Dimensions of Security in the Kurdistan Region from the Perspective of the Copenhagen School: Threat and Risk Assessment
DOI:
https://doi.org/10.21271/zjlp.23.40.5Keywords:
Copenhagen School, Security Sectors, Kurdistan Region, Security Threats, Security Theory.Abstract
This research endeavors to comprehensively analyze the security issues of the Kurdistan Region within the theoretical framework of the Copenhagen School. The Copenhagen School identifies five primary security sectors: political, economic, societal, military, and environmental security. This theoretical framework provides the opportunity to discuss threats and latent dangers within the context of security issues in a comprehensive and integrated manner. The Kurdistan Region has faced several crises and sensitive issues since 2014 that have had negative impacts on all aspects of security. The main research question of this study is: What are the principal threats that have endangered each of the security sectors of the Kurdistan Region? The primary hypothesis posits that the main issues of security dimensions manifested in the Kurdistan Region are evident across all five sectors, and these security threats have negative effects on the survival and continuity of the Kurdistan Region. The research methodology relies on a qualitative approach through descriptive-analytical analysis and case study analysis of the Kurdistan Region as a distinct unit.
References
یەکەم: سەرچاوە کوردییەکان:
-کتێب:
بارزان جوهر صادق،هەرەشەکانى سەرئاسایشى هەرێمى کوردستان-عێراق،٢٠٢٣.
پەروێزڕەحیم قادر، ئاسایشى نەتەوەیى وناسنامە:کۆمارى ئیسلامى ئێران بەنموونە، چاپخانەى (ماد)تاران،هەولێر،٢٠٢٠.
حوسامەددین عەلی مەجید و پەرویز ڕەحیم قادر، نشتیمانسازی: خەرمانی دەسكەوتەكانی حكوومەتی هەرێمی كوردستان- عێراق(1992-2018) ، هەولێر: سەنتەری دیراسات و تویژینەوە و ئەکادیمیای پارتی، چاپخانەی رۆژهەڵات،٢٠١٨.
زوبێر رەسول، هەرێمی کوردستان و دراوسێکانی؛ چ جۆرە پەیوەندییەک؟، سەنتەری توێژینەوە و ڕاپرسی کوردستان24، هەولێر، 2022.
کامەران محمد عزیز، ئاسایشی هەرێمی کوردستان لەسەردەمی نادڵنیاییدا، هەولێر، چاپخانەی زانکۆی سەلاحەددین، سالی ٢٠١٥، ل ٣٨.
گەیلان عەباس، گەندەڵی لە عێراق و هەرێمی کوردستان (پێناس و فۆرم و شێواز، لێکەوتە و چارەسەر)، ژووری توێژینەوەکان سیاسی، ئابووری، ستراتیژی بزوتنەوەی گۆڕان، تەممووزی ٢٠٢١.
-نامەى ماستەر:
سەیوان محەمەد ڕەزا، ئاسایشی ئاو لە هەرێمی کوردستان: ئالنگاری و چارەسەرەکان، زانکۆی سلێمانی، کۆلێژی زانستە ڕامیارییەکان، ماستەرنامەی بڵاونەکراوە، سلێمانی، ٢٠٢٢.
کارزان أحمد عومەر، ئاڵنگارییەکانى ئاسایشى هەرێمى کوردستانى عێراق(لە ڕوانگەى قوتابخانەى کۆپنهاگن لەدواى ساڵى ٢٠١٤، نامەى ماستەر،کۆبێجى زانستە ڕامیارییەکان، زانکۆى سلێمانى، سلێمانى،٢٠٢٣.
محمد أحمد مجید، كاریگهرى بهجیهانیبوون لهسهر گهشهسهندنى تیرۆریزم (رێكخراوى دهوڵهتى ئیسلامى وهك نموونه)، ماستەرنامە، زانكۆی سەلاحەدین-هەولێر، 2016.
-گۆڤار:
بارزان جوهر صادق، ھەڕەشە ناوخۆییەکانى سەر ئاسایشى هەرێمى کوردستان – عێراق،گۆڤارى سەنتەرى لێکۆلینەوەى ئایندەیى، بەرگ٣، ژمارە٦، ٢٠٢٠.
