٠٢٥، https://www.rudaw.net/sorani/opinion/140820172.
• کوردستان پرێس، دیاردەی چەک هەڵگرتن سیمایەکی ناشارستانیە، رێکەوتی سەردان: ٢٢/٧/٢٠٢٥، https://www.kurdistanpress.net/News/opinion/1786 .
• گوران فەتحی، پلاسخارت و بنبەستی سیاسی عێراق، ماڵپەری کوردستانی نوێ، رێکەوتی سەردان: ١٢/٥/٢٠٢٥، https://knwe.org/KU/ArticleDetails/512 .
• لە هەرێمی کوردستان بازرگانیکردن و بەکارهێنانی مادەی هۆشبەر لە زیادبووندایە، ماڵپەری میتروو، ٢٦/٦/٢٠٢١، رێکەوتی سەردان: ٣١/٧/٢٠٢٥، https://www.metroo.org/dreja.aspx?=hewal&jmare=8952&Jor=1 .
• لەتیف نێروەیی، مژاری ئاوارەکانی هەرێم، ماڵپەری کورد پرێس، ١٨/٧/٢٠٢٤، رێکەوتی سەردان: ٨/٨/٢٠٢٥، https://ku.kurdpress.com/news/223808 .
• مادە هۆشبەرەکان، مەترسییەک لە سەر ئەمن و ئاسایشی نەتەوەیی، ڕێکەوتى سەردان ٢١/٧/٢٠٢٥، بەستەر: https://bdaghi.blogfa.com/post/13 .
• ماڵپەری Micnews، کێشەی زەوییەکانی خورشید هەرکی چۆن پەرەی سەند و لە کۆنترۆڵ دەرچوو؟، ٩/٧/٢٠٢٥، رێکەوتی سەردان: ٢٢/٧/٢٠٢٥، https://micnews.net/KU/Details/4539 .
• ماڵپەری گوڵان میدیا، دیاردەی چەک هەڵگرتنی بێ موڵەت ژمارەی قوربانیان پتر دەکان، رێکەوتی سەردان:٢٢/٧/٢٠٢٥، https://www.gulanmedia.com/so/story/174838/1621544898-27135 .
• مالیک محەممەد، مادە هۆشبەرەکان: هەوڵدەدرا هەرێمی کوردستان بکرێتە ناوەندی ساخکردنەوەی کەپتاگۆنی سووریا، ماڵپەری رووداو، ١٤/١٢/٢٠٢٤، رێکەوتی سەردان: ٣١/٧/٢٠٢٥: https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1412202413 .
• مامەند رۆژە، جیوکلتووری ناسنامە: سیاسەتی ناسنامەی کوردی، ماڵپەری لێکوڵینەوەی ناوەندی رووداو، ١٣/٣/٢٠٢٣، رێکەوتی سەردان: ٢٥/٧/٢٠٢٥، https://rudawrc.net/sorani/article/cyokultuwri-nasname-syaseti-nasnamey-kwrdi.
• ماوەی ١٣ ساڵە ئەنجومەنی ئاسایشی هەرێم گوڕانکارییەکی لە پێکهاتەیدا نەکردووە، https://www.sbey.net/news/9cf7be25 -d7f0-4db9-9480-9a867743d621.
• معروف مەجید، مین و پاشماوە جەنگیەکان و مەترسییەکانی لەسەر ژینگە، ماڵپەری درەو میدیا، ٢٦/٧/٢٠٢٥، رێکەوتی سەردان: ١١/٨/٢٠٢٥، https://drawmedia.net/environment?page=1 .
• مەسرور بارزانی: هەڕەشە و مەترسییەکانی ماددەی هۆشبەر هیچی لە تیرۆر کەمتر نییە، ڕێکەوتى سەردان ٢١/٧/٢٠٢٥، بەستەر: https://haremnews.com/details/44052 .
• نەتەوە یەکگرتووەکان: زۆرینەی پەنابەران لە سنووری هەولێرن، کەناڵی کوردستان ٢٤، ١٠/١/٢٠٢٥، رێکەوتی سەردان: ٨/٨/٢٠٢٥، https://www.kurdistan24.net/ckb/story/819155 .
• نەزهەت حالی، دوایین دەرفەت بۆ سیاسییەکانمان،ماڵپەری هەرێم نیوز، رێکەوتی سەردان: ٦/٥/٢٠٢٥، https://haremnews.com/wtar-detail.aspx?Jimare=648 .