حوسێن محمەدزادە، هەنگاوێک بۆ یەکانگیری ناسنامەی کوردی، گۆڤاری کۆمار، ٢٠٢٥، لەسەر ئەم بەستەرە بەردەستە: https://shorturl.at/gwsuB ڕێکەوتی سەردانیکردن ٢١/٦/٢٠٢٥
خلیل کریم محەمەد، کوردستان لەبەردەم هەرەشەى سیاسەتى ئاوى هاوسێکان وبێباکى هەرێمدایە، گۆڤارى ئاییندەناسى ،ژمارە١١،ساڵى دووەم، سلێمانى،٢٠٢٢.
د.عابد خالد رسول، هەرێم و بەغداد، واقيعێكى تاڵ و ئايندەيەكى ناديار، گۆڤارى ئايندەناسى، سەنتەرى لێکۆلینەوەى ئاينديى، ژماره ٥، سلێمانى، كانونى يەكەمى ،2021.
د.یوسف گۆران و ئەوانیتر، ئایندەى هەرێمى کوردستان لە بەردەم ئاڵنگارییەکانى ناوخۆ و دەرەوەیدا؛گرفتە سیاسى و ئابورییەکان، پەروەردە و خوێندنى باڵا، گۆڤارى ئایندەیی،ژمارە٧، سلێمانى،٢٠٢٠.
زوبێر رەسول أحمد، تورکیا وهەرێمى کوردستان: ئابوورى یان ئاسایش، تورکیا بەدواى کامیاندا دەگەرێت،گۆڤارى توێژەر،زانکۆى سۆران،بەرگى ٣، ژمارە٢، ٢٠٢٠.
سەنگەر داود محمد-اسود قادر احمد، الابعاد البيئية للتنمية المستدامة في قانون حماية ونحسين البيئة في اقليم كوردستان-العراق رقم (8) لسنة 2008،گۆڤارى ياساوراميارى ، ژمارە٧، ساڵى هەشتەم،زانكۆى سەڵاحەدين،هەولێر،2010.
شەناى فاتیح، لەهەرێمى کوردستاندا بیرى بێمۆڵەت زیاترە لەو بیرانەى مۆڵەتیان هەیە، گۆڤارى هاوڵاتى،ژمارە ٢٠٤٦،چوارشەممە ٦/١٢/٢٠٢.
صالح عمر عیسى- پەرویز رحیم قادر، پرسەکانی ئاسایشی سەربازی و سیاسی هەرێمی کوردستان-عێراق لە روانگەی باری بۆزان لە دوای ٢٠١٧، گۆڤارى قەڵاى زانست،بەرگى ٦، ژمارە٢، ٢٠٢١.
صالح عمر عیسى-پەروێز رحیم قادر، شیکردنەوەی پرسەکانی ئاسایشی کۆمەڵگەیی و ژینگەیی هەرێمی کوردستان- عێراق لە روانگەی قوتابخانەی کۆپنهاگن لە دوای ٢٠١٧، گۆڤارى قەڵاى زانست،بەرگى ٦، ژمارە٣، ٢٠٢١
صالح عمر عیسى-پەروێز رحیم قادر، ئاسایشی ئابووری لە روانگەی قوتابخانەی كۆپنهاگن: ئاسایشی ئابووری هەرێمی كوردستان-عێراق وەک نموونە، گۆڤارى قەڵاى زانست،بەرگى ٦، ژمارە٤، ٢٠٢١.
عەبدولموتەلیب رفعت سەرحەت، دۆخى ئاسایشى ئاو لەهەرێمى کوردستان، گۆڤارى ئاییندەناسى، ژمارە ١١،ساڵى دووەم،سلێمانى،٢٠٢٢.
فرهاد حسن عبداللە، بەشداری پێکهاتەکانی هەرێمی کوردستان لە پرۆسەی سیاسی: کۆسپەکانی بەردەمی و سیناریۆکانی ئایندە، گۆڤاری زانکۆی گەرمیان، خول ٦، ژمارە ٢، ٢٠١٩، ل ١٢٣.
ماريننا کارۆنتيکا، له بەرهەڵستييەوە بۆ دامەزراوەيی سەربازی: کەيسی پێشمەرگه بەرامبەر رێکخراوی دەوڵەتی ئيسلامی، وەرگێرانی: فەرهاد حەسەن عبدوڵا، سلێمانی: ناوەندى توێژینەوە ململانێ و قەيرانەکان،٢٠١٨.
هەورامان فەریق، چەمکناسی: نەتەوە، ناسمامەی ئتنیکی، ناسنامەی نەتەوەیی، وەرزنامەی ئێرانناسی، ژمارە (٢) کانونی دووەم، سلێمانی، ٢٠٢٢.