• هەرێمی كوردستان لەبەردەم هەڕەشەی مادەی هۆشبەردا، ماڵپەری هەرێم نیوز، ١٦/٩/٢٠٢٢، رێکەوتی سەردان: ٣١/٧/٢٠٢٥ https://haremnews.com/details/34728 .
• هەڵوێستەیەک لەسەر ناسنامە و شوناسی سیاسیی کورد(بەشی دووەم)، ڕێکەوتى سەردان ٢٣/٥/٢٠٢٥، https://kurdistanukurd.com/?p=13567
گۆڤار:
• ئازاد محمد ئەمین، پێگەی ئاوەیی هەرێمی کوردستان لە ڕۆژهەڵاتی ناوەراست، گۆڤاری شروڤە، سەنتەری دیراسات و توێژینەوەی پارتی، هەولێر، ژمارە ٣٠، ٢٠٢٠.
• ئومێد رەفیق فەتاح، عابد خالد ڕەسول، پرۆسەی بە دامەزراوەییکردنی هێزەکانی پێشمەرگە: هەنگاو و ئاستەنگەکان، گۆڤاری لێکوڵینەوەی سیاسیی و ئەمنییەکان، بەرگی١ ژمارە٢، ٢٠١٨.
• دانا علی صالح، کارزان ئەحمەد عمر، مامەڵەی هەرێمی کوردستان بەرامبەر بە ئالنگارییەکانی ئاسایشی لە دوای ٢٠١٤، گۆڤاری لێکوڵینەوەی سیاسیی و ئەمنییەکان، بەرگی ٧، ژمارە ٢، ٢٠٢٤،١١٩.
• سامان سورانی، بۆ پارێزگاری کردن لە مانەوە و بەهێزکردنی دامەزراوە دەستورییەکانی هەرێمی کوردستان، گۆڤاری شروڤە، بەشی دیراسات و پێگەیاندنی (پارتی)، هەولێر، ژمارە ٣٦، ٢٠٢٤.
• سیراج محمد، پڕۆسەی ئیدارەدانی ژینگە، گۆڤاری گوڵان، ژمارە ١٤٦٠، ٢٠٢٥.
• شارا کەمال، ژینگەی پاک مافی نەوەکانی داهاتووشە، گۆڤاری گوڵان، ژمارە ١٤٦٠.
• شیرزاد حسین فەرەج، ئاو وەک چەکێکی ستراتیژی و سیاسی (عێراق و تورکیا بە نمونە)، گۆڤاری بوار، سەنتەری لێکۆڵینەوەی سیاسی و ستراتیژی، ژمارە ٢، ٢٠١٨.
• شێرزاد ئەمین نەجار، بارودۆخی نوێی نێودەوڵەتی و قەیرانی سیاسی هەرێمی کوردستان،گۆڤاری ئەنستیتۆ، ئەنستیتۆی توێژینەوە و گەشەپێدانی کوردستان، ژمارە ٢، ٢٠٢٣.
• عبدالرحمان جعفەر کەمەکی، پیسبوونی هەوا و گازی ژەهراوی مەترسیین لەسەر ژیانی مروڤ، گۆڤاری گوڵان، ژمارە ١٤٦٠، ٢٠٢٥.
• عبدالرحمان صدیق، دابەزاندنی وەزارەتی ژینگە بۆ ئاستی دەستە، گۆڤاری گوڵان، ژمارە ١٤٦٠، ٢٠٢٥.
• فرهاد جلال مصطفا، ئاسایشی نەتەوەیی هەرێمی کوردستان: توێژینەوەیەک لەمەڕ سەرچاوەی هەڕەشەکان و ڕووبەڕوو بوونەوەیان، گۆڤاری بوار، ژمارە ١، ٢٠١٨.
• فەرهاد حەسەن عەبداللە، ناکۆکی خاوەندارییەتی لەسەر خاک؛ شەپۆڵێکی نوێیە لە ناوچە جێناکوکەکان، گۆڤاری جورناڵ، ژمارە ٥٨، ناوەندی کوردستان بۆ توێژینەوە لە ململانێ و قەیرانەکان، سلێمانی، ٢٠٢١.
• کاوە محەمەد فەرەج، البیئە و مفهومها و علاقتها بلانسان، گۆڤاری ئابوری سیاسی، سەندیکای ئابوری ناسانی کوردستان، ژمارە ٢٤، ٢٠٠٩.