ئەرشەد تەها - هاوڕى مەنسوڕ بەگ، ئاسۆى ئایندەى پیشەسازى نەوت و پەرەپێدانى ئابوورى هەرێمى 34 کوردستان ، گۆڤارى شرۆڤە ،سەنتەرى دیراسات و توێژینەوەى ئەکادیمیاى پارتى ، ژمارە ٢٩ ، ٢٠١٩.
- سایتى ئەلیکترۆنى:
پێشەنگ پرێس، کاریگەرى کۆرۆنا لەسەر گەشتوگوزارى هەرێم لاوازبوو، رۆژى بڵاوکردنەوە٢٧/٩/٢٠٢٠،رۆژى سەردانى کردن٦/٥/٢٠٢٥: HTTPS://peshangpress.com/babat/2607
د.عزەت سابیر، دۆخى دارایی و ئابوورى هەرێمى کوردستان و پڕۆسەى نەوت، ماڵپەرىDraw، ڕۆژى بڵاوکردنەوە کردن٢٨/٤/٢٠٢٢، رۆژى سەردانى کردن ٦/٥/٢٠٢٥: https://drawmedia.net/page_detail?smart-id=10166
دەستەی ئامار، وەزارتى پلاندانانى حکومەتى هەرێمى كوردستان، دانيشتوان و هێزى كار، https://rb.gy/7su7dz.
دەستەی ئامار، وەزارتى پلاندانانى حکومەتى هەرێمى كوردستان، رووپێوى خێرا بۆ بارى گوزهرانى خێزان و چاودێرى رێژهى ههژارى له ههرێمى كوردستان -2018، . https://krso.gov.krd/archived/articles/090719020120.pdf.
دەستەی ئامار، وەزارتى پلاندانانى حکومەتى هەرێمى كوردستان، ئهنجامهكانى ڕووپێوى هێزى كارى ههرێمى كوردستان 2014، https://krso.gov.krd/archived/articles/080516022417.pdf.
ڕاپۆرتی سایتی خەندان، ئاماری بێكاری و ههژاری له عێراق و ههرێمی كوردستان بڵاودهكرێتهوه، https://rb.gy/i7uiye.
رۆژنیوز، هۆشدارى دەدرێت لەپیسبوونى ژینگەى هەرێم، بڵاوکردنەوە١٦/١١/٢٠٢٢، رۆژى سەردانى کردن٦/٥/٢٠٢٥: https://rojnews.news/?p=313973
زانا داوود، کاریگەرییە کۆمەڵایەتیەکانى ڤایرۆسى کۆرۆنا لەهەرێم، ماڵپەرى ئێستا، رۆژى بڵاوکردنەوە ٤/١٠/٢٠٢٠، رۆژى سەردانى کردن٦/٥/٢٠٢٥: HTPPS://esta.krd.5052
سایتی فەرمی حکومەتی هەرێمی کوردستان “حكومەتی هەرێمی كوردستان لە كۆڕبەندی ئابووریی جیهانی لە داڤۆس بەشدار دەبێت، 15 کانوونی دووەم 2024، بەدەستهێنراو لە ١٨ی حزیرانی ٢٠٢٥، https://rb.gy/1e0jwh.
سایتی فەرمی حکومەتی هەرێمی کوردستان “هەرێمی كوردستان بەشداری لە كۆنفرانسی لایەنەكان (كۆپ 29) لە باكووی ئازەربایجان دەكات، 12 تشرینی دووەم 2024، بەدەستهێنراو لە ١٨ی حزیرانی ٢٠٢٥، https://rb.gy/8piw0d.
سایتی فەرمی حکومەتی هەرێمی کوردستان، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان بەشداری لە کۆنفڕانسی ئاسایشی میونشن دەکات، شوبات ٢٠٢٠، بەدەستهێنراو لە ١٨ی حزیرانی ٢٠٢٥، https://rb.gy/xqgd49.
سوبحان حسێن،کاریگەرى دوکەڵى ئۆتۆمبێل ومۆلیدەکان لەسەر ژینگە، ماڵپەرى ئازادبوون، رۆژىبڵاوکردنەوە ١٢/تشرینى دووەمى/٢٠٢٢، رۆژى سەردانى کردن٦/٥/٢٠٢٥: HTTPS://AZADBUN.COM/ARCHIVES/8471
سورێن جەمال محەمەد، لێکەوتە ئاتبووریەکانى ڤایرۆسى کۆرۆنا ، خۆتان بۆ قەیرانێکى دیکەى دارایى ئامادەبکەن، ماڵپەرى کوردستان تایمز، رۆژى بڵاوکردنەوە١٧/٣/٢٠٢٠،رۆژى سەردانى کردن٦/٥/٢٠٢٥: https://kurdistanimes.org/2020/3/17
سەرکۆ یونس، هەرێم وئابوورى کرێخۆر، ماڵپەرى ئئاوێنە، رۆژى بڵاوکردنەوە١١/٥/٢٠٢٢، رۆژى سەردانى کردن٦/٥/٢٠٢٥: https://www.awene.com/article?no=18418&auther=1545
شەهریار شێخلەر، ئاسایشى وزەى عێڕاق و پێگەى گرنگى هەرێمى کوردستان ، ماڵپەرى ڕووداو، ڕۆژى بڵاوکردنەوە٢٣/٩/٢٠٢٩، رۆژى سەردانى کردن٦/٥/٢٠٢٥: https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iraq/230920191
ماڵپەرىmic، شێرپەنجە رۆژبەرۆژ لەهەرێمى کوردستان زیاتر دەبێت، هەر کاتژمێرێک کەسێک تووش دەبێت، رۆژى بڵاوکردنەوە١٨/١٠/٢٠٢٢، رۆژى سەردانى کردن٦/٥/٢٠٢٥ Https://micnews.net/KU/Details/2235
مەحمود بابان، گۆرانکارییەکانى کەشوهەوا لەهەرێمى کوردستان وعێراق، لەنێوچوونى دار و کەوتنەوەى ئاگر وسووتانى پووش وپاوان، ماڵپەرىڕووداو ، رۆژى بڵاوکردنەوە،٢٠/٨/٢٠٢٣: https://rudawrc.net/sorani/article/gorankaryiekany-keshuhewa-le-heremi-kwrdstan-u-eraq-lenyuchwuny-dar-u-kewtnewey-agr-u-suwtany-puwsh-u-pawan-
هادى سەلیمى، پیسبوونى هەوا رێژەى شێرپەنجەى لەهەرێمى کوردستان عێراق بەرزکردووتەوە، ماڵپەرى ڕووداو، رۆژى بڵاوکردنەوە٩/٤/٢٠٢١، رۆژى سەردانى کردن٦/٥/٢٠٢٥: HTTPS://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/07042-02129
ئارا ئیبراهیم، لەهەرێمى کوردستان ساڵانە ٢٥٠٠ تۆن کاڵاى پلاستیکى بەکاردەهێنرێت، ماڵپەرى کەناڵ ٨، رۆژى بڵاوکردنەوە٢/٣/٢٠٢٤، ڕۆژى سەردانى کردن٦/٥/٢٠٢٥: https://www.channal8.com/kurdish/44084
ئالان حەمە سەعید، ئێران و تورکیا؛ سیاسەتکردن لە ژینگەیەکی ھەرێمایەتیی جەمسەرگیردا، ماڵپەرى پێنووس، رۆژى بڵاوکردنەوە١٤/١/٢٠١٧، رۆژى سەردانى کردن٤/٥/٢٠٢٥: https://www.penus.krd/archive/index.php/ckb/2018-04-02-19-12-28/item/907-2018-09-02-18-56-38
ئەرسەلان پەرۆش، كەی حكومەتی هەرێم كشتوكاڵ دەكاتە جێگرەوەی نەوت؟، ماڵپەرى کوردستانى نوی،رۆژى بلاوکردنەوە٤/٣/٢٠٢٤، رۆژى سەردانى کردن٧/٦/٢٠٢٥: https://knwe.org/KU/Details/16103
یەکێتى ئافرەتانى کوردستان لەسەر پرسى(کاریگەرى کۆمەڵایەتى ودەروونییەکانى ڤایرۆسى کۆرۆنا)،ماڵپەرى هێلین میدیا، رۆژى بڵاوکردنەوە٢٣/٤/٢٠٢٠،رۆژى سەردانى کردن ٦/٥/٢٠٢٥: https://helinmedia.org/all-detail.aspx?jimare-1192
ئەوین قادرى، پاشماوەکان وکاریگەرى لەسەر ژینگە، ماڵپەرى رێکخراوى ئازاد بوون،رۆژى بڵاوکردنەوە ٣/کانوونى دووەمى/٢٠٢٢،ڕۆژى سەردانى کردن٦/٥/٢٠٢٥: https://azadbun.com/archives/8677
دووەم:سەرچاوە عەرەبیەکان:
بن عثمان نعيمة، مفهوم الامن البيئي، رسالة الماجستير، قسم الحقوق، كلية الحقوق والعلوم السياسية، جامعة الشهيد حمة لخضر-الوادي، 2016.