• محمد رەحمان ئەحمەد، ئالنگارییەکانی گەشەپێدانی سیاسی لە هەرێمی کوردستان، بڵاوکراوەکانی کلتور، ژمارە٤٧، ٢٠٢٢.
• نەجدەت ئاکرەیی، ئاسایشی نەتەوەییمان و هاوکێشە ئالوزەکان بەرەو کوێ، گۆڤاری گوڵان، ژمارە ٢٠، ٢٠٢٠.
• نەوزادی مهندس، ریفۆرم لەم قۆناغەی ئیستای کورددا بۆ؟، گۆڤاری رۆشنگەری، بڵاوکراوەکانی رۆشنگەری بۆ لێکۆڵینەوەی فکری و سیاسی(سلێمانی)،ژمارە ١٨.
• هاورێ حەسەن حەمە، بە سیاسی کردنی کەرتی گشتی لە هەرێمی کوردستان، گۆڤاری جۆرنال، ژمارە ٦٦، ٢٠٢١.
کۆنفرانس و یاساکان:
• ستراتیژی نیشتیمانی ڕووبەڕوو بوونەوەی گەندەڵی لە هەرێمی کوردستان-عێراق ٢٠٢١-٢٠٢٥، دەستەی دەستپاکی هەرێمی کوردستان، ٢٠٢١.
• کۆنفرانسی میری، بارودۆخی هەرێم وهۆکاری قەیران، ڕێگا چارەسەرەکان و پێشنیارەکان، ئەنیستیتۆی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ تووژینەوە میری، هەولێر، شوباتی ٢٠١٨.
• یاسای ژماره (19)ی ساڵی 2007 یاسای وهزارهتی پێشمهرگه له ههرێمی كوردستان-عێراق، پەرلەمانی کوردستان-عێراق.
سەرچاوەی فارسی
کتێب
• باری بوزان و دیگران، چارچوب تازە برای تحلیل امنیت، ترجمە :علیرضا طیب، انتشارات پژوهشکدە مطالعات راهبردی، ١٣٨٦(٢٠٠٧).
• باری بوزان، مردم، دولت ها و هراس، مترجم: محمد علی قاسمی، پژوهشکدە مطالعات راهبردی، (٢٠٢٠)١٣٩٩.
• علی عبداللە خانی، نظریە های امنیت، تهران، مؤسسە فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین المللی ابرار معاصر، ١٣٩٢(٢٠١٣).
گۆڤاری زانستی
• احمد نوریان و محمد جواد رمضانی، غیر امنیتی کردن مسائل اجتماعی، مطالعە موردی شهر تهران، فصلنامە علمی امنیت ملی، سال دهم، شمارە: ٣٦، تابستان١٣٩٩(٢٠٢٠).
• بهارە سازمند، مکتب کپنهاک و امنیت زیست محیطی خلیج فارس، واکاوی فعالیتهای سازمان راپمی، فصلنامه علوم و تکنولوژي محیط زیست، دوره نهم، شماره:چهارم، سال ١٣٨٦(٢٠٠٧).
• حسنعلی احمدی فشارکی و یاسر اسماعیل زادە امامقلی،داعش و امنیت ایران با تکیە برمکتب کپنهاگ، فصلنامە پژوهش های راهبردی سیاست، سال پنجم، شمارە١٨، پاییز١٣٩٥(٢٠١٦).
• حسین فرزانە پور، ناصر یوسف زهی، تاملی انتقادی بە چالش های امنیتی روابط اقتصادی ایران و افغانستان، دوفصلنامە سیاست و روابط بین الملل، سال اول، شمارە دوم،١٣٩٦(٢٠١٨).
• دیوید موتیمر، فراسوی استراتیژی: اندیشە انتقادی و مطالعات امنیتی نوین، مترجم: محمود عسکری، فصلنامە مطالعات راهبردی، سال چهارم، شمارە سوم، پاییز١٣٨٠(٢٠٠١).
• رسول زارع زادە ابرقویی، نگاە کپنهاگی بە امنیتی سازی: مبانی و چالش ها، فصلنامە افاق امنیت، سال دهم، شمارە سی و ششم، پاییز ١٣٩٦.
• رضا سیمبر، بازنگری مفهوم امنیت در عرصە روابط بین المللی،فصلنامە سیاست خارجی، سال چهاردەهوم، شمارە ٣، سال ١٣٧٩(٢٠٠٠).