علوان بلال-غزیل زکریا،العقيدة الامنية الجزائرية واشكالية الامن الاقليمي، رسالة الماجستير، قسم العلوم السياسية،كلية الحقوق والعلوم السياسية، جامعةامحمدبوقرة بومرداس،2021.
-المجلات:
حسين مكطوف الاسدي, العلاقة التكاملية بين الامن المجتمعي والحشد الشعبي: دراسة تحليلية، مجلة حمورابي للدراسات، العدد 2، مركز حمورابي للدراسات والبحوث الاستراتيجية, بغداد, ٢٠٢٤.
د.شوان عمر خليل-د.انور عمر قادر، الحمایة الجنائية للمياه في اقليم كردستان –العراق،مجلة علمية محكمة، كلية التربية للبنات،2023.
ژیان سلیمان خلیل-ابراهیم خشمان هسام، دور منطقة كواشي الصناعية في قضاء سيميل بتلوث البيئة المحيطة،مجلة جامعة دهوك،المجلد21،العدد1،كلية العلوم السياسية، جامعةدهوك،كردستان،2018.
محمد مجدان ، الامن البيئي العالمي، دراسة حول مفهومه وسبل تحقيقه ، مجلة الجزائرية للعلوم السياسية والعلاقات الدولية، العددالثامن، كلية العلوم السياسية والعلاقات الدولية ،الجزائر،2017.
مهدي حمدي مهدي الزهيري – حمد كريم حمد گەردى هند عبدالامير حميد علوش، دور المراقب البيئي والشرطة البيئية في حماية البيئة في القانون العراقي دراسة مقارنة، مجلة قةلاَى زانست، المجلد 8،العدد3،جامعة اللبنانية الفرنسية، اربيل ،2023.
نوال بن قلوش، الامن البيئي والامن الانساني تكامل ام نقاطع، مجلة أفاق علمية ، المجلد13، العدد 1، جامعة معسكر، الجزائر ،202١.
نوال يونس محمد-سلطان احمد خايف، الامن الانساني والتحديات البيئية، مجلة نكريت للعلوم الادارية والاقتصادية، المجلد4،العدد10، كلية الادارة والاقتصاد، جامعة تكريت، 2008.
-مواقع الالیکترونیة:
البيشمركة تتهم قوات عراقية بشن هجوم ضدها، موقع الحرة، تاريخ النشر24/اكتوبر/2017، تاريخ الزيارة4/5/2025: https://www.alhurra.com/iraq/2017/10/24
دلشاد عبدالله، كردستان يطالب بغداد بحصته من القروض الدولية، موقع الشرق لاوسط، تاريخ النشر30/٥/٢٠١٦، تاریخ الزیارة٦/٥/٢٠٢٥: https://aawsat.com/home/article/65334
سێیەم:سەرچاوە ئینگلیزیەکان:
Barry Buzan ,People State and Fear an Agenda for international Security Studies in the postcold war,an imprint of pearsons education longman,second edition, 1991.
Barry Buzan(2007), People, States and Fear: An Agenda for International Security Studies in the Post-Cold War Era, ECPR Press; 2nd edition,2007.P.117.
Barry Buzan, Ole Wver, Jaap de Wilde , Security: A New Framework for Analysis. Boulder and London: Lynne Rienner Publishers,1998
Hussein, Mohammed. "Iraqi Kurdistan’s Clientelistic economy: linkage between political parties, market, and individuals in Iraqi Kurdistan KCCRC, (2020), last accessed,6/52025: https://www.kurdistanc.com/en/details.aspx?jimare=1093
Sommer, Filip. Geopolitics of Iraqi Kurdistan: A Role of External and Internal Actors in the Kurdish Issue. Master’s thesis, Charles University in Prague, 2021, P.11-12.
Kurdistan Regional Government. “Foreign Relations.” The Government's Mission. Accessed June 18, 2025. https://gov.krd/english/the-governments-mission/foreign-relations/.
Transparency International. “Corruption Perceptions Index 2024.” Transparency.org. Accessed June 24, 2025. https://www.transparency.org/en/cpi/2024.
World Population Review. “Most Corrupt Countries.” World Population Review. Accessed June 24, 2025. https://worldpopulationreview.com/country-rankings/most-corrupt-countries.