• رضاد داوری اردکانی و سید رضا شاکری، امنیت سیاسی در اندیشەامام خمینی، دانش سیاسی، سال پنجم، شمارە اول، بهار١٣٨٨(٢٠٠٩).
• عبدالە قنبرلو، امنیت ملی مفهوم، تئوری و عمل، فصلنامە علمی-تخصصی، سال اول، شمارە: اول، بهار١٣٩٧(٢٠١٨).
• علیرضا سمیعی اصفهانی و دیگران، تبیین اعباد و مؤلفە های رویکرد امنیتی دولت روحانی براساس نظریە مکتب کپنهاگ، فصلنامە علمی پژوهش های راهبردی سیاست، دورە ١٠، شمارە ٣٩، زمستان ١٤٠٠.
• علیرضا سهرابی نور و دیگران، گاپ و تحویل پذیری الگوی همکاری-رقابت در چارچوب رژیم هیدرو پلیتیک حوضە آبریز دیجلە و فرات، فصلنامە مطالعات سیاست بین الملل، دورە٢، شمارە: ٣، پاییز١٤٠١(٢٠٢٢).
• محمد رضا دهشیری، سید محمد حسین حسینی، تاثیر امنیت منطقەای بر رفتار شناختی مجموعەهای امنیت مناطق، فضلنامە علمی پژوهشی سیاست جهانی، دورە ششم، شمارە اول، بهار ١٣٩٦(٢٠١٧).
• منیرە نویدنیا، معمای امنیت اجتماعی، فصلنامە مطالعات راهبردی، سال ششم، شمارە نوزدهم، بهار١٣٨٣(٢٠٠٤).
• مهدی خانی، مفهوم سازی بهران امنیتی با تاکید بر اموزهای مکتب کپنهاگ، فصلنامە محیط راهبردی، سال چهارم، شمارە١٢، پاییز١٣٩٩(٢٠٢٠).
• مهرداد علی پور و دیگران، مكتب كپنهاگ به مثابه چارچوب تحليلي همكاري هاي سياسي امنيتي تهران/ دمشق (٢٠١١-٢٠٢٠)، فضلنامە پژوهش های حفاظتی-امنیتی، دانشگاه جامع امام حسين، سال هشتم، شمارە: ٣١، پاييز١٣٩٨(٢٠١٩).
• نبی اللە ابراهیمی، تاملی بر مبانی و فرهنگ مکتب کپنهاگ، فصلنامە سیاست خارجی، سال٢١، شمارە: ٢، تابستان١٣٨٦(٢٠٠٧).
• هادی عباسی زادە و کامران کرمی، سرمایە اجتماعی و امنیت ملی پایدار، فصلنامە مطالعات راهبردی، سال چهاردهم، شمارە اول، بهار١٣٩٠.
• یاسر اسماعیلزاده امامقلی و حسنعلی احمدي فشارکی، داعش و امنیت ایران با تکیه بر مکتب کپنهاگ، فصلنامه پژوهشهای راهبردي سیاست، سال پنجم، شماره: ١٨، پاییز١٣٩٥(٢٠١٦).
سەرچاوەی عەرەبی
• احمد اسماعیل قادر، تحلیل تجارب دولیە مختارة في التركیز على تحلیل و تقیم عملیات خصخصه القطاع الصناعی في اقلیم کوردستان العراق للمدە (١٩٩٧-٢٠٠٨)، رسالە ماجستر، کلیە الادارة و الاقتصاد، جامعە السلیمانیە، ٢٠٠٩.
• توفیق بوستی، مدرسە کوپنهاغن، نحو توسيع و تعميق مفهوم الأمن، موقع المصری للدراسات، ٢٠١٩.
• منيغر سناء، التنوع الثقافي من منظور الأمن المجتمعي، رسالة ماجستير غير المنشورة، جامعة سطيف، الجزائر، 2013-2014، ص١٣. متاح على الرابط الالكتروني:
https://www.univdz.com/bibliotheque/2-droit-public/4074-التنوع-الثقافي-من-منظور-الأمن-المجتمعي
سەرچاوەی ئینگلیزی:
• BARRY BUZAN, et al. ″ Security: A New Framework for Analysis ,‶ Boulder, Colorado: Lynne Rienner, 1998 .
• Shahryar Rahimli, (2016), "Securing immigration, the performance of the European Union towards Syrian immigrants", Research of Nations, number twenty-four, {in Persian}.
